Seriya: React Router Dars 50

Route actions — Ma'lumot yaratish, yangilash va o‘chirish

React Router'dagi route action mexanizmi: <Form> komponenti, request.formData(), ma'lumotlarni o'zgartirish (mutation), redirect() va avtomatik revalidation.

50-dars

Route actions — Ma'lumot yaratish, yangilash va o‘chirish

Tasavvur qiling, siz Davlat xizmatlari markaziga yoki bankka borib yangi hisob raqami ochish uchun ariza to‘ldirdingiz va uni xodimga topshirdingiz:

  1. Loader (Ma'lumotni o‘qish): Xonadagi devorda turgan navbat tablosi va xizmatlar ro‘yxatini ko‘rib turish (GET so‘rovi).
  2. Action (Ma'lumotni o‘zgartirish): To‘ldirilgan arizani topshirish (POST / PUT / DELETE). Xodim qog‘ozdagi barcha ma'lumotlarni tekshirib, bazaga kiritadi va sizni yangi hisob raqamingiz ochilgan sahifaga yo‘naltiradi.

Oldingi darslarda biz ma'lumotlarni serverdan yuklash (loader) haqida gaplashgan edik. Ma'lumotlarni yaratish, tahrirlash yoki o‘chirish (Data Mutations) uchun esa React Router v6.4+ qudratli action mexanizmini taqdim etadi.


Action qanday ishlaydi va uning afzalligi nimada?

Klassik React ilovalarida forma yuborilganda quyidagi "zerikarli" ishlarni qo‘lda yozishga to‘g‘ri kelardi:

  • useState bilan har bir input qiymatini saqlash;
  • onSubmit hodisasida e.preventDefault() yozish;
  • fetch orqali POST so‘rovini jo‘natish;
  • Serverdan javob kelgach, ro‘yxat ma'lumotlarini qo‘lda yangilash (refetch qilish).

React Router Data Router arxitekturasida bularning barchasi 3 ta tabiiy qadamga aylanadi:

sequenceDiagram
    autonumber
    actor User as Foydalanuvchi
    participant Form as React Router <Form>
    participant Action as candidateNewAction()
    participant Server as Backend API
    participant Loader as candidatesListLoader()

    User->>Form: Formani to'ldirib "Saqlash"ni bosdi
    Form->>Action: Formadagi ma'lumotlarni (FormData) action funksiyasiga uzatadi
    Action->>Server: POST /candidates (yangi nomzodni saqlash)
    Server-->>Action: 201 Created (Muvaffaqiyatli saqlandi)
    Action-->>Form: return redirect('/dashboard/candidates')
    Note over Form,Loader: AVTOMATIK REVALIDATION!
    Form->>Loader: Ro'yxat ma'lumotlari avtomatik qayta yuklanadi (revalidation)
    Loader-->>User: Yangilangan ro'yxat ekranda ko'rinadi

3 ta asosiy ustun:

  1. <Form> komponenti: Standart HTML <form> tegi kabi ishlaydi, ammo butun sahifani to‘liq qayta yuklamasdan (SPA rejimida), forma ma'lumotlarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri mos keluvchi actionga yo‘naltiradi.
  2. action funksiyasi: Serverga so‘rov jo‘natish, validatsiya qilish va natijaga qarab redirect qilish uchun xizmat qiluvchi marshrut funksiyasi.
  3. Avtomatik Revalidation (Eng katta sehr!): action muvaffaqiyatli yakunlanishi bilanoq, React Router sahifada faol bo‘lgan barcha loaderlarni avtomatik ravishda qayta ishga tushiradi. Natijada foydalanuvchi hech narsani qo‘lda yangilamasdan eng yangi ma'lumotlarni ko‘radi!

1. Amaliy misol: Yangi nomzod qo'shish

Keling, yangi nomzod qo‘shish formasini va unga javobgar action funksiyasini quramiz.

1-qadam: Action funksiyasi va Forma komponenti (CandidateNew.tsx)

// src/pages/CandidateNew.tsx
import { Form, redirect, type ActionFunctionArgs } from "react-router-dom";

// 1. ACTION FUNKSIYASI (Forma yuborilganda ishga tushadi)
export async function candidateNewAction({ request }: ActionFunctionArgs) {
  // A) Formadagi barcha ma'lumotlarni o'qiymiz
  const formData = await request.formData();
  
  const name = formData.get("name") as string;
  const position = formData.get("position") as string;
  const experience = formData.get("experience") as string;

  // B) Oddiy validatsiya
  if (!name || !position) {
    throw new Response("Ism va mutaxassislik kiritilishi shart!", { status: 400 });
  }

  // C) Serverga POST so'rovi yuboramiz
  const response = await fetch("https://api.dashboard.uz/candidates", {
    method: "POST",
    headers: {
      "Content-Type": "application/json",
    },
    body: JSON.stringify({
      name,
      position,
      experience: Number(experience) || 0,
    }),
  });

  if (!response.ok) {
    throw new Response("Nomzodni saqlashda server xatosi yuz berdi", {
      status: response.status,
    });
  }

  // D) Muvaffaqiyatli saqlangach, nomzodlar ro'yxatiga yo'naltiramiz
  return redirect("/dashboard/candidates");
}

// 2. KOMPONENT
export function CandidateNew() {
  return (
    <div style={{ maxWidth: "480px", margin: "20px auto", padding: "24px", background: "#fff", borderRadius: "12px", boxShadow: "0 2px 10px rgba(0,0,0,0.08)" }}>
      <h2>Yangi Nomzod Qo'shish</h2>
      <p style={{ color: "#666", marginBottom: "20px" }}>
        Formani to'ldiring va saqlash tugmasini bosing.
      </p>

