Route actions — Ma'lumot yaratish, yangilash va o‘chirish
React Router'dagi route action mexanizmi: <Form> komponenti, request.formData(), ma'lumotlarni o'zgartirish (mutation), redirect() va avtomatik revalidation.
50-dars
Route actions — Ma'lumot yaratish, yangilash va o‘chirish
Tasavvur qiling, siz Davlat xizmatlari markaziga yoki bankka borib yangi hisob raqami ochish uchun ariza to‘ldirdingiz va uni xodimga topshirdingiz:
- Loader (Ma'lumotni o‘qish): Xonadagi devorda turgan navbat tablosi va xizmatlar ro‘yxatini ko‘rib turish (GET so‘rovi).
- Action (Ma'lumotni o‘zgartirish): To‘ldirilgan arizani topshirish (POST / PUT / DELETE). Xodim qog‘ozdagi barcha ma'lumotlarni tekshirib, bazaga kiritadi va sizni yangi hisob raqamingiz ochilgan sahifaga yo‘naltiradi.
Oldingi darslarda biz ma'lumotlarni serverdan yuklash (loader) haqida gaplashgan edik. Ma'lumotlarni yaratish, tahrirlash yoki o‘chirish (Data Mutations) uchun esa React Router v6.4+ qudratli action mexanizmini taqdim etadi.
Action qanday ishlaydi va uning afzalligi nimada?
Klassik React ilovalarida forma yuborilganda quyidagi "zerikarli" ishlarni qo‘lda yozishga to‘g‘ri kelardi:
useStatebilan har bir input qiymatini saqlash;onSubmithodisasidae.preventDefault()yozish;fetchorqali POST so‘rovini jo‘natish;- Serverdan javob kelgach, ro‘yxat ma'lumotlarini qo‘lda yangilash (refetch qilish).
React Router Data Router arxitekturasida bularning barchasi 3 ta tabiiy qadamga aylanadi:
sequenceDiagram
autonumber
actor User as Foydalanuvchi
participant Form as React Router <Form>
participant Action as candidateNewAction()
participant Server as Backend API
participant Loader as candidatesListLoader()
User->>Form: Formani to'ldirib "Saqlash"ni bosdi
Form->>Action: Formadagi ma'lumotlarni (FormData) action funksiyasiga uzatadi
Action->>Server: POST /candidates (yangi nomzodni saqlash)
Server-->>Action: 201 Created (Muvaffaqiyatli saqlandi)
Action-->>Form: return redirect('/dashboard/candidates')
Note over Form,Loader: AVTOMATIK REVALIDATION!
Form->>Loader: Ro'yxat ma'lumotlari avtomatik qayta yuklanadi (revalidation)
Loader-->>User: Yangilangan ro'yxat ekranda ko'rinadi
3 ta asosiy ustun:
<Form>komponenti: Standart HTML<form>tegi kabi ishlaydi, ammo butun sahifani to‘liq qayta yuklamasdan (SPA rejimida), forma ma'lumotlarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri mos keluvchiactionga yo‘naltiradi.actionfunksiyasi: Serverga so‘rov jo‘natish, validatsiya qilish va natijaga qarabredirectqilish uchun xizmat qiluvchi marshrut funksiyasi.- Avtomatik Revalidation (Eng katta sehr!):
actionmuvaffaqiyatli yakunlanishi bilanoq, React Router sahifada faol bo‘lgan barchaloaderlarni avtomatik ravishda qayta ishga tushiradi. Natijada foydalanuvchi hech narsani qo‘lda yangilamasdan eng yangi ma'lumotlarni ko‘radi!
1. Amaliy misol: Yangi nomzod qo'shish
Keling, yangi nomzod qo‘shish formasini va unga javobgar action funksiyasini quramiz.
1-qadam: Action funksiyasi va Forma komponenti (CandidateNew.tsx)
// src/pages/CandidateNew.tsx
import { Form, redirect, type ActionFunctionArgs } from "react-router-dom";
// 1. ACTION FUNKSIYASI (Forma yuborilganda ishga tushadi)
export async function candidateNewAction({ request }: ActionFunctionArgs) {
// A) Formadagi barcha ma'lumotlarni o'qiymiz
const formData = await request.formData();
const name = formData.get("name") as string;
const position = formData.get("position") as string;
const experience = formData.get("experience") as string;
// B) Oddiy validatsiya
if (!name || !position) {
throw new Response("Ism va mutaxassislik kiritilishi shart!", { status: 400 });
}
// C) Serverga POST so'rovi yuboramiz
const response = await fetch("https://api.dashboard.uz/candidates", {
method: "POST",
headers: {
"Content-Type": "application/json",
},
body: JSON.stringify({
name,
position,
experience: Number(experience) || 0,
}),
});
if (!response.ok) {
throw new Response("Nomzodni saqlashda server xatosi yuz berdi", {
status: response.status,
});
}
// D) Muvaffaqiyatli saqlangach, nomzodlar ro'yxatiga yo'naltiramiz
return redirect("/dashboard/candidates");
}
// 2. KOMPONENT
export function CandidateNew() {
return (
<div style={{ maxWidth: "480px", margin: "20px auto", padding: "24px", background: "#fff", borderRadius: "12px", boxShadow: "0 2px 10px rgba(0,0,0,0.08)" }}>
<h2>Yangi Nomzod Qo'shish</h2>
<p style={{ color: "#666", marginBottom: "20px" }}>
Formani to'ldiring va saqlash tugmasini bosing.
