Optional callback
TypeScript'da ixtiyoriy callback'lar: ?.() bilan chaqirish, if va typeof narrowing, no-op default, cb?: va cb: F | undefined farqi, options obyekti va ! operatori xavfi.
32-dars
Optional callback
Ko'p funksiyalarda callback majburiy emas: foydalanuvchi natijani bilmoqchi bo'lsa beradi, bo'lmasa yo'q. Bunday holatda callback'ni majburiy qilish chaqiruvchini bo'sh funksiya yozishga majburlaydi.
// ❌ Muammo: callback majburiy, lekin ko'pincha kerak emas
function saveFile(name: string, onSaved: () => void) {
console.log(`${name} saqlandi`);
onSaved();
}
saveFile("a.txt", () => {}); // har safar bo'sh funksiya yozish kerak
saveFile("b.txt");
// ❌ Expected 2 arguments, but got 1.
// ✅ Yechim: callback'ni optional qilamiz va chaqirishdan oldin tekshiramiz
function saveFile(name: string, onSaved?: () => void) {
console.log(`${name} saqlandi`);
onSaved?.(); // bor bo'lsa chaqiriladi, yo'q bo'lsa hech narsa bo'lmaydi
}
saveFile("a.txt"); // ✅
saveFile("b.txt", () => console.log("Tayyor")); // ✅
Qanday ishlaydi?
1. ? belgisi callback'ni | undefined qiladi
Optional parametr qoidasi callback'larga ham tegishli: onSaved?: () => void aslida (() => void) | undefined type'iga ega bo'ladi. Shuning uchun uni to'g'ridan-to'g'ri chaqirib bo'lmaydi.
function saveFile(name: string, onSaved?: () => void) {
onSaved();
// ❌ Cannot invoke an object which is possibly 'undefined'.
}
Bu xato faqat strictNullChecks yoqilganda chiqadi. U o'chiq bo'lsa, TS indamaydi va dastur runtime'da TypeError: onSaved is not a function bilan yiqiladi.
2. Chaqirishning uch usuli
function handle(data: string, onDone?: (result: string) => void) {
const result = data.toUpperCase();
// 1-usul: optional call
onDone?.(result);
// 2-usul: if bilan narrowing
if (onDone) {
onDone(result); // bu yerda onDone: (result: string) => void
}
// 3-usul: typeof tekshiruvi
if (typeof onDone === "function") {
onDone(result);
}
}
Ko'p hollarda ?.() eng qisqa va o'qilishi oson usul. if esa callback chaqirilishidan oldin yoki keyin boshqa ish ham qilish kerak bo'lganda qulay.
3. Default qiymat bilan: bo'sh funksiya (no-op)
Callback ko'p joyda chaqirilsa, har safar tekshirish o'rniga default qiymat berish mumkin:
function upload(
file: string,
onProgress: (percent: number) => void = () => {} // no-op default
) {
onProgress(0); // ✅ tekshiruv shart emas — u doim funksiya
onProgress(50);
onProgress(100);
}
upload("rasm.png"); // ✅ default ishlaydi
upload("video.mp4", (p) => console.log(`${p}%`)); // ✅
Funksiya ichida onProgress endi undefined bo'lmaydi, chunki default qiymat o'rnini egallaydi.
4. cb?: va cb: F | undefined farqi
Ikkalasi ichkarida bir xil type beradi, lekin chaqiruvchi uchun farq bor.
function a(onDone?: () => void) {}
function b(onDone: (() => void) | undefined) {}
a(); // ✅ argumentni umuman bermasa ham bo'ladi
b(); // ❌ Expected 1 arguments, but got 0.
b(undefined); // ✅ undefined'ni aniq yozish shart
| Yozilishi | Argumentsiz chaqirish | Ichkaridagi type | Tekshiruv kerakmi? |
|---|---|---|---|
cb?: F |
✅ | F | undefined |
✅ ha |
cb: F | undefined |
❌ | F | undefined |
✅ ha |
cb: F = () => {} |
✅ | F |
❌ yo'q |
Qavslarga e'tibor bering: () => void | undefined — bu "void | undefined qaytaradigan funksiya". Callback'ning o'zi undefined bo'lishi uchun (() => void) | undefined deb qavsga olish kerak.
