Series: React Hook Form Lesson 72

insert() va swap() — Field pozitsiyalarini boshqarish

useFieldArray ichida aniq indexga element joylash (insert), ikkita qator o'rnini almashtirish (swap) va chegaralarni boshqarish.

72-dars

insert() va swap() — Field pozitsiyalarini boshqarish

useFieldArray() faqat ro'yxatning boshiga yoki oxiriga element qo'shish bilan cheklanmaydi. U mavjud qatorlarning tartibini o'zgartirish va aniq pozitsiyalarga yangi elementlar kiritish uchun ikkita muhim metodni taqdim etadi: insert() va swap().

Ushbu metodlar bosqichma-bosqich jarayonlar (workflow steps), tartiblanuvchi rejalar (kanban/todo lists) yoki oraliq qatorlar qo'shish talab etiladigan invoys jadvallarida beqiyosdir.


1. insert() va swap() taqqoslash

Jihat insert(index, value, options?) swap(indexA, indexB)
Vazifasi Yangi qatorni ro'yxatning aniq ko'rsatilgan index pozitsiyasiga joylashtiradi. Ikki mavjud qatorning o'rnini to'g'ridan-to'g'ri bir-biri bilan almashtiradi.
Elementlar soni Massiv uzunligi +1 ga ortadi (fields.length + 1). Massiv uzunligi o'zgarmaydi.
Boshqa elementlarga ta'siri Berilgan indexdan keyingi barcha elementlar bitta pastga (+1) siljiydi. Faqat indexA va indexB o'rin almashadi; oradagi boshqa elementlar o'z joyida qoladi.
Foydalanish namunasi Tanlangan qatorning tagiga oraliq qadam qo'shish: insert(index + 1, newItem). "Yuqoriga ko'tarish" (swap(i, i - 1)) yoki "Pastga tushirish" (swap(i, i + 1)).

2. Joylashtirish va tartiblash metodlarining farqlari

1. insert() vs append() vs prepend()

  • prepend(item): Elementni faqat ro'yxat boshiga (index: 0) joylaydi.
  • append(item): Elementni faqat ro'yxat oxiriga (index: length) joylaydi.
  • insert(index, item): Elementni ixtiyoriy joyga (masalan, 2- va 3-qatorlar orasiga) kiritadi.

2. swap() vs move()

  • swap(0, 2): Faqat 0-element va 2-elementning joyini almashtiradi. 1-element o'z joyida qoladi.
  • move(2, 0): 2-elementni boshiga olib o'tadi va oradagi barcha elementlar bittadan o'ngga/pastga siljiydi (bu haqda keyingi darsda to'xtalamiz).

3. Real misol: Ish jarayoni bosqichlarini boshqarish (Workflow Form)

Quyidagi misolda loyiha bosqichlari keltirilgan. Foydalanuvchi istalgan bosqichning ostiga yangi qadam qo'shishi (insert), shuningdek bosqichlarni "Yuqoriga" va "Pastga" tugmalari orqali almashtirishi (swap) mumkin:

import React from "react";
import { useForm, useFieldArray, type SubmitHandler } from "react-hook-form";

type StepItem = {
  title: string;
  durationMin: string;
};

type WorkflowFormValues = {
  steps: StepItem[];
};

export function WorkflowInsertSwapForm() {
  const {
    register,
    control,
    handleSubmit,
    reset,
    formState: { errors, isSubmitting },
  } = useForm<WorkflowFormValues>({
    defaultValues: {
      steps: [
        { title: "Talablarni aniqlash", durationMin: "30" },
        { title: "UI prototip tayyorlash", durationMin: "60" },
        { title: "Komponentlarni yozish", durationMin: "120" },
      ],
    },
  });

  const { fields, insert, swap, remove } = useFieldArray({
    control,
    name: "steps",
  });

  const onSubmit: SubmitHandler<WorkflowFormValues> = async (data) => {
    await new Promise((resolve) => setTimeout(resolve, 300));
    console.log("Tartiblangan bosqichlar:", data.steps);
    alert(`Jarayon muvaffaqiyatli saqlandi! Bosqichlar soni: ${data.steps.length}`);
  };

  return (
    <form onSubmit={handleSubmit(onSubmit)} noValidate style={{ maxWidth: "620px" }}>
      <h3 style={{ marginBottom: "16px" }}>Loyiha bosqichlari tartibi</h3>

      <div style={{ display: "flex", flexDirection: "column", gap: "10px", marginBottom: "20px" }}>
        {fields.map((field, index) => {
          const titleError = errors.steps?.[index]?.title;

          return (
            <div
              key={field.id}
              style={{
                display: "flex",
                flexWrap: "wrap",
                alignItems: "center",
                gap: "8px",
                padding: "10px",
                background: "#f8fafc",
                borderRadius: "6px",
                border: "1px solid #e2e8f0",
              }}
            >
              {/* Bosqich tartib raqami */}
              <span style={{ fontWeight: 700, minWidth: "28px" }}>#{index + 1}</span>

