Series: React Hook Form Lesson 77

Conditional Fields — Shart asosida field'larni ko'rsatish

Shartli maydonlar, watch va useWatch, shouldUnregister sozlamasi, DOM'dan o'chganda validatsiyani boshqarish va eski qiymatlarni tozalash.

77-dars

Conditional Fields — Shart asosida field'larni ko'rsatish

Conditional Fields (shartli maydonlar) — bu formadagi muayyan maydonlar yoki butun boshli bo'limlarning boshqa bir maydon qiymatiga (masalan: checkbox, radio yoki select tanloviga) qarab dinamik ravishda ko'rsatilishi yoki yashirilishi jarayonidir.

Real hayotdagi eng mashhur ssenariylar:

  • Akkaunt turi: "Jismoniy shaxs" tanlansa faqat ism-familiya, "Kompaniya / Yuridik shaxs" tanlansa esa Kompaniya nomi, STIR (INN) va bank rekvizitlari paydo bo'ladi;
  • To'lov usuli: "Bank kartasi" tanlansa — karta raqami va amal qilish muddati, "Naqd pul" tanlansa — bu maydonlar yashiriladi;
  • Yetkazib berish: "Yetkazib berish manzili hisob-kitob manzilidan boshqami?" checkbox'i yoqilsa, qo'shimcha manzil kiritish bloki ochiladi.

1. Shartli maydonlardagi 2 ta asosiy masala

Input shartli ravishda ({accountType === "company" && <input ... />}) DOM'dan olib tashlanganda ikkita muhim jihatga e'tibor berish lozim:

1. Validatsiyaning to'xtatilishi

Agar maydon DOM'dan o'chirilsa, uning register(..., { required: "Majburiy" }) qoidasi submit vaqtida formani bloklamaydi. React Hook Form komponent unmount bo'lganda uning validatsiya tekshiruvini avtomatik bekor qiladi.

2. Eski qiymat masalasi (Stale Values)

Agar foydalanuvchi avval *"Kompaniya"*ni tanlab, kompaniya nomiga "Bright Systems" deb yozsa va keyin fikridan qaytib "Shaxsiy" akkauntga o'tsa, input DOM'dan yo'qoladi, ammo React Hook Form'ning ichki xotirasida eski "Bright Systems" qiymati saqlanib qolishi mumkin.

Buni hal qilishning 2 xil yo'li mavjud:

Yondashuv Sintaksis Afzalligi Kamchiligi
Avtomatik unregister useForm({ shouldUnregister: true }) Input DOM'dan ketishi bilan uning qiymati formadan butunlay o'chiriladi. Agar foydalanuvchi adashib yopib qayta ochsa, yozgan matni qayta tiklanmaydi.
Nazoratli tozalash (Qo'lda) setValue("companyName", "") yoki resetField("companyName") Qachon va qaysi ma'lumotlar o'chirilishini to'liq o'zingiz boshqarasiz. Shart o'zgarganda qo'lda hodisa handler yozishni talab qiladi.

2. Real misol: Foydalanuvchini ro'yxatdan o'tkazish shakli

Quyidagi misolda Akkaunt turi (shaxsiy / kompaniya) va Alohida manzil checkbox'iga qarab shartli maydonlar ochiladi hamda foydalanuvchi tanlovni o'zgartirganda keraksiz ma'lumotlar avtomatik tozalanadi:

import React from "react";
import { useForm, type SubmitHandler } from "react-hook-form";

// 1. Tiplar
type AccountType = "personal" | "company";

type RegistrationFormValues = {
  email: string;
  accountType: AccountType;
  companyName: string;
  taxId: string;
  hasSeparateBillingAddress: boolean;
  billingAddress: string;
};

export function ConditionalFieldsForm() {
  const {
    register,
    watch,
    handleSubmit,
    setValue,
    reset,
    formState: { errors, isSubmitting },
  } = useForm<RegistrationFormValues>({
    defaultValues: {
      email: "",
      accountType: "personal",
      companyName: "",
      taxId: "",
      hasSeparateBillingAddress: false,
      billingAddress: "",
    },
  });

  // Holatlarni kuzatamiz
  const accountType = watch("accountType");
  const hasSeparateBillingAddress = watch("hasSeparateBillingAddress");

