Navigation history — Back, Forward, Push va Replace
React Router'da dasturiy navigatsiya (Programmatic navigation), useNavigate hooki orqali push, replace, navigate(-1) va navigate(1) amallarini boshqarish.
10-dars
Navigation history — Back, Forward, Push va Replace
Oldingi darslarda biz brauzer tarixi (History API) qanday ishlashini va foydalanuvchi havolalarni (<Link>) bosganda sahifalar qanday almashishini ko'rib chiqdik. Ammo amaliyotda har doim ham foydalanuvchining havolani bosishini kutib bo'lmaydi:
- Forma muvaffaqiyatli saqlangandan so'ng foydalanuvchini avtomatik ro'yxatga qaytarish;
- Tizimga kirgach (Login), to'g'ridan-to'g'ri boshqaruv paneliga o'tkazish;
- "Bekor qilish" tugmasi bosilganda oldingi sahifaga qaytarish.
Bunday vaziyatlar uchun React Router'da Dasturiy navigatsiya (Programmatic Navigation) va maxsus useNavigate() hooki ishlatiladi.
useNavigate() hooki — Ilova "Rul"i
useNavigate() bizga navigatsiya funksiyasini qaytaradi. Ushbu funksiya orqali biz brauzer tarixini 4 ta asosiy harakat bilan boshqara olamiz:
import { useNavigate } from 'react-router-dom';
const navigate = useNavigate();
Asosiy 4 ta navigatsiya amali
1. Push — Yangi sahifaga o'tish (Standart)
Brauzer tarixiga (History Stack) yangi qadam qo'shadi va yangi manzilga o'tadi.
- Qachon: Foydalanuvchi oddiy tarzda yangi sahifani ochayotganda.
- Natija: Brauzerdagi "Orqaga" ($\leftarrow$) tugmasi orqali avvalgi sahifaga qaytish imkoni saqlanadi.
navigate('/candidates/5'); // Sukut bo'yicha push amalga oshiriladi
2. Replace — Joriy qadamni almashtirish
Tarixga yangi yozuv qo'shmaydi, balki ayni damda turgan sahifangiz o'rniga yangi manzilni yozib qo'yadi.
- Qachon: Tizimga kirish (Login), To'lovni yakunlash (Payment success) yoki vaqtinchalik yo'naltirishlarda.
- Nega muhim: Agar foydalanuvchi login qilib
/dashboardga o'tgach "Orqaga" tugmasini bossa, u yana qaytadan login sahifasiga tushib qolmasligi kerak!
navigate('/dashboard', { replace: true });
3. Back — Orqaga qaytish (navigate(-1))
Foydalanuvchini tarix bo'yicha 1 qadam orqaga qaytaradi. Bu brauzerning "Orqaga" ($\leftarrow$) tugmasini bosish bilan bir xil.
- Qachon: "Bekor qilish", "Orqaga qaytish" yoki modalni yopish tugmalarida.
navigate(-1); // 1 qadam orqaga
navigate(-2); // 2 qadam orqaga
4. Forward — Oldinga siljish (navigate(1))
Agar foydalanuvchi orqaga qaytgan bo'lsa, uni yana o'zi kelgan oldingi sahifasiga qaytaradi (brauzerning $\rightarrow$ tugmasi ekvivalenti).
