Seriya: React Basics Dars 76

Discriminated unions — Loading, success va error kabi holatlarni type-safe boshqarish

React va TypeScript'da asinxron holatlarni Discriminated Unions orqali modellashtirish, mantiqsiz holatlarni (impossible states) yo'qotish va data?.name tekshiruvlaridan qutulish.

76-dars

Discriminated unions — Loading, success va error kabi holatlarni type-safe boshqarish

Oldingi darsda komponent props'larini Union Types orqali cheklashni ko'rib chiqqan edik. Endi esa aynan shu konseptni ilovaning eng muhim va nozik qismi — Asinxron so'rovlar holatini (Async States: Idle, Loading, Success, Error) boshqarishda qo'llashni o'rganamiz. Bu yondashuv orqali mantiqan xato holatlarni butunlay yo'qotib, 100% ishonchli kod yozish mumkin.


Muammo nimada? Mustaqil useStatelar illyuziyasi

Ko'pchilik dasturchilar asinxron so'rovlarni boshqarish uchun odatda uchta mustaqil useState ochishadi:

// ❌ XAVFLI YONDASHUV (Mustaqil holatlar):
const [data, setData] = useState<User | null>(null);
const [isLoading, setIsLoading] = useState<boolean>(false);
const [error, setError] = useState<string | null>(null);

Bu usul qanday xavflarni keltirib chiqaradi?

  1. Mantiqsiz kombinatsiyalar (Impossible States):
    • Nazariy jihatdan dasturda quyidagi holat yuz berishi mumkin: { isLoading: true, error: "Tarmoq xatosi", data: { ... } }
    • Dastur bir vaqtning o'zida ham yuklanyapti, ham xatolik bor, ham ma'lumot kelgan bo'lishi mantiqan xato!
  2. Ortiqcha va xavfli tekshiruvlar:
    • Hatto if (!isLoading && !error) deb tekshirsangiz ham, TypeScript dataning ichida rostdan ham ma'lumot borligini bilmaydi. Natijada siz har doim data?.name yoki xavfli data!.name yozishga majbur bo'lasiz.

Yechim: Discriminated Union State

Har bir holatni o'ziga xos alohida obyekt sifatida belgilaymiz va ularni bitta umumiy status kaliti (Discriminator) orqali birlashtiramiz:

  • idle holatida: faqat { status: 'idle' }
  • loading holatida: faqat { status: 'loading' }
  • success holatida: { status: 'success', data: User } ➡️ data bu yerda majburiy va 100% mavjud!
  • error holatida: { status: 'error', error: string } ➡️ error xabari majburiy!

Mustaqil useStatelar vs Discriminated Union

Mezon 3 ta alohida useState Yagona Discriminated Union
Mumkin bo'lgan holatlar 8 xil (ko'pchiligi mantiqsiz) Faqat 4 ta qat'iy va mantiqiy holat ✅
Ma'lumot mavjudligi data doim User | null bo'lib turadi status === 'success' bo'lsa, data kafolatlangan ✅
Kodni o'qish Ko'plab if (isLoading && !error) Oddiy va chiroyli switch (state.status) ✅
Xatoga yo'l qo'yish Yangilashda bittasini unutish oson Barcha maydonlar bitta qadamda o'zgaradi ✅

[!IMPORTANT] Ortiqcha ? belgilarisiz toza kod: state.status === 'success' blokining ichida siz hech qachon state.data?.name deb yozishingiz shart emas. TypeScript bu blokda dataning mavjudligini 100% kafolatlaydi, shuning uchun to'g'ridan-to'g'ri state.data.name deb xavfsiz murojaat qilaverasiz!


Kodda qanday ko'rinadi?

Keling, serverdan ma'lumot yuklab olish jarayonini to'liq Discriminated Union yordamida yozilgan komponentda ko'ramiz:

import React, { useState, useEffect } from 'react';

type User = {
  id: number;
  name: string;
};

// 1. Har bir asinxron holat uchun aniq turlar
type IdleState = {
  status: 'idle';
};

type LoadingState = {
  status: 'loading';
};

type SuccessState = {
  status: 'success';
  data: User; // 💡 Faqat success holatidagina 'data' mavjud va u majburiy!
};

type ErrorState = {
  status: 'error';
  error: string; // 💡 Faqat error holatidagina 'error' matni mavjud!
};

// 2. UNION TYPE: Barcha holatlarni bitta 'status' diskriminatori orqali birlashtiramiz
type RequestState = IdleState | LoadingState | SuccessState | ErrorState;

export default function UserProfile() {
  // 3. Butun jarayon bitta holat o'zgaruvchisida saqlanadi
  const [state, setState] = useState<RequestState>({ status: 'idle' });

  useEffect(() => {
    const fetchUser = async () => {
      setState({ status: 'loading' });

      try {
        // Simulyatsiya (1.5 soniya kechikish)
        await new Promise((resolve) => setTimeout(resolve, 1500));

        // Muvaffaqiyatli yakun: faqat to'g'ri data uzatiladi
        setState({
          status: 'success',
          data: { id: 1, name: "Anvarbek Software" },
        });
      } catch (err: unknown) {
        setState({
          status: 'error',
          error: "Tarmoqqa ulanishda xatolik yuz berdi.",
        });
      }
    };

    fetchUser();
  }, []);

  // 4. Type Narrowing: TypeScript 'switch' orqali qaysi holatdaligini darhol taniydi
  switch (state.status) {
    case 'idle':
      return <p style={{ color: '#64748b' }}>Boshlang'ich holat...</p>;

    case 'loading':
      return <p style={{ color: '#2563eb' }}>⏳ Ma'lumotlar yuklanmoqda...</p>;

    case 'error':
      return <p style={{ color: '#ef4444' }}>❌ Xatolik: {state.error}</p>;

    case 'success':
      return (
        <div style={{ padding: '16px', border: '1px solid #e2e8f0', borderRadius: '8px', maxWidth: '300px' }}>
          <h3 style={{ marginTop: 0, color: '#166534' }}>Muvaffaqiyatli!</h3>
          {/* 💡 Hech qanday data?.name tekshiruvi shart emas! */}
          <p style={{ margin: 0 }}>
            Foydalanuvchi: <strong>{state.data.name}</strong> (ID: {state.data.id})
          </p>
        </div>
      );

    default: {
      // 💡 Exhaustiveness checking: biron bir status nazoratdan chetda qolmasligini ta'minlaydi
      const _exhaustiveCheck: never = state;
      return _exhaustiveCheck;
    }
  }
}

[!TIP] useReducer bilan mukammal uyg'unlik: Ushbu Discriminated Union holatlarini boshqarishda useStatedan ko'ra useReducer yanada qulayroq hisoblanadi. Chunki har bir action o'zining aniq yangi holatini bitta toza funksiya ichida qaytaradi.


Real hayotiy misol: Poyezd vokzalidagi ma'lumotlar tablosi

  • Bitta aniq holat: Temiryo'l vokzalidagi asosiy tabloda har bir poyezd faqat bitta aniq statusda bo'lishi mumkin:
    • Yo "Kutilyapti (Idle)";
    • Yo "Yo'lda (Loading)";
    • Yo "Keldi (Success — vagon va platforma raqami ko'rsatiladi)";
    • Yo "Bekor qilindi (Error — sababi ko'rsatiladi)".
  • Mantiqsizlikning oldini olish: Poyezd bir vaqtning o'zida ham "Keldi", ham "Bekor qilindi" bo'la olmaydi.
  • Discriminated Unions ham ilovangizdagi har bir asinxron jarayonni xuddi shunday qat'iy nazorat ostiga oladi.