      {/* DIQQAT: Oddiy <form> emas, React Router'ning <Form> tegi! */}
      <Form method="post" style={{ display: "flex", flexDirection: "column", gap: "16px" }}>
        <div>
          <label htmlFor="name" style={{ display: "block", marginBottom: "6px", fontWeight: "bold" }}>
            F.I.O (Ism sharifi):
          </label>
          <input
            id="name"
            name="name"
            type="text"
            required
            placeholder="Masalan: Ali Valiyev"
            style={{ width: "100%", padding: "10px", borderRadius: "6px", border: "1px solid #ccc" }}
          />
        </div>

        <div>
          <label htmlFor="position" style={{ display: "block", marginBottom: "6px", fontWeight: "bold" }}>
            Mutaxassisligi:
          </label>
          <input
            id="position"
            name="position"
            type="text"
            required
            placeholder="Masalan: Frontend Developer"
            style={{ width: "100%", padding: "10px", borderRadius: "6px", border: "1px solid #ccc" }}
          />
        </div>

        <div>
          <label htmlFor="experience" style={{ display: "block", marginBottom: "6px", fontWeight: "bold" }}>
            Tajribasi (yil):
          </label>
          <input
            id="experience"
            name="experience"
            type="number"
            min="0"
            placeholder="Masalan: 3"
            style={{ width: "100%", padding: "10px", borderRadius: "6px", border: "1px solid #ccc" }}
          />
        </div>

        <button
          type="submit"
          style={{
            marginTop: "12px",
            padding: "12px",
            background: "#2563eb",
            color: "#fff",
            border: "none",
            borderRadius: "6px",
            fontWeight: "bold",
            cursor: "pointer"
          }}
        >
          Saqlash va qo'shish
        </button>
      </Form>
    </div>
  );
}

export default CandidateNew;

[!IMPORTANT] Har bir <input>, <select> yoki <textarea> tegiga name atributi qo‘yilishi shart! formData.get("name") aynan shu nom bo‘yicha qiymatni qidiradi. Agar name bo‘lmasa, ma'lumot FormData ga kirmay qoladi.


2-qadam: Marshrutga actionni ulash (router.tsx)

Yaratilgan candidateNewAction funksiyasini xuddi loader kabi route konfiguratsiyasiga biriktiramiz:

// src/routes.tsx
import { createBrowserRouter } from "react-router-dom";
import CandidateNew, { candidateNewAction } from "./pages/CandidateNew";
import CandidatesList, { candidatesListLoader } from "./pages/CandidatesList";

export const router = createBrowserRouter([
  {
    path: "/dashboard/candidates",
    element: <CandidatesList />,
    loader: candidatesListLoader,
  },
  {
    path: "/dashboard/candidates/new",
    element: <CandidateNew />,
    action: candidateNewAction, // <-- Mana bu yerda action biriktiriladi!
  },
]);

2. Turli HTTP metodlari: DELETE va PUT

Action faqat POST uchun emas! Formada qaysi HTTP metodini ko‘rsatgan bo‘lsangiz, request.method orqali uni bilib olishingiz mumkin:

// src/components/DeleteCandidateButton.tsx
import { Form } from "react-router-dom";

export function DeleteCandidateButton({ candidateId }: { candidateId: string }) {
  return (
    <Form method="post" action={`/dashboard/candidates/${candidateId}/destroy`}>
      <button 
        type="submit" 
        onClick={(e) => {
          if (!confirm("Haqiqatan ham bu nomzodni o'chirmoqchimisiz?")) {
            e.preventDefault();
          }
        }}
        style={{ color: "red" }}
      >
        O'chirish
      </button>
    </Form>
  );
}

Mos keluvchi destroy action'i:

// src/pages/destroyCandidate.ts
import { redirect, type ActionFunctionArgs } from "react-router-dom";

export async function destroyCandidateAction({ params }: ActionFunctionArgs) {
  const { candidateId } = params;

  await fetch(`https://api.dashboard.uz/candidates/${candidateId}`, {
    method: "DELETE",
  });

  return redirect("/dashboard/candidates");
}

Nomzod o‘chirilgandan so‘ng ro‘yxat sahifasidagi loader avtomatik qayta ishga tushadi va o‘chirilgan nomzod ro‘yxatdan g‘oyib bo‘ladi!


3. Nima uchun bu yondashuv inqilobiy?

Mezon Eski usul (Oddiy onSubmit + useState) Yangi usul (React Router <Form> + action)
State boshqaruvi Har bir input uchun useState va onChange kerak (Controlled) Zero State: Brauzerning tabiiy name atributi va request.formData()
Event handling Har safar e.preventDefault() yozish majburiy <Form> o‘zi avtomatik ravishda SPA rejimida yuboradi
Qayta yuklash (Revalidation) Ma'lumot o‘zgargach, ro‘yxatni qayta chaqirish kodini qo‘lda yozish kerak Avtomatik revalidation: Barcha tegishli loaderlar avtomatik yangilanadi
Kodni ajratish (Separation) Biznes logika va API chaqiruvlari UI komponenti ichiga tiqilib ketadi UI toza qoladi, ma'lumotlar bilan ishlash mustaqil actionda bo‘ladi

Xulosa

  • action — bu ma'lumotlarni o‘zgartirish (yaratish, tahrirlash, o‘chirish) uchun mo‘ljallangan marshrut funksiyasi.
  • <Form> tegi ma'lumotlarni sahifani qayta yuklamasdan actionga uzatadi.
  • action ichida request.formData() orqali formadagi barcha qiymatlar osonlik bilan o‘qib olinadi.
  • action ishlashi yakunlanishi bilan redirect orqali boshqa sahifaga o‘tiladi yoki React Router joriy sahifadagi barcha loaderlarni avtomatik qayta yangilab beradi.