navigate(1); // 1 qadam oldinga
Amaliy kod misoli: Nomzod qo'shish formasi
Keling, real loyihalarda eng ko'p ishlatiladigan forma ssenariysini ko'rib chiqamiz:
import React, { useState } from 'react';
import { useNavigate } from 'react-router-dom';
export function AddCandidateForm() {
const navigate = useNavigate();
const [name, setName] = useState('');
const [isSubmitting, setIsSubmitting] = useState(false);
const handleSave = async (e: React.FormEvent) => {
e.preventDefault();
setIsSubmitting(true);
try {
// 1. Backend'ga ma'lumotni jo'natamiz (simulyatsiya)
await new Promise((resolve) => setTimeout(resolve, 800));
console.log('Nomzod saqlandi:', name);
// 2. Muvaffaqiyatli saqlangach, ro'yxat sahifasiga o'tamiz
// replace: true qilamiz, shunda foydalanuvchi orqaga qaytib yana bo'sh formaga tushmaydi
navigate('/dashboard/candidates', { replace: true });
} catch (error) {
console.error('Xatolik yuz berdi');
} finally {
setIsSubmitting(false);
}
};
const handleCancel = () => {
// 3. Foydalanuvchi bekor qilsa, kelgan joyiga qaytaramiz
navigate(-1);
};
return (
<div style={{ maxWidth: '400px', padding: '20px', border: '1px solid #cbd5e1', borderRadius: '8px' }}>
<h3>Yangi nomzod qo'shish</h3>
<form onSubmit={handleSave}>
<div style={{ marginBottom: '12px' }}>
<label style={{ display: 'block', marginBottom: '4px' }}>F.I.SH:</label>
<input
type="text"
value={name}
onChange={(e) => setName(e.target.value)}
required
style={{ width: '100%', padding: '8px', boxSizing: 'border-box' }}
/>
</div>
<div style={{ display: 'flex', gap: '8px' }}>
<button
type="submit"
disabled={isSubmitting}
style={{ padding: '8px 16px', background: '#2563eb', color: 'white', border: 'none', borderRadius: '4px', cursor: 'pointer' }}
>
{isSubmitting ? 'Saqlanmoqda...' : 'Saqlash'}
</button>
<button
type="button"
onClick={handleCancel}
style={{ padding: '8px 16px', background: '#94a3b8', color: 'white', border: 'none', borderRadius: '4px', cursor: 'pointer' }}
>
Bekor qilish
</button>
</div>
</form>
</div>
);
}
Maxsus imkoniyat: Navigatsiya bilan birga state uzatish
navigate() orqali yangi sahifaga o'tayotganda URL'ga qo'shilmaydigan, faqat xotirada yashirin ma'lumot (location state) uzatish mumkin:
// 1-Sahifada jo'natish:
navigate('/dashboard/candidates', {
state: { successMessage: "Yangi nomzod muvaffaqiyatli qo'shildi!" }
});
// 2-Sahifada qabul qilib olish:
import { useLocation } from 'react-router-dom';
function CandidatesList() {
const location = useLocation();
const message = location.state?.successMessage;
return (
<div>
{message && <div style={{ color: 'green', padding: '10px' }}>{message}</div>}
<h2>Nomzodlar ro'yxati</h2>
</div>
);
}
<Link> vs useNavigate(): Qachon qaysi birini tanlash kerak?
| Vaziyat | Qaysi biri to'g'ri? | Sababi |
|---|---|---|
| Menyu, Navbar, oddiy matnli havolalar | <Link> |
Qidiruv tizimlari (SEO) va imkoniyati cheklanganlar (Accessibility) uchun HTML <a> tegi shart |
| Forma yuborilgandan so'ng (Submit) | useNavigate() |
Ma'lumot serverga borib kelgachгина dasturiy yo'naltirish kerak |
| Biron hodisadan so'ng (Timeout, Event) | useNavigate() |
Dasturchi kodi orqali avtomatik boshqariladi |
| "Bekor qilish" tugmasi | navigate(-1) |
Foydalanuvchi qayerdan kelgan bo'lsa, aniq o'sha joyga qaytarish uchun |
Taqqoslash jadvali
| Amal | Sintaksis | Tarix steki | Real misol |
|---|---|---|---|
| Push | navigate('/profile') |
Uzayadi (+1) | Ro'yxatdan bitta element ichiga kirish |
| Replace | navigate('/home', { replace: true }) |
O'zgarmaydi | Login/To'lovdan so'ng bosh sahifaga o'tish |
| Back | navigate(-1) |
Qisqaradi (-1) | "Bekor qilish" yoki Orqaga tugmasi |
| Forward | navigate(1) |
Oldinga siljiydi (+1) | Brauzerning oldinga tugmasi |
Real hayotiy analogiya: Televizor Pulti
Tasavvur qiling, siz televizor ko'ryapsiz:
- Push: Pultdan
5-kanalni bosdingiz. Bu yangi kanal. - Back (
-1): Pultdagi "Previous" (Oldingi kanal) tugmasini bosdingiz va avvalgi ko'rgan kanalingizga qaytdingiz. - Replace: Televizor sozlamalarida
5-kanal chastotasi yangi telekanalga o'zgartirildi. Kanal o'rni saqlandi, lekin ichidagi ko'rsatuv butunlay boshqa kanalga almashdi.
Xulosa
React Router'da useNavigate() — dasturiy boshqaruvning asosiy instrumentidir. Foydalanuvchi harakatlariga qarab sahifalar orasida o'tishda push, replace, navigate(-1) va state parametrlaridan oqilona foydalanish saytning ishlash mantiqini silliq va professional qiladi!