Seriya: TypeScript Basics Dars 69

Parameters

TypeScript'dagi Parameters utility type'i: funksiya parametrlarini tuple ko'rinishida olish, bitta parametr type'ini ajratish, wrapper funksiyalardagi real qo'llanilishi va class'lar uchun ConstructorParameters.

69-dars

Parameters

TypeScript'dagi Parameters — bu ReturnType'ning (68-dars) egizagi desa ham bo'ladi. ReturnType funksiyaning qaytaradigan qiymatini olib bersa, Parameters uning qabul qiladigan argumentlarini (parametrlarini) massiv (tuple) ko'rinishida sug'urib oladi.

Inglizcha "parameters" so'zi "parametrlar" yoki "argumentlar" degan ma'noni anglatadi. Parameters yordamida biron bir funksiyaning argumentlari qanday turda ekanini avtomatik aniqlab, yangi type hosil qilasiz.

Oddiy qilib aytganda: Parameters<SourceFunctionType>.

1. Oddiy misol

Tasavvur qiling, sizda foydalanuvchiga xat jo'natuvchi funksiya bor va u 3 ta argument qabul qiladi:

function sendEmail(email: string, title: string, count: number) {
  console.log(`Sending to ${email}...`);
}

Endi sizga shu sendEmail funksiyasi qabul qiladigan barcha argumentlarning type'lari kerak bo'lib qoldi. Uni Parameters yordamida osonlikcha ajratib olasiz:

// sendEmail funksiyasining barcha parametrlari type'ini tuple (massiv) ko'rinishida olamiz:
type EmailParams = Parameters<typeof sendEmail>;

// Hosil bo'lgan EmailParams type'i quyidagicha ko'rinish oladi:
// type EmailParams = [email: string, title: string, count: number];

// Demak, bu type bo'yicha qiymatlar ketma-ketligi quyidagicha bo'lishi shart:
const args: EmailParams = ["[email protected]", "Salom", 5];

Natija tuple bo'lgani uchun, bitta parametrning type'ini indeks bilan olish mumkin (56-dars):

type Email = Parameters<typeof sendEmail>[0]; // string
type Count = Parameters<typeof sendEmail>[2]; // number

2. IT loyihalaridagi real misol (wrapper / o'rovchi funksiyalar)

Dasturlashda ko'pincha boshqa bir funksiyani o'rab oluvchi (wrapper) yoki uning ishga tushishini log qiluvchi funksiyalar yoziladi. Parameters yordamida o'sha funksiyaning argumentlari o'zgarsa ham, sizning wrap qiluvchi funksiyangiz avtomatik moslashadi:

// Asosiy API so'rov funksiyasi
function fetchUserData(userId: number, includeDetails: boolean) {
  // ... ma'lumot olish logikasi
}

// Log yozib turuvchi o'rovchi (wrapper) funksiya:
// Parameters yordamida fetchUserData qanday argumentlar talab qilsa, bizning funksiya ham aynan o'shalarni qabul qiladi
function loggedFetch(...args: Parameters<typeof fetchUserData>) {
  console.log("API so'rovi boshlandi, argumentlar:", args);
  return fetchUserData(...args); // Asosiy funksiyaga argumentlarni uzatamiz
}

// Ishlatilishi:
loggedFetch(42, true); // ✅ To'g'ri ishlaydi!
loggedFetch("42", true);
// ❌ Argument of type 'string' is not assignable to parameter of type 'number'.

Bu yerda rest parametr va spread (29-dars) birga ishlaydi: ...args tuple'ni qabul qiladi, fetchUserData(...args) esa uni qaytadan argumentlarga yoyadi.

3. ConstructorParameters — class constructor'i uchun

Parameters oddiy funksiyalar bilan ishlaydi. Class'ning constructor'i qanday argumentlar qabul qilishini bilish kerak bo'lsa, uning "egizagi" — ConstructorParameters ishlatiladi. U ham natijani tuple ko'rinishida qaytaradi.

Oddiy qilib aytganda: ConstructorParameters<typeof ClassName>.

class Bildirishnoma {
  constructor(public text: string, public type: "info" | "error", public duration = 3000) {}
}

type BildirishnomaArgs = ConstructorParameters<typeof Bildirishnoma>;
// [text: string, type: "info" | "error", duration?: number]

const args: BildirishnomaArgs = ["Saqlandi", "info"]; // ✅ duration ixtiyoriy

Bu yerda ham typeof kerak: Bildirishnoma type sifatida class'ning nusxasini (instance) bildiradi, typeof Bildirishnoma esa class'ning o'zini — constructor'i bor qiymatni.

Real misol — class nusxalarini yaratuvchi factory funksiya. Constructor o'zgarsa, factory ham avtomatik moslashadi:

function bildirishnomaYarat(...args: ConstructorParameters<typeof Bildirishnoma>) {
  console.log("Bildirishnoma yaratilmoqda:", args);
  return new Bildirishnoma(...args);
}

bildirishnomaYarat("Xatolik yuz berdi", "error", 5000); // ✅
bildirishnomaYarat("Xatolik yuz berdi", "warning");
// ❌ Argument of type '"warning"' is not assignable to parameter of type '"info" | "error"'.

ConstructorParameters'ga oddiy funksiya, Parameters'ga esa class berib bo'lmaydi — har biri o'z ishiga mo'ljallangan:

type X = ConstructorParameters<typeof sendEmail>;
// ❌ Type '(email: string, title: string, count: number) => void' does not satisfy the constraint 'abstract new (...args: any) => any'.
Utility type Nima uchun Natija
Parameters<typeof fn> Oddiy funksiya Parametrlar tuple'i
ConstructorParameters<typeof Class> Class constructor'i Constructor parametrlari tuple'i
ReturnType<typeof fn> Oddiy funksiya Qaytish type'i

Utility Types: yakuniy jadval

Utility Types (yordamchi type'lar) to'plamining yakuniy va to'liq jadvali:

Utility Type Vazifasi Qachon ishlatiladi?
Record<K, V> Kalit va qiymat type'larini belgilab, noldan obyekt type'i yasash Obyekt tuzilishi dinamik va aniq bo'lganda
Pick<T, K> Mavjud interface'dan faqat kerakli maydonlarni tanlab olish Katta obyektning kichik qismi kerak bo'lganda
Omit<T, K> Mavjud interface'dan keraksiz maydonlarni olib tashlash Ba'zi maydonlarni (masalan, id) chetlab o'tishda
Partial<T> Barcha maydonlarni ixtiyoriy (?) qilish Ma'lumotni qisman yangilashda (PATCH)
Required<T> Barcha ixtiyoriy maydonlarni majburiy qilish Hamma maydonlar 100% to'ldirilganini tekshirishda
Readonly<T> Barcha maydonlarni faqat o'qish uchun qilish Obyekt o'zgarib ketishining oldini olish uchun
ReturnType<T> Funksiya qaytaradigan qiymat type'ini aniqlash Funksiya natijasi qanday type'da ekanini avtomatik olish uchun
Parameters<T> Funksiya qabul qiladigan argumentlar type'ini (tuple) aniqlash Boshqa funksiyaning argumentlarini qayta ishlatishda (wrapper)
ConstructorParameters<T> Class constructor'i qabul qiladigan argumentlar type'ini (tuple) aniqlash Class nusxalarini yaratuvchi factory funksiyalarda