Optional Properties
TypeScript'dagi optional property'lar (?), ularning | undefined bilan farqi, weak type va || vs ?? xatosi.
16-dars
Optional Properties
Real obyektlarda ba'zi maydonlar har doim ham bo'lmaydi: profildagi bio, sozlamadagi timeout, formadagi middleName. Buni oddiy property bilan yozsangiz, har bir obyektda shu maydon majburiy bo'lib qoladi. string | undefined deb yozsangiz ham, qiymat yo'q paytda bio: undefined deb aniq yozishga majbur bo'lasiz.
Optional property (?) shu muammoni hal qiladi: maydonni obyektdan butunlay tushirib qoldirish mumkin bo'ladi. Compiler esa uni o'qiyotgan har bir joyda "bu yo'q bo'lishi mumkin" deb eslatib turadi.
Qanday ishlaydi?
1. Sintaksis: property nomidan keyin ?
type User = {
id: number;
name: string;
bio?: string; // ixtiyoriy
};
const a: User = { id: 1, name: "Ali" }; // ✅ bio yo'q
const b: User = { id: 1, name: "Ali", bio: "Dasturchi" }; // ✅
const c: User = { id: 1, name: "Ali", bio: 42 }; // ❌ Type 'number' is not assignable to type 'string'
2. O'qiganda tip T | undefined bo'ladi
function bioLength(u: User): number {
return u.bio.length;
// ❌ 'u.bio' is possibly 'undefined'.
}
function bioLength2(u: User): number {
return u.bio?.length ?? 0; // ✅ optional chaining + nullish coalescing
}
function bioLength3(u: User): number {
if (u.bio !== undefined) {
return u.bio.length; // ✅ bu yerda bio: string (narrowing)
}
return 0;
}
Bu tekshiruv faqat strictNullChecks yoqilgan bo'lsa ishlaydi. O'chiq bo'lsa, undefined har tipga jimgina mos keladi va ? ning himoyasi yo'qoladi.
3. bio?: string va bio: string | undefined bir xil emas
type A = { bio?: string };
type B = { bio: string | undefined };
const a: A = {}; // ✅ maydon yo'q bo'lishi mumkin
const b1: B = {}; // ❌ Property 'bio' is missing in type '{}'
const b2: B = { bio: undefined }; // ✅ maydon bor, qiymati undefined
? "maydon bo'lmasligi mumkin", | undefined esa "maydon bor, lekin qiymati undefined bo'lishi mumkin" degani. Birinchisi obyekt yaratishni yengillashtiradi, ikkinchisi maydonni unutib qoldirishdan himoya qiladi. Ikkinchisi API'da maydon albatta ko'rib chiqilishi kerak bo'lgan joylarda foydali.
4. Runtime: "yo'q" va "undefined" farq qiladi
TS'da ikkalasi default holatda bir xil tipga tushadi, lekin runtime'da farq bor:
const u1: User = { id: 1, name: "Ali" };
const u2: User = { id: 1, name: "Ali", bio: undefined }; // ✅ TS ruxsat beradi
"bio" in u1; // false
"bio" in u2; // true ← in operatori
Object.keys(u2); // ["id", "name", "bio"]
JSON.stringify(u2); // '{"id":1,"name":"Ali"}' ← undefined tushib qoladi
5. Assignability: majburiy → optional mumkin, teskarisi mumkin emas
declare const required: { name: string };
const opt: { name?: string } = required; // ✅ majburiy maydon optional'ga mos
declare const optional: { name?: string };
const req: { name: string } = optional;
// ❌ Property 'name' is optional in type '{ name?: string }' but required in type '{ name: string }'
Yo'nalish: torroq tip kengroq tipga o'tadi. Optional tip kengroq, chunki {} ham unga mos.
6. Weak type: hamma property optional bo'lsa
Agar tipdagi barcha property'lar optional bo'lsa, TS qo'shimcha tekshiruv qo'shadi. Manba obyektda bitta ham umumiy property bo'lmasa, xato beradi:
type Options = { timeout?: number; retries?: number };
const raw = { timeuot: 1000 }; // imloviy xato
const opts: Options = raw;
// ❌ Type '{ timeuot: number; }' has no properties in common with type 'Options'.