  // Akkaunt turi o'zgarganda tozalash boshqaruvi
  const handleAccountTypeChange = (nextType: AccountType) => {
    setValue("accountType", nextType, { shouldValidate: true });

    if (nextType === "personal") {
      // Shaxsiy akkauntga o'tilganda kompaniya maydonlarini tozalaymiz
      setValue("companyName", "");
      setValue("taxId", "");
    }
  };

  const onSubmit: SubmitHandler<RegistrationFormValues> = async (data) => {
    await new Promise((resolve) => setTimeout(resolve, 300));
    console.log("Serverga yuboriladigan tozalangan ma'lumot:", data);
    alert(`Muvaffaqiyatli ro'yxatdan o'tildi! Akkaunt turi: ${data.accountType}`);
  };

  return (
    <form onSubmit={handleSubmit(onSubmit)} noValidate style={{ maxWidth: "480px" }}>
      {/* 1. Email maydoni */}
      <div style={{ marginBottom: "16px" }}>
        <label htmlFor="email" style={{ display: "block", fontWeight: 600, marginBottom: "4px" }}>
          Elektron pochta *
        </label>
        <input
          id="email"
          type="email"
          {...register("email", {
            required: "Email kiritish majburiy",
            pattern: {
              value: /^[^\s@]+@[^\s@]+\.[^\s@]+$/,
              message: "Email formati noto'g'ri",
            },
          })}
          placeholder="[email protected]"
          style={{ width: "100%", padding: "8px", boxSizing: "border-box" }}
          aria-invalid={Boolean(errors.email)}
        />
        {errors.email && (
          <p role="alert" style={{ color: "#e11d48", fontSize: "12px", marginTop: "4px" }}>
            {errors.email.message}
          </p>
        )}
      </div>

      {/* 2. Akkaunt turini tanlash (Radio) */}
      <div style={{ marginBottom: "16px" }}>
        <span style={{ display: "block", fontWeight: 600, marginBottom: "6px" }}>Akkaunt turi:</span>
        <div style={{ display: "flex", gap: "16px" }}>
          <label style={{ display: "flex", alignItems: "center", gap: "6px", cursor: "pointer" }}>
            <input
              type="radio"
              value="personal"
              checked={accountType === "personal"}
              onChange={() => handleAccountTypeChange("personal")}
            />
            Shaxsiy (Jismoniy shaxs)
          </label>

          <label style={{ display: "flex", alignItems: "center", gap: "6px", cursor: "pointer" }}>
            <input
              type="radio"
              value="company"
              checked={accountType === "company"}
              onChange={() => handleAccountTypeChange("company")}
            />
            Kompaniya (Yuridik shaxs)
          </label>
        </div>
      </div>

      {/* 3. SHARTLI BO'LIM: Kompaniya ma'lumotlari */}
      {accountType === "company" && (
        <div
          style={{
            marginBottom: "16px",
            padding: "12px",
            background: "#f8fafc",
            borderRadius: "6px",
            border: "1px solid #cbd5e1",
          }}
        >
          <h4 style={{ margin: "0 0 10px 0", fontSize: "14px" }}>Kompaniya rekvizitlari</h4>

          {/* Kompaniya nomi */}
          <div style={{ marginBottom: "10px" }}>
            <label htmlFor="companyName" style={{ display: "block", fontSize: "13px", marginBottom: "4px" }}>
              Kompaniya nomi *
            </label>
            <input
              id="companyName"
              {...register("companyName", {
                required: accountType === "company" ? "Kompaniya nomi kiritilishi shart" : false,
              })}
              placeholder="Masalan: Bright Systems MCHJ"
              style={{ width: "100%", padding: "6px 8px", boxSizing: "border-box" }}
              aria-invalid={Boolean(errors.companyName)}
            />
            {errors.companyName && (
              <p role="alert" style={{ color: "#e11d48", fontSize: "11px", marginTop: "2px" }}>
                {errors.companyName.message}
              </p>
            )}
          </div>

