Seriya: React Basics Dars 55

useReducer + TypeScript — Action union va reducer typing

TypeScript'da useReducer bilan ishlash, Discriminated Union orqali actionlarni tiplashtirish, payload turlarini tekshirish va type safety.

55-dars

useReducer + TypeScript — Action union va reducer typing

Oldingi darsda useReducer mexanizmi va uning asosiy afzalliklarini ko'rib chiqdik. Uni TypeScript bilan ishlatganda esa eng muhim qism — bu holat (State) va buyruqlar (Action) turlarini to'g'ri, qat'iy va xavfsiz tiplashtirishdir. Bu ilovada noto'g'ri action yuborilishi yoki kutilmagan payload xatoliklarining oldini oladi.


Action Union va Typing qanday ishlaydi?

TypeScript'da reducerni to'liq xavfsiz (type-safe) qilish uchun ikkita asosiy tuzilma belgilanadi:

  1. State Type: Komponent holatining obyekt modeli (masalan: username: string, age: number, isSubmitting: boolean).
  2. Action Union Type (Discriminated Union): Reducer qabul qilishi mumkin bo'lgan barcha ruxsat etilgan buyruqlar to'plami.

Discriminated Union nima?

Discriminated Union (farqlovchi birlashma) — bu bir nechta obyekt tiplarini ulardagi bitta umumiy literal maydon (odatda type) orqali farqlash usulidir:

type FormAction =
  | { type: 'SET_USERNAME'; payload: string }
  | { type: 'SET_AGE'; payload: number }
  | { type: 'START_SUBMIT' }
  | { type: 'RESET' };

Har bir action obyektida majburiy type maydoni bo'ladi. switch (action.type) tekshiruvi orqali TypeScript har bir blokda qaysi action kelganini va uning payload maydoni bor-yo'qligini yoki qanday turda ekanligini avtomatik toraytiradi (type narrowing):

  • case 'SET_USERNAME' ichida action.payload faqat string ekanligi kafolatlanadi.
  • case 'SET_AGE' ichida action.payload faqat number bo'ladi.
  • case 'RESET' ichida esa payload yo'qligi sababli unga murojaat qilish xatolik deb belgilanadi.

Oddiy string action vs Discriminated Union

Xususiyat Oddiy string action (type: string) Discriminated Union (type: 'SET_...')
Xatolik tekshiruvi Ixtiyoriy matn yozish mumkin, imlo xatosini sezmaydi Faqat ruxsat etilgan literal qiymatlarni qabul qiladi
Payload aniqligi payload?: any bo'lib qoladi, xavfsizlik yo'qoladi Har bir action uchun payload turi aniq va qat'iy
Avtotugallash (Autocomplete) Ishlamaydi IDE barcha action nomlari va turlarini taklif qiladi
Xatoni aniqlash vaqti Dastur ishlayotgan paytda (Runtime) Kod yozilayotgan paytdayoq (Compile-time)

[!IMPORTANT] Reducer funksiyasiga qaytish turi sifatida : FormStateni qat'iy ko'rsating. Bu barcha case shoxlari to'liq va to'g'ri state qaytarayotganini, shuningdek tasodifan undefined qaytib ketmasligini kafolatlaydi.


Kodda qanday ko'rinadi?

Keling, forma holatini boshqarish misolida to'liq tiplashtirilgan useReducer kodini ko'rib chiqamiz:

import React, { useReducer } from 'react';

// 1. State tipi
type FormState = {
  username: string;
  age: number;
  isSubmitting: boolean;
};

// 2. Action Union Type (Har bir action aniq type va payload'iga ega)
type FormAction =
  | { type: 'SET_USERNAME'; payload: string }
  | { type: 'SET_AGE'; payload: number }
  | { type: 'START_SUBMIT' }
  | { type: 'RESET' };

// Boshlang'ich holat
const initialFormState: FormState = {
  username: '',
  age: 0,
  isSubmitting: false,
};

// 3. Reducer funksiyasi (state va action tiplari qat'iy ko'rsatiladi)
function formReducer(state: FormState, action: FormAction): FormState {
  switch (action.type) {
    case 'SET_USERNAME':
      // TypeScript bu yerda action.payload string ekanligini aniq biladi
      return { ...state, username: action.payload };

    case 'SET_AGE':
      // TypeScript bu yerda action.payload number ekanligini biladi
      return { ...state, age: action.payload };

    case 'START_SUBMIT':
      return { ...state, isSubmitting: true };

    case 'RESET':
      return initialFormState;

    default:
      return state;
  }
}

export default function ReducerTypesDemo() {
  // 4. useReducer hook'ini ulash
  const [state, dispatch] = useReducer(formReducer, initialFormState);

  return (
    <div style={{ padding: '16px', border: '1px solid #e2e8f0', borderRadius: '8px', maxWidth: '350px' }}>
      <h3 style={{ marginTop: 0 }}>useReducer + TypeScript</h3>

      <div style={{ marginBottom: '8px' }}>
        <input
          type="text"
          placeholder="Ism kiriting..."
          value={state.username}
          onChange={(e) => dispatch({ type: 'SET_USERNAME', payload: e.target.value })}
          style={{ padding: '6px', width: '100%', boxSizing: 'border-box' }}
        />
      </div>

      <div style={{ marginBottom: '8px' }}>
        <input
          type="number"
          placeholder="Yosh..."
          value={state.age || ''}
          onChange={(e) => dispatch({ type: 'SET_AGE', payload: Number(e.target.value) })}
          style={{ padding: '6px', width: '100%', boxSizing: 'border-box' }}
        />
      </div>

      <p style={{ fontSize: '14px' }}>
        Ism: <strong>{state.username || 'Kiritilmagan'}</strong> | Yosh: <strong>{state.age}</strong>
      </p>

      <button
        onClick={() => dispatch({ type: 'RESET' })}
        style={{
          padding: '6px 12px',
          backgroundColor: '#ef4444',
          color: 'white',
          border: 'none',
          borderRadius: '4px',
          cursor: 'pointer',
        }}
      >
        Tozalash (Reset)
      </button>
    </div>
  );
}

[!TIP] Imlo xatolaridan to'liq himoya: Agar dispatch({ type: 'SET_USER' }) deb noto'g'ri nom yozsangiz yoki SET_AGE uchun string uzatmoqchi bo'lsangiz, TypeScript darhol qizil chiziq bilan ogohlantiradi va dastur xato ishlashiga yo'l qo'ymaydi.


Real hayotiy misol: Restoran menyusi va qat'iy buyruqlar qoidasi

  • Oshxona menyusi (Action Union): Tasavvur qiling, restoran oshxonasiga ofitsiant faqat oldindan tasdiqlangan menyudagi buyruqlarnigina (Action Union) yubora oladi. Oshxonaga borib o'zboshimchalik bilan noma'lum yoki mavjud bo'lmagan taom buyurtma qilib bo'lmaydi.
  • Bosh oshpaz (TypeScript): Agar ofitsiant adashib noto'g'ri buyruq yozsa yoki miqdor o'rniga matn kiritsa, bosh oshpaz (TypeScript) uni darhol to'xtatadi va qabul qilmaydi.
  • Natijada oshxona (Reducer) faqat aniq, to'g'ri va tushunarli buyruqlar asosida bekamu-ko'st ishlaydi.