Seriya: React Basics Dars 59

useCallback — Funksiya identifikatorini saqlash zarur bo‘lganda

React'da useCallback hook'i, funksiyalar havola identifikatori (referential equality), React.memo bilan ishlash va useMemo bilan farqi.

59-dars

useCallback — Funksiya identifikatorini saqlash zarur bo‘lganda

React ilovalarini optimallashtirishda o'rganiladigan muhim vositalardan biri bu — useCallback hook'idir. U oldingi darsda ko'rganimiz useMemo bilan deyarli bir xil vazifani bajaradi, ammo hisoblangan natijani emas, balki funksiyaning xotiradagi manzilini (havolasini) keshlaydi.


Muammo nimada? Funksiyalarning havolaviy tengligi

JavaScript'da funksiyalar oddiy obyektlar hisoblanadi. Har safar komponent qayta render bo'lganda, uning ichida e'lon qilingan barcha funksiyalar xotirada yangidan yaratiladi:

// 1-renderdagi funksiya:
const handleClick1 = () => console.log('Bosildi');
// 2-renderdagi funksiya:
const handleClick2 = () => console.log('Bosildi');

handleClick1 === handleClick2; // ❌ false! (Mazmuni bir xil bo'lsa ham xotiradagi manzillari boshqa)

Bu nima uchun muammo tug'diradi?

  1. React.memo bilan o'ralgan bola komponentlar: Agar ota komponent bola komponentga funksiyani prop qilib yuborsa, har renderda yangi funksiya manzili boradi. Natijada bola komponent "menga yangi prop keldi" deb o'ylab, behuda qayta render bo'laveradi.
  2. useEffect bog'liqliklari: Agar biror funksiya useEffect dependency massiviga kiritilgan bo'lsa, har renderda yangi havola sababli effekt tinimsiz qayta ishga tushadi (cheksiz sikl xavfi).

useMemo vs useCallback

Xususiyat useMemo useCallback
Nimani saqlaydi? Funksiya bajargan natijani (hisoblangan qiymat) Funksiyaning o'zini (xotiradagi havolasini)
Qaytaradi number, string, object va h.k. Qayta ishlatiladigan function
Sintaksis useMemo(() => fn(), [deps]) useCallback(fn, [deps])
Qachon kerak? Og'ir matematik amallar, katta massivlar React.memo bola komponentlarga funksiya uzatganda

[!IMPORTANT] useCallback faqat React.memo bilan birga ma'noga ega! Agar bola komponent React.memo bilan o'ralmagan bo'lsa, ota komponent render bo'lganda bola baribir avtomatik qayta chiziladi. useCallback aynan React.memo bilan birga ishlatilgandagina bola komponentning keraksiz renderini to'xtatib bera oladi.


Kodda qanday ko'rinadi?

Keling, React.memo bilan o'ralgan bola komponentga funksiya uzatish va uni useCallback orqali saqlab qolish misolini ko'ramiz:

import React, { useState, useCallback } from 'react';

// 1. Bola komponent (React.memo yordamida optimallashtirilgan)
// Agar unga kelayotgan props o'zgarmasa, u qayta render bo'lmaydi!
const ChildButton = React.memo(({ onClick }: { onClick: () => void }) => {
  console.log("🟢 Bola komponent render bo'ldi!");

  return (
    <button
      onClick={onClick}
      style={{
        padding: '8px 16px',
        backgroundColor: '#059669',
        color: 'white',
        border: 'none',
        borderRadius: '4px',
        cursor: 'pointer',
      }}
    >
      Bola tugmasi (+1)
    </button>
  );
});

export default function UseCallbackDemo() {
  const [count, setCount] = useState<number>(0);
  const [otherState, setOtherState] = useState<boolean>(false);

  // 2. useCallback yordamida funksiya havolasi (identity) xotirada saqlanadi
  const handleClick = useCallback(() => {
    // prev usulidan foydalanish orqali dependency'ni bo'sh [] qoldirish mumkin
    setCount((prev) => prev + 1);
  }, []); // Bo'sh massiv - bu funksiya hech qachon qayta yaratilmaydi

  return (
    <div style={{ padding: '16px', border: '1px solid #e2e8f0', borderRadius: '8px', maxWidth: '350px' }}>
      <h3 style={{ marginTop: 0 }}>useCallback Misoli</h3>
      <p>
        Count: <strong>{count}</strong>
      </p>

      {/* Bola komponentga useCallback bilan saqlangan barqaror funksiya uzatiladi */}
      <ChildButton onClick={handleClick} />

      <div style={{ marginTop: '14px' }}>
        <button
          onClick={() => setOtherState((prev) => !prev)}
          style={{ padding: '6px 12px', cursor: 'pointer' }}
        >
          Boshqa state'ni o'zgartirish ({String(otherState)})
        </button>
      </div>

      <p style={{ fontSize: '12px', color: '#64748b', marginTop: '8px', margin: 0 }}>
        💡 Boshqa state o'zgarganda konsolga qarang: bola komponent qayta render bo'lmaydi!
      </p>
    </div>
  );
}

[!TIP] Functional Updates (prev => prev + 1) sir-asrori: Agar useCallback ichida setCount(count + 1) deb yozsangiz, dependency massiviga [count]ni qo'shishingiz shart bo'lib qoladi. Natijada har gal count o'zgarganda funksiya yangilanadi. Ammo setCount(prev => prev + 1) yozsangiz, funksiyani tashqi count o'zgaruvchisiga bog'lamasdan, doimiy bo'sh [] massiv bilan xotirada bir martalik qilib saqlash mumkin!


Real hayotiy misol: O'zgarmas imzo va doimiy ishonchnoma

  • Har safar yangi hujjat (useCallback'siz): Tasavvur qiling, har safar bankka borganingizda notariusdan yangi bir martalik ishonchnoma olib borasiz. Bank xodimlari esa har safar bu hujjatni noldan o'rganib chiqishga majbur bo'ladi (bola komponent qayta chiziladi).
  • Doimiy bosh ishonchnoma (useCallback): Siz bankka bitta o'zgarmas doimiy ishonchnoma va rasmiy muhr topshirasiz. Endi xodimlar siz kelganingizda qog'ozlarni qaytadan tekshirib o'tirmaydi, chunki ular imzo o'zgarmasligiga 100% ishonishadi.
  • useCallback ham React'da funksiyaning xotira manzilini o'zgarmas qilib beradi, natijada unga bog'langan bola komponentlar ortiqcha ish qilmaydi.