Seriya: React Basics Dars 53

Context + TypeScript — Context qiymati va default qiymat turlarini aniqlash

React va TypeScript'da createContext tiplashtirish, null default qiymat bilan ishlash, Provider props turlari va xavfsiz custom hook yaratish.

53-dars

Context + TypeScript — Context qiymati va default qiymat turlarini aniqlash

React'da useContext hook'ini TypeScript bilan ishlatganda, eng muhim vazifalardan biri — Context qanday turdagi (type) ma'lumotlarni saqlashini va uning boshlang'ich qiymati (default value) qanday bo'lishini aniq ko'rsatishdir. Noto'g'ri tiplashtirish null yoki undefined xatoliklariga, shuningdek kod muhitidagi qulay avtoto'ldirish (autocomplete) imkoniyatining yo'qolishiga sabab bo'ladi.


TypeScript bilan Context yaratish qoidalari

Context'ni TypeScript bilan to'g'ri integratsiya qilish uchun quyidagi 3 ta asosiy qadamga rioya qilinadi:

1. Tip (Type yoki Interface) aniqlash

Context orqali butun ilovaga tarqatiladigan barcha o'zgaruvchilar va funksiyalarning tuzilishini (shape) oldindan belgilab olamiz:

type AuthContextType = {
  user: string | null;
  login: (name: string) => void;
  logout: () => void;
};

2. Default qiymat muammosi va null bilan initsializatsiya

createContext() funksiyasiga boshlang'ich qiymat berish majburiydir. Ammo haqiqiy qiymatlar (masalan, funksiyalar va foydalanuvchi holati) faqat Provider komponenti render bo'lgandagina paydo bo'ladi.

Buni to'g'ri hal qilishning eng yaxshi usuli — boshlang'ich qiymat sifatida null berish va tipni AuthContextType | null ko'rinishida e'lon qilishdir:

const AuthContext = createContext<AuthContextType | null>(null);

3. Xavfsiz Custom Hook yaratish

Agar bola komponent adashib Providerdan tashqarida ishlatilsa, context qiymati null bo'ladi. Dastur kutilmaganda buzilmasligi uchun, context'ni o'qib beruvchi maxsus custom hook (useAuth) yozish eng toza amaliyot hisoblanadi:

function useAuth() {
  const context = useContext(AuthContext);
  if (!context) {
    throw new Error("useAuth faqat AuthProvider ichida ishlatilishi shart!");
  }
  return context; // Bu yerda TypeScript uning null emasligini kafolatlaydi
}

Default qiymat berish usullarini taqqoslash

Usul Afzalligi Kamchiligi Tavsiya
createContext<Type | null>(null) Juda xavfsiz, xatolikni darhol aniqlaydi Komponentda null-tekshiruv talab qiladi (buni custom hook oson hal etadi) Eng tavsiya etilgan amaliyot
Soxta (Dummy) boshlang'ich obyekt Null tekshiruvi shart emas Bo'sh funksiyalar (() => {}) va keraksiz boshlang'ich xotira sarfi Faqat oddiy sozlamalarda qo'llanadi
Type Assertion ({} as Type) Yozish oson va qisqa Type safety'ni aldaydi, xatoliklarni runtime'da yashirishi mumkin Tavsiya etilmaydi

Kodda qanday ko'rinadi?

Keling, foydalanuvchi ma'lumotlari va autentifikatsiya amallarini TypeScript bilan to'liq tiplashtirilgan Context orqali boshqarish misolini ko'ramiz:

import React, { createContext, useContext, useState, ReactNode } from 'react';

// 1. Context uchun Type yaratamiz
type AuthContextType = {
  user: string | null;
  login: (name: string) => void;
  logout: () => void;
};

// 2. Context'ni boshlang'ich qiymat (null) va type bilan yaratamiz
const AuthContext = createContext<AuthContextType | null>(null);

// 3. Provider komponenti (children uchun ReactNode tipi beriladi)
interface AuthProviderProps {
  children: ReactNode;
}

export function AuthProvider({ children }: AuthProviderProps) {
  const [user, setUser] = useState<string | null>(null);

  const login = (name: string) => setUser(name);
  const logout = () => setUser(null);

  return (
    <AuthContext.Provider value={{ user, login, logout }}>
      {children}
    </AuthContext.Provider>
  );
}

// 4. Xavfsiz Custom Hook (har bir komponentda null tekshirish shart bo'lmaydi)
export function useAuth(): AuthContextType {
  const context = useContext(AuthContext);

  if (!context) {
    throw new Error("useAuth hook'i AuthProvider ichida ishlatilishi shart!");
  }

  return context;
}

// 5. Bola komponentda ishlatish
function UserProfile() {
  const { user, login, logout } = useAuth();

  return (
    <div style={{ padding: '16px', border: '1px solid #e2e8f0', borderRadius: '8px', maxWidth: '350px' }}>
      <h3 style={{ marginTop: 0 }}>Context + TypeScript</h3>

      {user ? (
        <div>
          <p>Xush kelibsiz, <strong>{user}</strong>!</p>
          <button 
            onClick={logout} 
            style={{ padding: '6px 12px', backgroundColor: '#ef4444', color: 'white', border: 'none', borderRadius: '4px', cursor: 'pointer' }}
          >
            Chiqish
          </button>
        </div>
      ) : (
        <div>
          <p>Tizimga kirmagansiz.</p>
          <button 
            onClick={() => login("Anvar")} 
            style={{ padding: '6px 12px', backgroundColor: '#2563eb', color: 'white', border: 'none', borderRadius: '4px', cursor: 'pointer' }}
          >
            Kirish (Anvar)
          </button>
        </div>
      )}
    </div>
  );
}

// Asosiy ilova
export default function App() {
  return (
    <AuthProvider>
      <UserProfile />
    </AuthProvider>
  );
}

[!TIP] Custom hook'ning afzalligi: useAuth hook'idan foydalanganda, qaytarilayotgan qiymat turi AuthContextType | null emas, balki to'g'ridan-to'g'ri AuthContextType bo'ladi. Ya'ni komponent ichida qo'shimcha if (user !== null) yoki context?.login() kabi tekshiruvlar yozishga hojat qolmaydi.


Real hayotiy misol: Shartnoma va imzolar qoidasi

  • Type (Shartnoma namunasi): Korxonadagi barcha bo'limlarga tarqatiladigan rasmiy hujjatning qat'iy namunasi mavjud. Unda xodimning ismi, lavozimi va qaysi bo'limga tegishli ekanligi qanday formatda yozilishi oldindan belgilab qo'yilgan (TypeScript Type).
  • Default qiymat (null): Hujjat imzolanib topshirilgunga qadar u bo'sh turadi.
  • Xatolikni aniqlash: Agar kutilmaganda qaysidir bo'limga imzolanmagan yoki noto'g'ri to'ldirilgan bo'sh hujjat kelib qolsa, xodim darhol: "Bu hujjat rahbariyat tomonidan tasdiqlanmagan!" deb xabar beradi (throw new Error).
  • TypeScript ham Context qiymatlarida chalkashlik bo'lmasligi, metodlar noto'g'ri chaqirilmasligi va ilova xavfsiz ishlashini aynan shunday nazorat qiladi.