Context + TypeScript — Context qiymati va default qiymat turlarini aniqlash
React va TypeScript'da createContext tiplashtirish, null default qiymat bilan ishlash, Provider props turlari va xavfsiz custom hook yaratish.
53-dars
Context + TypeScript — Context qiymati va default qiymat turlarini aniqlash
React'da useContext hook'ini TypeScript bilan ishlatganda, eng muhim vazifalardan biri — Context qanday turdagi (type) ma'lumotlarni saqlashini va uning boshlang'ich qiymati (default value) qanday bo'lishini aniq ko'rsatishdir. Noto'g'ri tiplashtirish null yoki undefined xatoliklariga, shuningdek kod muhitidagi qulay avtoto'ldirish (autocomplete) imkoniyatining yo'qolishiga sabab bo'ladi.
TypeScript bilan Context yaratish qoidalari
Context'ni TypeScript bilan to'g'ri integratsiya qilish uchun quyidagi 3 ta asosiy qadamga rioya qilinadi:
1. Tip (Type yoki Interface) aniqlash
Context orqali butun ilovaga tarqatiladigan barcha o'zgaruvchilar va funksiyalarning tuzilishini (shape) oldindan belgilab olamiz:
type AuthContextType = {
user: string | null;
login: (name: string) => void;
logout: () => void;
};
2. Default qiymat muammosi va null bilan initsializatsiya
createContext() funksiyasiga boshlang'ich qiymat berish majburiydir. Ammo haqiqiy qiymatlar (masalan, funksiyalar va foydalanuvchi holati) faqat Provider komponenti render bo'lgandagina paydo bo'ladi.
Buni to'g'ri hal qilishning eng yaxshi usuli — boshlang'ich qiymat sifatida null berish va tipni AuthContextType | null ko'rinishida e'lon qilishdir:
const AuthContext = createContext<AuthContextType | null>(null);
3. Xavfsiz Custom Hook yaratish
Agar bola komponent adashib Providerdan tashqarida ishlatilsa, context qiymati null bo'ladi. Dastur kutilmaganda buzilmasligi uchun, context'ni o'qib beruvchi maxsus custom hook (useAuth) yozish eng toza amaliyot hisoblanadi:
function useAuth() {
const context = useContext(AuthContext);
if (!context) {
throw new Error("useAuth faqat AuthProvider ichida ishlatilishi shart!");
}
return context; // Bu yerda TypeScript uning null emasligini kafolatlaydi
}
Default qiymat berish usullarini taqqoslash
| Usul | Afzalligi | Kamchiligi | Tavsiya |
|---|---|---|---|
createContext<Type | null>(null) |
Juda xavfsiz, xatolikni darhol aniqlaydi | Komponentda null-tekshiruv talab qiladi (buni custom hook oson hal etadi) | Eng tavsiya etilgan amaliyot |
| Soxta (Dummy) boshlang'ich obyekt | Null tekshiruvi shart emas | Bo'sh funksiyalar (() => {}) va keraksiz boshlang'ich xotira sarfi |
Faqat oddiy sozlamalarda qo'llanadi |
Type Assertion ({} as Type) |
Yozish oson va qisqa | Type safety'ni aldaydi, xatoliklarni runtime'da yashirishi mumkin | Tavsiya etilmaydi |
Kodda qanday ko'rinadi?
Keling, foydalanuvchi ma'lumotlari va autentifikatsiya amallarini TypeScript bilan to'liq tiplashtirilgan Context orqali boshqarish misolini ko'ramiz:
import React, { createContext, useContext, useState, ReactNode } from 'react';
// 1. Context uchun Type yaratamiz
type AuthContextType = {
user: string | null;
login: (name: string) => void;
logout: () => void;
};
// 2. Context'ni boshlang'ich qiymat (null) va type bilan yaratamiz
const AuthContext = createContext<AuthContextType | null>(null);
// 3. Provider komponenti (children uchun ReactNode tipi beriladi)
interface AuthProviderProps {
children: ReactNode;
}
export function AuthProvider({ children }: AuthProviderProps) {
const [user, setUser] = useState<string | null>(null);
const login = (name: string) => setUser(name);
const logout = () => setUser(null);
return (
<AuthContext.Provider value={{ user, login, logout }}>
{children}
</AuthContext.Provider>
);
}
// 4. Xavfsiz Custom Hook (har bir komponentda null tekshirish shart bo'lmaydi)
export function useAuth(): AuthContextType {
const context = useContext(AuthContext);
if (!context) {
throw new Error("useAuth hook'i AuthProvider ichida ishlatilishi shart!");
}
return context;
}
// 5. Bola komponentda ishlatish
function UserProfile() {
const { user, login, logout } = useAuth();
return (
<div style={{ padding: '16px', border: '1px solid #e2e8f0', borderRadius: '8px', maxWidth: '350px' }}>
<h3 style={{ marginTop: 0 }}>Context + TypeScript</h3>
{user ? (
<div>
<p>Xush kelibsiz, <strong>{user}</strong>!</p>
<button
onClick={logout}
style={{ padding: '6px 12px', backgroundColor: '#ef4444', color: 'white', border: 'none', borderRadius: '4px', cursor: 'pointer' }}
>
Chiqish
</button>
</div>
) : (
<div>
<p>Tizimga kirmagansiz.</p>
<button
onClick={() => login("Anvar")}
style={{ padding: '6px 12px', backgroundColor: '#2563eb', color: 'white', border: 'none', borderRadius: '4px', cursor: 'pointer' }}
>
Kirish (Anvar)
</button>
</div>
)}
</div>
);
}
// Asosiy ilova
export default function App() {
return (
<AuthProvider>
<UserProfile />
</AuthProvider>
);
}
[!TIP] Custom hook'ning afzalligi:
useAuthhook'idan foydalanganda, qaytarilayotgan qiymat turiAuthContextType | nullemas, balki to'g'ridan-to'g'riAuthContextTypebo'ladi. Ya'ni komponent ichida qo'shimchaif (user !== null)yokicontext?.login()kabi tekshiruvlar yozishga hojat qolmaydi.
Real hayotiy misol: Shartnoma va imzolar qoidasi
- Type (Shartnoma namunasi): Korxonadagi barcha bo'limlarga tarqatiladigan rasmiy hujjatning qat'iy namunasi mavjud. Unda xodimning ismi, lavozimi va qaysi bo'limga tegishli ekanligi qanday formatda yozilishi oldindan belgilab qo'yilgan (TypeScript Type).
- Default qiymat (
null): Hujjat imzolanib topshirilgunga qadar u bo'sh turadi. - Xatolikni aniqlash: Agar kutilmaganda qaysidir bo'limga imzolanmagan yoki noto'g'ri to'ldirilgan bo'sh hujjat kelib qolsa, xodim darhol: "Bu hujjat rahbariyat tomonidan tasdiqlanmagan!" deb xabar beradi (
throw new Error). - TypeScript ham Context qiymatlarida chalkashlik bo'lmasligi, metodlar noto'g'ri chaqirilmasligi va ilova xavfsiz ishlashini aynan shunday nazorat qiladi.