              {/* Bosqich nomi */}
              <div style={{ flex: "2 1 180px" }}>
                <input
                  {...register(`steps.${index}.title` as const, {
                    required: "Bosqich nomi kiritilishi shart",
                  })}
                  placeholder="Bosqich nomi"
                  style={{
                    width: "100%",
                    padding: "6px 8px",
                    boxSizing: "border-box",
                    borderColor: titleError ? "#e11d48" : "#cbd5e1",
                    borderWidth: "1px",
                    borderRadius: "4px",
                  }}
                  aria-invalid={Boolean(titleError)}
                />
              </div>

              {/* Davomiyligi */}
              <div style={{ flex: "1 1 80px" }}>
                <input
                  type="number"
                  {...register(`steps.${index}.durationMin` as const)}
                  placeholder="Daqiqa"
                  style={{ width: "100%", padding: "6px 8px", boxSizing: "border-box" }}
                />
              </div>

              {/* Pastiga yangi qator joylash (insert) */}
              <button
                type="button"
                onClick={() =>
                  insert(
                    index + 1,
                    { title: "", durationMin: "15" },
                    { shouldFocus: true, focusName: `steps.${index + 1}.title` }
                  )
                }
                title="Shu qatordan keyin yangi bosqich kiritish"
                style={{
                  padding: "5px 10px",
                  background: "#10b981",
                  color: "#fff",
                  border: "none",
                  borderRadius: "4px",
                  cursor: "pointer",
                  fontSize: "12px",
                }}
              >
                + Pastiga qo'shish
              </button>

              {/* Yuqoriga ko'tarish (swap) */}
              <button
                type="button"
                onClick={() => swap(index, index - 1)}
                disabled={index === 0} // Eng birinchi qator bo'lsa bloklanadi
                title="Yuqoriga surish"
                style={{
                  padding: "5px 8px",
                  background: index === 0 ? "#e2e8f0" : "#64748b",
                  color: index === 0 ? "#94a3b8" : "#fff",
                  border: "none",
                  borderRadius: "4px",
                  cursor: index === 0 ? "not-allowed" : "pointer",
                }}
              >
                ▲
              </button>

              {/* Pastga tushirish (swap) */}
              <button
                type="button"
                onClick={() => swap(index, index + 1)}
                disabled={index === fields.length - 1} // Eng oxirgi qator bo'lsa bloklanadi
                title="Pastga surish"
                style={{
                  padding: "5px 8px",
                  background: index === fields.length - 1 ? "#e2e8f0" : "#64748b",
                  color: index === fields.length - 1 ? "#94a3b8" : "#fff",
                  border: "none",
                  borderRadius: "4px",
                  cursor: index === fields.length - 1 ? "not-allowed" : "pointer",
                }}
              >
                ▼
              </button>

              {/* O'chirish */}
              {fields.length > 1 && (
                <button
                  type="button"
                  onClick={() => remove(index)}
                  title="Bosqichni o'chirish"
                  style={{
                    padding: "5px 8px",
                    background: "#ef4444",
                    color: "#fff",
                    border: "none",
                    borderRadius: "4px",
                    cursor: "pointer",
                  }}
                >
                  ✕
                </button>
              )}

              {/* Xatolik xabari */}
              {titleError && (
                <p role="alert" style={{ width: "100%", color: "#e11d48", fontSize: "12px", margin: "2px 0 0 36px" }}>
                  {titleError.message}
                </p>
              )}
            </div>
          );
        })}
      </div>

      <div style={{ display: "flex", gap: "10px" }}>
        <button
          type="submit"
          disabled={isSubmitting}
          style={{
            padding: "10px 20px",
            background: "#2563eb",
            color: "#fff",
            border: "none",
            borderRadius: "6px",
            cursor: isSubmitting ? "not-allowed" : "pointer",
            fontWeight: 600,
          }}
        >
          {isSubmitting ? "Saqlanmoqda..." : "Tartibni saqlash"}
        </button>

        <button
          type="button"
          onClick={() => reset()}
          style={{
            padding: "10px 16px",
            background: "#f1f5f9",
            color: "#475569",
            border: "1px solid #cbd5e1",
            borderRadius: "6px",
            cursor: "pointer",
          }}
        >
          Qayta tiklash
        </button>
      </div>
    </form>
  );
}

4. Muhim qoidalar va xavfsizlik chegaralari

[!WARNING] Indeks chegaralarini tekshiring (Boundary Check): swap() chaqirayotganda massiv chegarasidan tashqariga chiqib ketmaslik shart:

  • Yuqoriga surish: index > 0 bo'lishi kerak (swap(index, index - 1)).
  • Pastga surish: index < fields.length - 1 bo'lishi kerak (swap(index, index + 1)). Chegaradagi tugmalarni disabled qilib qo'yish foydalanuvchini nojo'ya harakatlardan himoyalaydi.

[!TIP] insert() bilan kursor fokusini boshqarish: insert(index, newItem, { shouldFocus: true, focusName: ... }) orqali yangi paydo bo'lgan oraliq inputga kursor avtomatik yo'naltiriladi. Bu foydalanuvchiga sichqonchani ishlatmasdan matn yozishni davom ettirishga imkon beradi.