</p>
{/* DIQQAT: Oddiy <form> emas, React Router'ning <Form> tegi! */}
<Form method="post" style={{ display: "flex", flexDirection: "column", gap: "16px" }}>
<div>
<label htmlFor="name" style={{ display: "block", marginBottom: "6px", fontWeight: "bold" }}>
F.I.O (Ism sharifi):
</label>
<input
id="name"
name="name"
type="text"
required
placeholder="Masalan: Ali Valiyev"
style={{ width: "100%", padding: "10px", borderRadius: "6px", border: "1px solid #ccc" }}
/>
</div>
<div>
<label htmlFor="position" style={{ display: "block", marginBottom: "6px", fontWeight: "bold" }}>
Mutaxassisligi:
</label>
<input
id="position"
name="position"
type="text"
required
placeholder="Masalan: Frontend Developer"
style={{ width: "100%", padding: "10px", borderRadius: "6px", border: "1px solid #ccc" }}
/>
</div>
<div>
<label htmlFor="experience" style={{ display: "block", marginBottom: "6px", fontWeight: "bold" }}>
Tajribasi (yil):
</label>
<input
id="experience"
name="experience"
type="number"
min="0"
placeholder="Masalan: 3"
style={{ width: "100%", padding: "10px", borderRadius: "6px", border: "1px solid #ccc" }}
/>
</div>
<button
type="submit"
style={{
marginTop: "12px",
padding: "12px",
background: "#2563eb",
color: "#fff",
border: "none",
borderRadius: "6px",
fontWeight: "bold",
cursor: "pointer"
}}
>
Saqlash va qo'shish
</button>
</Form>
</div>
);
}
export default CandidateNew;
[!IMPORTANT] Har bir
<input>,<select>yoki<textarea>tegiganameatributi qo‘yilishi shart!formData.get("name")aynan shu nom bo‘yicha qiymatni qidiradi. Agarnamebo‘lmasa, ma'lumotFormDataga kirmay qoladi.
2-qadam: Marshrutga actionni ulash (router.tsx)
Yaratilgan candidateNewAction funksiyasini xuddi loader kabi route konfiguratsiyasiga biriktiramiz:
// src/routes.tsx
import { createBrowserRouter } from "react-router-dom";
import CandidateNew, { candidateNewAction } from "./pages/CandidateNew";
import CandidatesList, { candidatesListLoader } from "./pages/CandidatesList";
export const router = createBrowserRouter([
{
path: "/dashboard/candidates",
element: <CandidatesList />,
loader: candidatesListLoader,
},
{
path: "/dashboard/candidates/new",
element: <CandidateNew />,
action: candidateNewAction, // <-- Mana bu yerda action biriktiriladi!
},
]);
2. Turli HTTP metodlari: DELETE va PUT
Action faqat POST uchun emas! Formada qaysi HTTP metodini ko‘rsatgan bo‘lsangiz, request.method orqali uni bilib olishingiz mumkin:
// src/components/DeleteCandidateButton.tsx
import { Form } from "react-router-dom";
export function DeleteCandidateButton({ candidateId }: { candidateId: string }) {
return (
<Form method="post" action={`/dashboard/candidates/${candidateId}/destroy`}>
<button
type="submit"
onClick={(e) => {
if (!confirm("Haqiqatan ham bu nomzodni o'chirmoqchimisiz?")) {
e.preventDefault();
}
}}
style={{ color: "red" }}
>
O'chirish
</button>
</Form>
);
}
Mos keluvchi destroy action'i:
// src/pages/destroyCandidate.ts
import { redirect, type ActionFunctionArgs } from "react-router-dom";
export async function destroyCandidateAction({ params }: ActionFunctionArgs) {
const { candidateId } = params;
await fetch(`https://api.dashboard.uz/candidates/${candidateId}`, {
method: "DELETE",
});
return redirect("/dashboard/candidates");
}
Nomzod o‘chirilgandan so‘ng ro‘yxat sahifasidagi loader avtomatik qayta ishga tushadi va o‘chirilgan nomzod ro‘yxatdan g‘oyib bo‘ladi!
3. Nima uchun bu yondashuv inqilobiy?
| Mezon | Eski usul (Oddiy onSubmit + useState) |
Yangi usul (React Router <Form> + action) |
|---|---|---|
| State boshqaruvi | Har bir input uchun useState va onChange kerak (Controlled) |
Zero State: Brauzerning tabiiy name atributi va request.formData() |
| Event handling | Har safar e.preventDefault() yozish majburiy |
<Form> o‘zi avtomatik ravishda SPA rejimida yuboradi |
| Qayta yuklash (Revalidation) | Ma'lumot o‘zgargach, ro‘yxatni qayta chaqirish kodini qo‘lda yozish kerak | Avtomatik revalidation: Barcha tegishli loaderlar avtomatik yangilanadi |
| Kodni ajratish (Separation) | Biznes logika va API chaqiruvlari UI komponenti ichiga tiqilib ketadi | UI toza qoladi, ma'lumotlar bilan ishlash mustaqil actionda bo‘ladi |
Xulosa
action— bu ma'lumotlarni o‘zgartirish (yaratish, tahrirlash, o‘chirish) uchun mo‘ljallangan marshrut funksiyasi.<Form>tegi ma'lumotlarni sahifani qayta yuklamasdanactionga uzatadi.actionichidarequest.formData()orqali formadagi barcha qiymatlar osonlik bilan o‘qib olinadi.actionishlashi yakunlanishi bilanredirectorqali boshqa sahifaga o‘tiladi yoki React Router joriy sahifadagi barchaloaderlarni avtomatik qayta yangilab beradi.