Seriya: React Router Dars 10

Navigation history — Back, Forward, Push va Replace

React Router'da dasturiy navigatsiya (Programmatic navigation), useNavigate hooki orqali push, replace, navigate(-1) va navigate(1) amallarini boshqarish.

10-dars

Navigation history — Back, Forward, Push va Replace

Oldingi darslarda biz brauzer tarixi (History API) qanday ishlashini va foydalanuvchi havolalarni (<Link>) bosganda sahifalar qanday almashishini ko'rib chiqdik. Ammo amaliyotda har doim ham foydalanuvchining havolani bosishini kutib bo'lmaydi:

  • Forma muvaffaqiyatli saqlangandan so'ng foydalanuvchini avtomatik ro'yxatga qaytarish;
  • Tizimga kirgach (Login), to'g'ridan-to'g'ri boshqaruv paneliga o'tkazish;
  • "Bekor qilish" tugmasi bosilganda oldingi sahifaga qaytarish.

Bunday vaziyatlar uchun React Router'da Dasturiy navigatsiya (Programmatic Navigation) va maxsus useNavigate() hooki ishlatiladi.


useNavigate() hooki — Ilova "Rul"i

useNavigate() bizga navigatsiya funksiyasini qaytaradi. Ushbu funksiya orqali biz brauzer tarixini 4 ta asosiy harakat bilan boshqara olamiz:

import { useNavigate } from 'react-router-dom';

const navigate = useNavigate();

Asosiy 4 ta navigatsiya amali

1. Push — Yangi sahifaga o'tish (Standart)

Brauzer tarixiga (History Stack) yangi qadam qo'shadi va yangi manzilga o'tadi.

  • Qachon: Foydalanuvchi oddiy tarzda yangi sahifani ochayotganda.
  • Natija: Brauzerdagi "Orqaga" ($\leftarrow$) tugmasi orqali avvalgi sahifaga qaytish imkoni saqlanadi.
navigate('/candidates/5'); // Sukut bo'yicha push amalga oshiriladi

2. Replace — Joriy qadamni almashtirish

Tarixga yangi yozuv qo'shmaydi, balki ayni damda turgan sahifangiz o'rniga yangi manzilni yozib qo'yadi.

  • Qachon: Tizimga kirish (Login), To'lovni yakunlash (Payment success) yoki vaqtinchalik yo'naltirishlarda.
  • Nega muhim: Agar foydalanuvchi login qilib /dashboard ga o'tgach "Orqaga" tugmasini bossa, u yana qaytadan login sahifasiga tushib qolmasligi kerak!
navigate('/dashboard', { replace: true });

3. Back — Orqaga qaytish (navigate(-1))

Foydalanuvchini tarix bo'yicha 1 qadam orqaga qaytaradi. Bu brauzerning "Orqaga" ($\leftarrow$) tugmasini bosish bilan bir xil.

  • Qachon: "Bekor qilish", "Orqaga qaytish" yoki modalni yopish tugmalarida.
navigate(-1); // 1 qadam orqaga
navigate(-2); // 2 qadam orqaga

4. Forward — Oldinga siljish (navigate(1))

Agar foydalanuvchi orqaga qaytgan bo'lsa, uni yana o'zi kelgan oldingi sahifasiga qaytaradi (brauzerning $\rightarrow$ tugmasi ekvivalenti).

navigate(1); // 1 qadam oldinga

Amaliy kod misoli: Nomzod qo'shish formasi

Keling, real loyihalarda eng ko'p ishlatiladigan forma ssenariysini ko'rib chiqamiz:

import React, { useState } from 'react';
import { useNavigate } from 'react-router-dom';

export function AddCandidateForm() {
  const navigate = useNavigate();
  const [name, setName] = useState('');
  const [isSubmitting, setIsSubmitting] = useState(false);

  const handleSave = async (e: React.FormEvent) => {
    e.preventDefault();
    setIsSubmitting(true);

    try {
      // 1. Backend'ga ma'lumotni jo'natamiz (simulyatsiya)
      await new Promise((resolve) => setTimeout(resolve, 800));
      console.log('Nomzod saqlandi:', name);

