Union Types
TypeScript'dagi union type'lar, narrowing, discriminated union va exhaustiveness checking haqida.
12-dars
Union Types
Real kodda qiymat har doim bitta aniq tipda bo'lavermaydi. ID ba'zan number, ba'zan string bo'ladi. API javobi muvaffaqiyatli ma'lumot yoki xato bo'ladi. Qidiruv natijasi topilgan obyekt yoki null bo'ladi. Buni any bilan yozsangiz, compiler tekshirishni butunlay to'xtatadi. Har bir variant uchun alohida funksiya yozish esa kodni ko'paytiradi.
Union type shu muammoni hal qiladi: "bu qiymat A yoki B" deb aytasiz, compiler esa faqat shu variantlarni qabul qiladi va har bir ishlatilish joyida ikkalasi ham xavfsizligini tekshiradi.
Union literal'lar bilan birga eng katta kuchini ko'rsatadi ("GET" | "POST"). Undan keyin narrowing, discriminated union va exhaustiveness checking tayanadi.
Qanday ishlaydi?
1. Asosiy sintaksis va cheklov
type ID = string | number;
function formatId(id: ID): string {
return id.toUpperCase();
// ❌ Property 'toUpperCase' does not exist on type 'string | number'.
// Property 'toUpperCase' does not exist on type 'number'.
}
function formatId2(id: ID): string {
return id.toString(); // ✅ toString() ikkala variantda ham bor
}
Asosiy qoida: union qiymatida faqat barcha variantlarga umumiy bo'lgan a'zolar ishlatiladi. Compiler runtime'da qaysi variant kelishini bilmaydi, shuning uchun eng yomon holatni hisobga oladi.
2. Narrowing: variantni aniqlashtirish
Umumiy bo'lmagan a'zoga murojaat qilishdan oldin variantni tekshirasiz, TS esa tipni shu blok ichida toraytiradi:
function formatId3(id: string | number): string {
if (typeof id === "string") {
return id.toUpperCase(); // ✅ bu yerda id: string
}
return id.toFixed(0); // ✅ bu yerda id: number
}
3. Union — qiymatlar to'plamlarining birlashmasi
string | number — barcha string'lar va barcha number'lar to'plami. Bundan uchta qoida kelib chiqadi:
let v: string | number;
v = "salom"; // ✅ string — a'zo
v = 42; // ✅ number — a'zo
v = true; // ❌ Type 'boolean' is not assignable to type 'string | number'
// Har qanday variant union'ga mos keladi (kichik → katta):
const s: string = "a";
const u: string | number = s; // ✅
// Union'ni bitta variantga to'g'ridan-to'g'ri berib bo'lmaydi (katta → kichik):
const back: string = u; // ❌ Type 'string | number' is not assignable to type 'string'
4. Obyekt tiplarining union'i
type Cat = { name: string; meow(): void };
type Dog = { name: string; bark(): void };
function greet(pet: Cat | Dog) {
console.log(pet.name); // ✅ name ikkalasida ham bor
pet.bark(); // ❌ Property 'bark' does not exist on type 'Cat | Dog'.
}
5. Union null va undefined bilan
function findUser(id: number): { name: string } | null {
return id === 1 ? { name: "Ali" } : null;
}
const user = findUser(2);
console.log(user.name); // ❌ 'user' is possibly 'null'
console.log(user?.name); // ✅ optional chaining
Bu tekshiruv faqat strictNullChecks yoqilgan bo'lsa ishlaydi. O'chiq bo'lsa, null har bir tipga jimgina mos keladi va | null yozishning ma'nosi qolmaydi.
6. Union multiline yozuvi va normallashish
type Status =
| "idle"
| "loading"
| "success"
| "error"; // boshidagi | ixtiyoriy, diff'larda o'qish qulay
type A = string | number;
type B = number | string; // ✅ tartib ahamiyatsiz, A va B bir xil
type C = string | never; // tip: string ← never bo'sh to'plam, yo'qoladi
type D = string | any; // tip: any ← any hamma narsani yutib yuboradi
type E = string | unknown; // tip: unknown ← unknown ham
type F = "a" | string; // tip: string ← literal o'z primitive'iga singib ketadi
Oxirgi qoida amaliy oqibat beradi: "admin" | "user" | string yozsangiz, autocomplete yo'qoladi, chunki hammasi stringga aylanadi.
7. Runtime'da union yo'q
Union faqat compile vaqtida mavjud (type erasure). V8 uchun string | number degan narsa yo'q, faqat oddiy qiymat bor. Shuning uchun qaysi variant kelganini aniqlash uchun runtime tekshiruv kerak. Primitive'lar uchun typeof yetadi, obyektlar uchun esa alohida "belgi" kerak bo'ladi. Buni quyidagi xatoda ko'ramiz.
Eng ko'p uchraydigan xato
Union'ning bir varianti uchun xos a'zoni, tekshirmasdan as yoki any bilan "majburlab" ochish.
type Circle = { radius: number };
type Rect = { width: number; height: number };
type Shape = Circle | Rect;
function area(s: Shape): number {
return Math.PI * s.radius ** 2;
// ❌ Property 'radius' does not exist on type 'Shape'.
// Property 'radius' does not exist on type 'Rect'.
}
Compiler to'g'ri ogohlantiryapti: s Rect bo'lishi mumkin. Ko'pchilik xatoni "o'chirish" uchun shunday qiladi:
function area(s: Shape): number {
return Math.PI * (s as Circle).radius ** 2; // ⚠️ compile bo'ladi
}
area({ width: 10, height: 5 }); // runtime: NaN — na xato, na ogohlantirish
as compiler'ga "menga ishon" deydi, lekin tekshiruvni bajarmaydi. Union ma'nosi aynan shu tekshiruvni majburlash edi, siz esa uni o'chirib qo'ydingiz.
To'g'ri yechim: har bir variantga literal "belgi" (discriminant) qo'shing.
type Circle = { kind: "circle"; radius: number };
type Rect = { kind: "rect"; width: number; height: number };
type Shape = Circle | Rect;
function area(s: Shape): number {
switch (s.kind) {
case "circle":
return Math.PI * s.radius ** 2; // ✅ bu yerda s: Circle
case "rect":
return s.width * s.height; // ✅ bu yerda s: Rect
}
}
area({ kind: "rect", width: 10, height: 5 }); // ✅ 50
area({ kind: "triangle", base: 3 }); // ❌ '"triangle"' is not assignable to '"circle" | "rect"'
Bu discriminated union. Umumiy kind property'si literal type bo'lgani uchun TS switch/if orqali variantni aniq toraytiradi. Keyinroq yangi Triangle qo'shsangiz, compiler area funksiyasida case yetishmayotganini ko'rsatib beradi, bu exhaustiveness checking.
Belgi qo'shib bo'lmaydigan holatlarda (masalan, tashqi kutubxona tiplari) muqobil yo'l bor. in operatori bilan ham toraytirsa bo'ladi ("radius" in s). Lekin o'zingiz yozayotgan tiplarda discriminant deyarli har doim ishonchliroq.
(A | B)[] va A[] | B[] bir xil emas.
let mixed: (string | number)[] = ["a", 1, "b"]; // ✅ har bir element string yoki number
let strict: string[] | number[] = ["a", 1]; // ❌ yo faqat string'lar, yo faqat number'lar
Birinchisida union element darajasida, ikkinchisida massiv darajasida turadi.