Excess property check faqat fresh literal'da ishlagan edi. Bu qoida esa o'zgaruvchi orqali o'tganda ham imloviy xatoni ushlaydi, aks holda {} har doim mos kelib, tip ma'nosiz bo'lib qolardi.
7. Optional method va tip modifier'lari
type Plugin = {
name: string;
init?(): void; // optional method
};
function load(p: Plugin) {
p.init(); // ❌ Cannot invoke an object which is possibly 'undefined'
p.init?.(); // ✅ mavjud bo'lsa chaqiriladi
}
? ni tip darajasida olib tashlash yoki qo'shish mumkin: Required<User> hamma maydonni majburiy, Partial<User> hamma maydonni optional qiladi. Buning ostidagi mexanizm -? va +? modifier'lari mapped type'larda ko'riladi. Funksiya parametrlaridagi ? boshqa mavzu, sintaksisi o'xshash bo'lsa ham.
Eng ko'p uchraydigan xato
Optional qiymatga default berishda || yoki truthiness tekshiruvidan foydalanish. Compiler bunga jim turadi, chunki tip jihatdan hamma narsa to'g'ri, xato mantiqda:
type Settings = {
volume?: number;
nickname?: string;
darkMode?: boolean;
};
function apply(s: Settings) {
const volume = s.volume || 50; // ⚠️ volume: 0 bo'lsa → 50
const nick = s.nickname || "Guest"; // ⚠️ nickname: "" bo'lsa → "Guest"
const dark = s.darkMode || true; // ⚠️ darkMode: false bo'lsa → true, hech qachon false bo'lmaydi
console.log(volume, nick, dark);
}
apply({ volume: 0, nickname: "", darkMode: false });
// Foydalanuvchi ovozni o'chirgan (0), nik qo'ymagan (""), dark mode'ni o'chirgan (false)
// Natija: 50 "Guest" true — hamma tanlov bekor bo'ldi
Sabab: || va !x qiymatni ToBoolean orqali tekshiradi, bunda 0, "", false, NaN hammasi "yo'q" hisoblanadi. Optional property'da esa bu qiymatlar to'g'ri va ma'noli bo'lishi mumkin. TS ham number | undefined uchun || ni xato demaydi, chunki sintaksis jihatdan to'g'ri.
To'g'ri yechim: faqat undefined (va null) ni "yo'q" deb hisoblang.
function apply(s: Settings) {
// ✅ 1-yechim: ?? faqat null va undefined'da ishlaydi
const volume = s.volume ?? 50;
const nick = s.nickname ?? "Guest";
const dark = s.darkMode ?? true;
// ✅ 2-yechim: destructuring default (faqat undefined'da ishlaydi; null'da emas)
const { volume: v = 50, nickname: n = "Guest", darkMode: d = true } = s;
// ✅ 3-yechim: aniq tekshiruv
if (s.volume === undefined) { /* standart qiymat */ }
}
apply({ volume: 0, nickname: "", darkMode: false });
// Natija: 0 "" false — foydalanuvchi tanlovi saqlandi
|| faqat qiymat 0, "", false bo'la olmaydigan joyda (masalan, faqat obyekt yoki nonempty string kutilganda) xavfsiz. Optional property'lar bilan ishlashda odatiy tanlov ??.
Xato chiqqanda ! bilan "o'chirish":
function bioLength(u: User): number {
return u.bio!.length; // ⚠️ compile bo'ladi, lekin bio yo'q bo'lsa runtime'da TypeError
}
! compiler'ga "bu undefined emas" deb aytadi, lekin tekshirmaydi. Bu as bilan majburlash xatosining aynan o'zi. Optional maydonni tekshirish yoki default berish kerak. ! ni faqat boshqa joyda kafolat berilgan bo'lsa ishlating.
Yana bir xavfli holat — hamma narsani ? qilib qo'yish. Ko'pchilik "xato chiqmasin" deb barcha maydonni optional qiladi. Natijada tip hech narsani kafolatlamaydi va har joyda tekshiruv kerak bo'ladi. Agar maydonlar faqat ma'lum holatda birga bo'lsa (masalan, status: "success" bilan data bo'lsa), optional o'rniga discriminated union ishlating.