HTML nima? Tarix va Asoslar
HTML haqida bilib oling: uning tarixi, maqsadi, CSS va JavaScriptdan farqi, va brauzerlar HTML kodni qanday o'qishi.
3-dars
HTML nima? Tarix va Asoslar
🌍 Hammasi qanday boshlangan? (Tarixiy burilish)
1980-yillarning oxiri. Shveytsariyadagi mashhur CERN (Yadro tadqiqotlari bo'yicha Yevropa markazi) laboratoriyasida bir muammo yuzaga keldi: dunyoning turli chekkalaridagi olimlar o'zaro ma'lumot almashishda qiynalishardi. Hujjatlar tarqoq, tartibsiz va bir-biriga bog'lanmagan edi.
Shunda, 1989-yilda Tim Berners-Lee ismli britaniyalik yosh muhandis daho darajasidagi g'oyani o'rtaga tashladi. U ma'lumotlarni bir-biriga "giperhavolalar" (links) orqali bog'lashni taklif qildi.
Birinchi veb-sayt va uning yaratuvchisi
1991-yil 6-avgustda dunyodagi eng birinchi veb-sayt ishga tushirildi.
Muallif: Tim Berners-Lee
Manzil: http://info.cern.ch (Hozir ham kirib ko'rishingiz mumkin!)
Vazifasi: Sayt shunchaki World Wide Web (WWW) nimaligini tushuntiruvchi oddiy matnli sahifa edi.
1. HTML nima?
HTML (HyperText Markup Language) — bu dasturlash tili emas, balki belgilash tili (Markup Language). U maxsus "teg"lar (tags) yordamida brauzerga qaysi qism sarlavha, qaysi biri matn, qaysi biri rasm yoki havola ekanligini aytib beradi.
2. Nima uchun HTML kerak?
Agar HTML bo'lmasa:
- Brauzer nima sarlavha, nima oddiy matn — bilmaydi
- Google sahifani tushunmaydi (SEO yo'q)
- Accessibility (screen reader) ishlamaydi
HTML:
- Kontentni tartiblaydi
- Qidiruv tizimlariga sahifani tushuntiradi
- CSS va JS ishlashi uchun asos bo'ladi
👉 HTML — har qanday frontend'ning poydevori
3. HTML ≠ CSS ≠ JS: Farqi nimada?
Veb-dasturlashda bu uchta texnologiya birgalikda ishlaydi, lekin ularning vazifasi butunlay boshqacha:
| Texnologiya | Vazifasi | O'xshatish (Mashina misolida) |
|---|---|---|
| HTML | Strukturani belgilaydi (nimalar borligini) | Mashinaning temir korpusi va g'ildiraklari |
| CSS | Dizayn va ko'rinish beradi (rang, shrift, joylashuv) | Mashinaning rangi, o'rindiqlari va salon bezagi |
| JS (JavaScript) | Harakat va dinamika qo'shadi (tugmalar ishlashi) | Mashinaning motori, chiroqlari va tormoz tizimi |
4. Brauzer HTML'ni qanday o'qiydi?
Brauzer (Chrome, Safari, Firefox) HTML faylni ochganda, u kodni yuqoridan pastga qarab o'qiydi va quyidagi bosqichlarni bajaradi:
Parsing (Tahlil): Brauzer HTML kodni tahlil qilib, har bir tegni alohida obyektga aylantiradi.
DOM Tree (DOM Daraxti) yaratish: Brauzer barcha elementlarni bir-biriga bog'liq holda "daraxt" ko'rinishiga keltiradi. Masalan, <body> tegining ichida <h1> borligini tushunib oladi.
Rendering (Tasvirlash): DOM daraxti asosida brauzer ekranda matnlarni chiqaradi, rasmlarni yuklaydi va biz ko'rib turgan tayyor veb-sahifani hosil qiladi.
Eslatma: Aynan shu HTML'ni o'qish mavzusi 2-darsda aniq tushuntirilgan. Chuqurroq tushunish uchun uni ko'rib chiqishni tavsiya qilamiz.
Xulosa
HTML veb-dasturlashning poydevoridir. Siz uning tarixi, maqsadi, CSS va JavaScriptdan farqi, va brauzerlar HTML kodni qanday qayta ishlashini o'rgandingiz. Bu bilimlar sizga yaxshi veb-ilovalar yaratishda yordam beradi.