Seriya: React Basics Dars 46

Effect dependency array — Bog‘liqliklar va qayta ishlash sabablari

React'da useEffect dependency array (bog'liqliklar massivi) qanday ishlashi, 3 xil holati va qayta render sabablari.

46-dars

Effect dependency array — Bog‘liqliklar va qayta ishlash sabablari

useEffect hook'idan foydalanganda eng ko'p e'tibor berish kerak bo'lgan narsa — uning ikkinchi argumenti bo'lgan **Dependency array (Bog'liqliklar massivi)**dir. Bu massiv effekt qachon qayta ishga tushishini qat'iy nazorat qiladi.

Dependency array qanday ishlaydi?

useEffect ikkita argument qabul qiladi:

useEffect(() => {
  // Effekt kodi
}, [dependencies]); // Bog'liqliklar massivi

React har bir render paytida massiv ichidagi har bir o'zgaruvchining joriy qiymatini oldingi renderdagi qiymati bilan taqqoslaydi (Object.is algoritmi orqali). Massiv ichiga berilgan o'zgaruvchilarga qarab React uch xil holatda ish tutadi:

  1. Massiv umuman berilmasa (useEffect(() => {})):
    • Effekt har bir render paytida (komponent har safar yangilanganda) qayta-qayta ishga tushaveradi. Bu ko'pincha ortiqcha resurs sarfiga va xatoliklarga olib keladi.
  2. Bo'sh massiv berilsa (useEffect(() => {}, [])):
    • Effekt faqat bir marta — komponent ekranga ilk bor chiqqan paytda (Mount bosqichida) ishga tushadi. Keyingi qayta renderlarda u mutlaqo takrorlanmaydi.
  3. Ichida qiymatlari bor massiv berilsa (useEffect(() => {}, [userId, count])):
    • Effekt komponent ochilganda birinchi marta ishlaydi. Keyin esa, massiv ichidagi o'zgaruvchilardan birortasining qiymati o'zgarsagina qaytadan ishga tushadi. Agar o'zgaruvchilar o'zgarmasa, React bu effektni shunchaki o'tkazib yuboradi.

[!TIP] Muhim qoida: Effekt ichida ishlatilgan har qanday reaktiv qiymat (props, state yoki ulardan hisoblangan o'zgaruvchilar) dependency massiviga kiritilishi shart. Aks holda effekt ichidagi kod eski ma'lumotlar bilan (stale data) ishlab qoladi.

Kodda qanday ko'rinadi?

Keling, o'zgaruvchiga bog'langan ([userId]) va faqat o'sha ID o'zgargandagina qayta ishga tushadigan effekt misolini ko'ramiz:

import { useState, useEffect } from 'react';

function DependencyDemo() {
  const [userId, setUserId] = useState<number>(1);
  const [data, setData] = useState<string>("Yuklanmoqda...");

  // Bu useEffect faqat userId qiymati o'zgargandagina qayta ishlaydi
  useEffect(() => {
    console.log(`🔄 userId o'zgardi (${userId}), yangi ma'lumot yuklanmoqda...`);
    setData(`Foydalanuvchi #${userId} ma'lumotlari`);
  }, [userId]); // Dependency array: faqat userId o'zgarganda ishlaydi

  return (
    <div style={{ padding: '16px', border: '1px solid #e2e8f0', borderRadius: '8px', maxWidth: '350px' }}>
      <h3>Effect Dependency Array</h3>
      <p>Joriy ID: <strong>{userId}</strong></p>
      <p>Natija: <strong>{data}</strong></p>
      
      <button 
        onClick={() => setUserId(prev => prev + 1)}
        style={{ padding: '8px 16px', backgroundColor: '#2563eb', color: 'white', border: 'none', borderRadius: '4px', cursor: 'pointer' }}
      >
        Keyingi foydalanuvchi (ID + 1)
      </button>
    </div>
  );
}

Real hayotiy misol: Avtomatik yoritish sensori

  • Massiv berilmasa: Tasavvur qiling, xonadagi sensor har qanday kichik pashsha uchishiga ham chiroqni tinimsiz yoqib-o'chiraveradi. Bu keraksiz energiya sarfi.
  • Bo'sh massiv ([]): Chiroq faqat xonaning eshigi ilk bor ochilganda 1 marta yoqiladi va boshqa hech qachon harakatga javob bermaydi.
  • Dependency array ([userId]): Bu xuddi sensorga: "Faqatgina xonaga yangi odam kirib kelgandagina chiroqni yoq" deb aniq shart qo'yishga o'xshaydi. Xona ichidagi boshqa mayda harakatlar sensorni bezovta qilmaydi — u faqat ko'rsatilgan shart o'zgargandagina vazifasini bajaradi.