      // 2. Muvaffaqiyatli saqlangach, ro'yxat sahifasiga o'tamiz
      // replace: true qilamiz, shunda foydalanuvchi orqaga qaytib yana bo'sh formaga tushmaydi
      navigate('/dashboard/candidates', { replace: true });
    } catch (error) {
      console.error('Xatolik yuz berdi');
    } finally {
      setIsSubmitting(false);
    }
  };

  const handleCancel = () => {
    // 3. Foydalanuvchi bekor qilsa, kelgan joyiga qaytaramiz
    navigate(-1);
  };

  return (
    <div style={{ maxWidth: '400px', padding: '20px', border: '1px solid #cbd5e1', borderRadius: '8px' }}>
      <h3>Yangi nomzod qo'shish</h3>
      <form onSubmit={handleSave}>
        <div style={{ marginBottom: '12px' }}>
          <label style={{ display: 'block', marginBottom: '4px' }}>F.I.SH:</label>
          <input 
            type="text" 
            value={name} 
            onChange={(e) => setName(e.target.value)} 
            required 
            style={{ width: '100%', padding: '8px', boxSizing: 'border-box' }}
          />
        </div>

        <div style={{ display: 'flex', gap: '8px' }}>
          <button 
            type="submit" 
            disabled={isSubmitting}
            style={{ padding: '8px 16px', background: '#2563eb', color: 'white', border: 'none', borderRadius: '4px', cursor: 'pointer' }}
          >
            {isSubmitting ? 'Saqlanmoqda...' : 'Saqlash'}
          </button>
          
          <button 
            type="button" 
            onClick={handleCancel}
            style={{ padding: '8px 16px', background: '#94a3b8', color: 'white', border: 'none', borderRadius: '4px', cursor: 'pointer' }}
          >
            Bekor qilish
          </button>
        </div>
      </form>
    </div>
  );
}

Maxsus imkoniyat: Navigatsiya bilan birga state uzatish

navigate() orqali yangi sahifaga o'tayotganda URL'ga qo'shilmaydigan, faqat xotirada yashirin ma'lumot (location state) uzatish mumkin:

// 1-Sahifada jo'natish:
navigate('/dashboard/candidates', {
  state: { successMessage: "Yangi nomzod muvaffaqiyatli qo'shildi!" }
});

// 2-Sahifada qabul qilib olish:
import { useLocation } from 'react-router-dom';

function CandidatesList() {
  const location = useLocation();
  const message = location.state?.successMessage;

  return (
    <div>
      {message && <div style={{ color: 'green', padding: '10px' }}>{message}</div>}
      <h2>Nomzodlar ro'yxati</h2>
    </div>
  );
}

<Link> vs useNavigate(): Qachon qaysi birini tanlash kerak?

Vaziyat Qaysi biri to'g'ri? Sababi
Menyu, Navbar, oddiy matnli havolalar <Link> Qidiruv tizimlari (SEO) va imkoniyati cheklanganlar (Accessibility) uchun HTML <a> tegi shart
Forma yuborilgandan so'ng (Submit) useNavigate() Ma'lumot serverga borib kelgachгина dasturiy yo'naltirish kerak
Biron hodisadan so'ng (Timeout, Event) useNavigate() Dasturchi kodi orqali avtomatik boshqariladi
"Bekor qilish" tugmasi navigate(-1) Foydalanuvchi qayerdan kelgan bo'lsa, aniq o'sha joyga qaytarish uchun

Taqqoslash jadvali

Amal Sintaksis Tarix steki Real misol
Push navigate('/profile') Uzayadi (+1) Ro'yxatdan bitta element ichiga kirish
Replace navigate('/home', { replace: true }) O'zgarmaydi Login/To'lovdan so'ng bosh sahifaga o'tish
Back navigate(-1) Qisqaradi (-1) "Bekor qilish" yoki Orqaga tugmasi
Forward navigate(1) Oldinga siljiydi (+1) Brauzerning oldinga tugmasi

Real hayotiy analogiya: Televizor Pulti

Tasavvur qiling, siz televizor ko'ryapsiz:

  • Push: Pultdan 5-kanalni bosdingiz. Bu yangi kanal.
  • Back (-1): Pultdagi "Previous" (Oldingi kanal) tugmasini bosdingiz va avvalgi ko'rgan kanalingizga qaytdingiz.
  • Replace: Televizor sozlamalarida 5-kanal chastotasi yangi telekanalga o'zgartirildi. Kanal o'rni saqlandi, lekin ichidagi ko'rsatuv butunlay boshqa kanalga almashdi.

Xulosa

React Router'da useNavigate() — dasturiy boshqaruvning asosiy instrumentidir. Foydalanuvchi harakatlariga qarab sahifalar orasida o'tishda push, replace, navigate(-1) va state parametrlaridan oqilona foydalanish saytning ishlash mantiqini silliq va professional qiladi!