useCallback — Funksiya identifikatorini saqlash zarur bo‘lganda
React'da useCallback hook'i, funksiyalar havola identifikatori (referential equality), React.memo bilan ishlash va useMemo bilan farqi.
59-dars
useCallback — Funksiya identifikatorini saqlash zarur bo‘lganda
React ilovalarini optimallashtirishda o'rganiladigan muhim vositalardan biri bu — useCallback hook'idir. U oldingi darsda ko'rganimiz useMemo bilan deyarli bir xil vazifani bajaradi, ammo hisoblangan natijani emas, balki funksiyaning xotiradagi manzilini (havolasini) keshlaydi.
Muammo nimada? Funksiyalarning havolaviy tengligi
JavaScript'da funksiyalar oddiy obyektlar hisoblanadi. Har safar komponent qayta render bo'lganda, uning ichida e'lon qilingan barcha funksiyalar xotirada yangidan yaratiladi:
// 1-renderdagi funksiya:
const handleClick1 = () => console.log('Bosildi');
// 2-renderdagi funksiya:
const handleClick2 = () => console.log('Bosildi');
handleClick1 === handleClick2; // ❌ false! (Mazmuni bir xil bo'lsa ham xotiradagi manzillari boshqa)
Bu nima uchun muammo tug'diradi?
React.memobilan o'ralgan bola komponentlar: Agar ota komponent bola komponentga funksiyani prop qilib yuborsa, har renderda yangi funksiya manzili boradi. Natijada bola komponent "menga yangi prop keldi" deb o'ylab, behuda qayta render bo'laveradi.useEffectbog'liqliklari: Agar biror funksiyauseEffectdependency massiviga kiritilgan bo'lsa, har renderda yangi havola sababli effekt tinimsiz qayta ishga tushadi (cheksiz sikl xavfi).
useMemo vs useCallback
| Xususiyat | useMemo | useCallback |
|---|---|---|
| Nimani saqlaydi? | Funksiya bajargan natijani (hisoblangan qiymat) | Funksiyaning o'zini (xotiradagi havolasini) |
| Qaytaradi | number, string, object va h.k. |
Qayta ishlatiladigan function |
| Sintaksis | useMemo(() => fn(), [deps]) |
useCallback(fn, [deps]) |
| Qachon kerak? | Og'ir matematik amallar, katta massivlar | React.memo bola komponentlarga funksiya uzatganda |
[!IMPORTANT] useCallback faqat React.memo bilan birga ma'noga ega! Agar bola komponent
React.memobilan o'ralmagan bo'lsa, ota komponent render bo'lganda bola baribir avtomatik qayta chiziladi.useCallbackaynanReact.memobilan birga ishlatilgandagina bola komponentning keraksiz renderini to'xtatib bera oladi.
Kodda qanday ko'rinadi?
Keling, React.memo bilan o'ralgan bola komponentga funksiya uzatish va uni useCallback orqali saqlab qolish misolini ko'ramiz:
import React, { useState, useCallback } from 'react';
// 1. Bola komponent (React.memo yordamida optimallashtirilgan)
// Agar unga kelayotgan props o'zgarmasa, u qayta render bo'lmaydi!
const ChildButton = React.memo(({ onClick }: { onClick: () => void }) => {
console.log("🟢 Bola komponent render bo'ldi!");
return (
<button
onClick={onClick}
style={{
padding: '8px 16px',
backgroundColor: '#059669',
color: 'white',
border: 'none',
borderRadius: '4px',
cursor: 'pointer',
}}
>
Bola tugmasi (+1)
</button>
);
});
export default function UseCallbackDemo() {
const [count, setCount] = useState<number>(0);
const [otherState, setOtherState] = useState<boolean>(false);
// 2. useCallback yordamida funksiya havolasi (identity) xotirada saqlanadi
const handleClick = useCallback(() => {
// prev usulidan foydalanish orqali dependency'ni bo'sh [] qoldirish mumkin
setCount((prev) => prev + 1);
}, []); // Bo'sh massiv - bu funksiya hech qachon qayta yaratilmaydi
return (
<div style={{ padding: '16px', border: '1px solid #e2e8f0', borderRadius: '8px', maxWidth: '350px' }}>
<h3 style={{ marginTop: 0 }}>useCallback Misoli</h3>
<p>
Count: <strong>{count}</strong>
</p>
{/* Bola komponentga useCallback bilan saqlangan barqaror funksiya uzatiladi */}
<ChildButton onClick={handleClick} />
<div style={{ marginTop: '14px' }}>
<button
onClick={() => setOtherState((prev) => !prev)}
style={{ padding: '6px 12px', cursor: 'pointer' }}
>
Boshqa state'ni o'zgartirish ({String(otherState)})
</button>
</div>
<p style={{ fontSize: '12px', color: '#64748b', marginTop: '8px', margin: 0 }}>
💡 Boshqa state o'zgarganda konsolga qarang: bola komponent qayta render bo'lmaydi!
</p>
</div>
);
}
[!TIP] Functional Updates (
prev => prev + 1) sir-asrori: AgaruseCallbackichidasetCount(count + 1)deb yozsangiz, dependency massiviga[count]ni qo'shishingiz shart bo'lib qoladi. Natijada har galcounto'zgarganda funksiya yangilanadi. AmmosetCount(prev => prev + 1)yozsangiz, funksiyani tashqicounto'zgaruvchisiga bog'lamasdan, doimiy bo'sh[]massiv bilan xotirada bir martalik qilib saqlash mumkin!
Real hayotiy misol: O'zgarmas imzo va doimiy ishonchnoma
- Har safar yangi hujjat (useCallback'siz): Tasavvur qiling, har safar bankka borganingizda notariusdan yangi bir martalik ishonchnoma olib borasiz. Bank xodimlari esa har safar bu hujjatni noldan o'rganib chiqishga majbur bo'ladi (bola komponent qayta chiziladi).
- Doimiy bosh ishonchnoma (useCallback): Siz bankka bitta o'zgarmas doimiy ishonchnoma va rasmiy muhr topshirasiz. Endi xodimlar siz kelganingizda qog'ozlarni qaytadan tekshirib o'tirmaydi, chunki ular imzo o'zgarmasligiga 100% ishonishadi.
useCallbackham React'da funksiyaning xotira manzilini o'zgarmas qilib beradi, natijada unga bog'langan bola komponentlar ortiqcha ish qilmaydi.