Seriya: React Basics Dars 44

Hooks qoidalari — Hook’larni qayerda va qanday chaqirish kerak

React Hook'larining ikkita asosiy qoidasi: faqat yuqori qismda chaqirish va faqat React funksiyalaridan foydalanish haqida.

44-dars

Hooks qoidalari — Hook’larni qayerda va qanday chaqirish kerak

React ilovalarini yozishda useState, useEffect va boshqa hook'lar asosiy qurol hisoblanadi. Lekin ularning ishlashi uchun maxsus qoidalar mavjud bo'lib, ularni buzish ilovada kutilmagan xatoliklarga olib keladi.

React Hook'larining 2 ta asosiy qoidasi:

  1. Faqat eng yuqori qismda chaqiring (Only Call Hooks at the Top Level):

    • Hook'larni hech qachon shartli operatorlar (if), sikllar (for, while) yoki ichki funksiyalar ichida chaqirmang.
    • Ularni har doim komponent funksiyasining boshida, eng yuqori darajada ketma-ket yozishingiz shart.
    • Nega? Chunki React hook'larning qaysi biri qaysi state'ga tegishli ekanligini ularning aniq chaqirilish tartibiga (order) qarab eslab qoladi. Agar if sharti tufayli biror hook o'tkazib yuborilsa, tartib buziladi va React hamma narsani adashtirib yuboradi.
  2. Faqat React funksiyalaridan chaqiring (Only Call Hooks from React Functions):

    • Hook'larni oddiy JavaScript funksiyalarida ishlatib bo'lmaydi. Ularni faqat ikkita joyda chaqirish mumkin:
      • a. React komponentlari ichida.
      • b. O'zingiz yaratgan maxsus hook'lar (Custom Hooks — ularning nomi doimo use so'zi bilan boshlanishi kerak).

Kodda qanday ko'rinadi?

Keling, to'g'ri va qat'iyan taqiqlangan (xato) yondashuvni ko'rib chiqamiz:

import { useState } from 'react';

function HookRulesDemo() {
  // ✅ TO'G'RI: Hook'lar komponentning eng yuqori qismida ketma-ket chaqirildi
  const [count, setCount] = useState<number>(0);
  const [text, setText] = useState<string>("Salom");

  /* 
    ❌ QAT'IYAN XATO (Buni qilish MUMKIN EMAS):
    
    if (count > 0) {
      const [error, setError] = useState(false); // Shart ichida hook yozish taqiqlanadi!
    }

    for (let i = 0; i < 5; i++) {
      useEffect(() => {}); // Sikl ichida hook chaqirish mumkin emas!
    }

    function helperFunction() {
      const [val, setVal] = useState(0); // Ichki funksiya ichida mumkin emas!
    }
  */

  return (
    <div style={{ padding: '16px', border: '1px solid #e2e8f0', borderRadius: '8px', maxWidth: '350px' }}>
      <h3>Hooks Qoidalari Misoli</h3>
      <p>Count: <strong>{count}</strong> | Text: <strong>{text}</strong></p>
      
      <button 
        onClick={() => setCount(prev => prev + 1)}
        style={{ padding: '8px 16px', backgroundColor: '#2563eb', color: 'white', border: 'none', borderRadius: '4px', cursor: 'pointer' }}
      >
        Oshirish (+1)
      </button>
    </div>
  );
}

Real hayotiy misol: Supermarketdagi qat'iy ro'yxat va kassir

  • Tartibli kassir: Tasavvur qiling, siz supermarketda kassirdan xaridlar ro'yxatini har safar bir xil tartibda o'tkazishni talab qilasiz (1-mahsulot, 2-mahsulot, 3-mahsulot).
  • Tartib buzilishi: Agar kassir to'satdan: "Agar ob-havo issiq bo'lsa, 2-mahsulotni tashlab yuboraman" desa, butun hisob-kitob va navbat buzilib ketadi.
  • React ham hook'larni har safar aynan bir xil tartibda o'qib chiqishini xohlaydi, shuning uchun ularni shart yoki sikl ichiga qo'yib bo'lmaydi.