5. Options obyekti ichidagi optional callback'lar
Callback'lar ko'payganda ularni bitta obyektga yig'ish odatiy usul:
type FetchOptions = {
url: string;
onSuccess?: (data: string) => void;
onError?: (error: Error) => void;
onFinally?: () => void;
};
function request({ url, onSuccess, onError, onFinally }: FetchOptions) {
try {
const data = `Javob: ${url}`;
onSuccess?.(data);
} catch (e) {
onError?.(e as Error);
} finally {
onFinally?.();
}
}
request({ url: "/users" }); // ✅
request({ url: "/users", onSuccess: (d) => console.log(d) }); // ✅ d: string — contextual typing
React'dagi onClick?, onChange? kabi props aynan shu tarzda ishlaydi.
6. Optional callback'ning qaytgan qiymati
Callback qiymat qaytarsa, ?.() natijasi undefined bo'lishi ham mumkin.
function format(value: number, formatter?: (n: number) => string) {
const text = formatter?.(value); // text: string | undefined
return text ?? String(value); // ✅ formatter yo'q bo'lsa — oddiy string
}
🐛 Mantiqiy xato: funksiyani if ichida chaqirishni unutish.
function run(isReady: () => boolean) {
if (isReady) {
// ❌ This condition will always return true since this function is always defined. Did you mean to call it instead?
console.log("Boshlandi");
}
}
Bu yerda TS yordam beradi. Lekin isReady optional bo'lsa (isReady?: () => boolean), if (isReady) to'g'ri tekshiruv hisoblanadi va TS indamaydi. Shunda funksiya bor-yo'qligi tekshiriladi, natijasi esa hech qachon olinmaydi:
function run(isReady?: () => boolean) {
if (isReady) {
console.log("Boshlandi"); // 🐛 isReady false qaytarsa ham ishlaydi
}
// ✅ Natijani tekshirish kerak
if (isReady?.()) {
console.log("Boshlandi");
}
}
Eng ko'p uchraydigan xato
Optional callback'dagi xatoni ! bilan "o'chirish". Dasturchi callback'ni optional qiladi, keyin uni chaqirganda xatoga duch keladi:
function deleteUser(id: number, onDeleted?: (id: number) => void) {
// ... o'chirish
onDeleted(id);
// ❌ Cannot invoke an object which is possibly 'undefined'.
}
Va eng tez "yechim"ni tanlaydi:
function deleteUser(id: number, onDeleted?: (id: number) => void) {
onDeleted!(id); // 🐛 TS jim, lekin runtime'da yiqiladi
}
deleteUser(5); // 💥 TypeError: onDeleted is not a function
Nega bunday bo'ladi? Non-null assertion ! TS'ga "menga ishon, bu undefined emas" deydi. Lekin callback'ni optional qilgansiz, demak undefined bo'lishi rejalashtirilgan holat. ! xatoni yo'qotmaydi, faqat uni compile-time'dan runtime'ga ko'chiradi. Bu odatda testda emas, birinchi marta callback'siz chaqirilganda chiqadi.
// ✅ 1-yechim: optional call
function deleteUser(id: number, onDeleted?: (id: number) => void) {
onDeleted?.(id);
}
// ✅ 2-yechim: default no-op
function deleteUser2(id: number, onDeleted: (id: number) => void = () => {}) {
onDeleted(id);
}
// ✅ 3-yechim: callback haqiqatan kerak bo'lsa — uni majburiy qiling
function deleteUser3(id: number, onDeleted: (id: number) => void) {
onDeleted(id);
}
Agar ! yozishga qo'lingiz borayotgan bo'lsa, o'zingizga savol bering: callback haqiqatan optionalmi? Yo'q bo'lsa, ?ni olib tashlang. Ha bo'lsa, ?.() yozing.
Esda tuting: optional callback'ni ?.(), if yoki default qiymat bilan chaqiring — ! uni xavfsiz qilmaydi, faqat xatoni yashiradi.