          {/* STIR (INN) */}
          <div>
            <label htmlFor="taxId" style={{ display: "block", fontSize: "13px", marginBottom: "4px" }}>
              STIR (INN - 9 xonali) *
            </label>
            <input
              id="taxId"
              {...register("taxId", {
                required: accountType === "company" ? "STIR raqamini kiriting" : false,
                pattern: {
                  value: /^\d{9}$/,
                  message: "STIR aynan 9 xonali raqam bo'lishi kerak",
                },
              })}
              placeholder="123456789"
              style={{ width: "100%", padding: "6px 8px", boxSizing: "border-box" }}
              aria-invalid={Boolean(errors.taxId)}
            />
            {errors.taxId && (
              <p role="alert" style={{ color: "#e11d48", fontSize: "11px", marginTop: "2px" }}>
                {errors.taxId.message}
              </p>
            )}
          </div>
        </div>
      )}

      {/* 4. SHARTLI BO'LIM: Alohida hisob-kitob manzili checkbox */}
      <div style={{ marginBottom: "16px" }}>
        <label style={{ display: "flex", alignItems: "center", gap: "8px", cursor: "pointer", fontWeight: 500 }}>
          <input
            type="checkbox"
            {...register("hasSeparateBillingAddress", {
              onChange: (e) => {
                // Checkbox olib tashlanganda kiritilgan manzilni tozalaymiz
                if (!e.target.checked) {
                  setValue("billingAddress", "");
                }
              },
            })}
          />
          Hisob-kitob manzili alohida ko'rsatilsin
        </label>
      </div>

      {hasSeparateBillingAddress && (
        <div style={{ marginBottom: "16px" }}>
          <label htmlFor="billingAddress" style={{ display: "block", fontSize: "13px", marginBottom: "4px", fontWeight: 600 }}>
            Hisob-kitob manzili *
          </label>
          <input
            id="billingAddress"
            {...register("billingAddress", {
              required: hasSeparateBillingAddress ? "Hisob-kitob manzilini kiritish majburiy" : false,
            })}
            placeholder="Toshkent sh., Chilonzor tumani, 5-uy"
            style={{ width: "100%", padding: "7px 10px", boxSizing: "border-box" }}
            aria-invalid={Boolean(errors.billingAddress)}
          />
          {errors.billingAddress && (
            <p role="alert" style={{ color: "#e11d48", fontSize: "12px", marginTop: "4px" }}>
              {errors.billingAddress.message}
            </p>
          )}
        </div>
      )}

      <div style={{ display: "flex", gap: "10px" }}>
        <button
          type="submit"
          disabled={isSubmitting}
          style={{
            padding: "10px 20px",
            background: "#2563eb",
            color: "#fff",
            border: "none",
            borderRadius: "6px",
            cursor: isSubmitting ? "not-allowed" : "pointer",
            fontWeight: 600,
          }}
        >
          {isSubmitting ? "Saqlanmoqda..." : "Ro'yxatdan o'tish"}
        </button>

        <button
          type="button"
          onClick={() => reset()}
          style={{
            padding: "10px 16px",
            background: "#f1f5f9",
            color: "#475569",
            border: "1px solid #cbd5e1",
            borderRadius: "6px",
            cursor: "pointer",
          }}
        >
          Qayta tiklash
        </button>
      </div>
    </form>
  );
}

3. Render samaradorligi: watch() vs useWatch()

  • Kichik formalarda: watch("accountType") yetarli bo'ladi.
  • Katta va murakkab formalarda: Agar formada 30+ ta input bo'lsa, watch() butun ota komponentni qayta render qiladi. Bunday paytda faqat shartli bo'limni alohida komponentga chiqarib, uning ichida useWatch({ name: "accountType", control }) ishlatilsa, butun formaning qayta renderlanishining oldi olinadi (render isolation).

4. Xulosa

  1. Avtomatik validatsiya yechilishi: Shartli maydon unmount bo'lganda React Hook Form uning validatsiya xatolarini hisobga olmaydi.
  2. Eski ma'lumotlarni tozalash: Backend'ga keraksiz ifloslangan ma'lumot ketmasligi uchun shart yo'qolganda setValue("fieldName", "") yoki shouldUnregister: true dan foydalaning.
  3. Dinamik required qoidasi: required: condition ? "Majburiy" : false sintaksisi shartli validatsiyani toza va o'qishga oson qiladi.