useNavigationType — PUSH, REPLACE va POP navigatsiya turlari
React Router'da useNavigationType hook'i: foydalanuvchi sahifaga qanday usulda kelganini (PUSH, REPLACE, POP) aniqlash, o'tish animatsiyalari va skrollni boshqarish.
22-dars
useNavigationType — PUSH, REPLACE va POP navigatsiya turlari
Tasavvur qiling, siz katta tarixiy muzey zallarida sayr qilyapsiz. Bir zaldan ikkinchisiga o‘tishning 3 xil usuli mavjud:
- Yangi eshikdan yangi xonaga qadam qo‘yish: Siz oldinga yurdingiz va yangi ekspozitsiyani ko‘ryapsiz. Ortga qaytish eshigi ochiq turibdi.
- Xonaning peshlavhasini almashtirib qo‘yish: Siz turgan xonaning nomi o‘zgardi (masalan, ta'mirdan so‘ng). Siz hech qayerga siljimadingiz, faqat xonaning mazmuni almashtirildi.
- Muzey yo‘lagi orqali ortga qaytish: Siz yangi xona ochmadingiz, balki o‘zingiz bir necha daqiqa oldin ko‘rgan xonangizga orqaga qaytib kirdingiz.
Veb-ilovalarda ham xuddi shunday. Foydalanuvchining hozirgi sahifaga qanday usul bilan yetib kelganini bilish juda muhimdir. React Router kutubxonasidagi useNavigationType hook’i aynan shu maqsadda xizmat qiladi.
useNavigationType nima va u qanday qiymatlar qaytaradi?
Komponentingiz ichida const navType = useNavigationType(); deb chaqirsangiz, u React Router'ning NavigationType enum qiymatlaridan birini qaytaradi:
import { useNavigationType } from 'react-router-dom';
function NavigationIndicator() {
const navType = useNavigationType(); // "PUSH" | "REPLACE" | "POP"
return <div>Kelish turi: {navType}</div>;
}
U faqat 3 xil qiymatdan birini qaytarishi mumkin:
flowchart TD
A["useNavigationType()"] --> B["PUSH (Yangi yozuv)"]
A --> C["REPLACE (Almashtirish)"]
A --> D["POP (Tarix bo'ylab harakat)"]
B --> B1["<Link>, navigate('/url')"]
C --> C1["navigate('/url', { replace: true })"]
D --> D1["Brauzer Orqaga / Oldinga, navigate(-1), Dastlabki render"]
Navigatsiya turlarining batafsil tahlili
1. "PUSH" — Yangi sahifaga qadam tashlash
Qachon ishlaydi?
- Foydalanuvchi oddiy
<Link to="...">yoki<NavLink to="...">havolasini bosganda. - Kodda dasturiy tarzda
navigate('/candidates')chaqirilganda.
Brauzer tarixidagi holat: Brauzer tarixi stakiga (history stack) yangi sahifa yozuvi qo‘shiladi. Foydalanuvchi xohlagan paytda brauzerning "Orqaga" (Back) tugmasini bosib, oldingi sahifaga qayta oladi.
2. "REPLACE" — Joriy sahifani almashtirish
Qachon ishlaydi?
- Kodda
navigate('/dashboard', { replace: true })chaqirilganda. <Navigate to="/login" replace />komponenti orqali qayta yo‘naltirilganda.
Brauzer tarixidagi holat: Tarix stakiga yangi yozuv qo‘shilmaydi. Joriy turgan sahifa yangi manzil bilan shunchaki almashtirib qo‘yiladi. Foydalanuvchi "Orqaga" tugmasini bossa, almashtirilgan sahifaga emas, undan ham oldingi sahifaga qaytadi.
3. "POP" — Tarix bo‘ylab orqaga yoki oldinga siljish
Qachon ishlaydi?
- Foydalanuvchi brauzerdagi "Orqaga" (
←) yoki "Oldinga" (→) strelkalarini bosganda. - Kodda
navigate(-1),navigate(1)yokinavigate(-2)chaqirilganda. - Ilova ilk bor ochilganda (Initial Page Load): Foydalanuvchi saytga to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirganda brauzer manzilni ochishi ham
POPdeb belgilanadi.
Brauzer tarixidagi holat: Tarix staki o‘zgarmaydi, foydalanuvchi allaqachon mavjud bo‘lgan tarix yozuvlari bo‘yicha oldinga yoki orqaga ko‘chadi.
3 ta asosiy amaliy qo‘llanilishi
1. Sahifalararo yo‘nalishli animatsiyalar (Slide Left / Slide Right)
Mobil ilovalarda sezgan bo‘lsangiz:
- Yangi sahifaga o‘tganda yangi oyna o‘ngdan chapga surilib chiqadi (
PUSH). - "Orqaga" qaytganda esa oyna chapdan o‘ngga qarab chiqib ketadi (
POP).
useNavigationType yordamida veb-saytda ham aynan shunday tabiiy animatsiyalarni boshqarish mumkin:
import { useNavigationType, useParams } from 'react-router-dom';
export default function CandidateDetailPage() {
const { id } = useParams<{ id: string }>();
const navigationType = useNavigationType();
// Agar yangi o'tgan bo'lsa (PUSH) o'ngdan siljiydi, agar orqaga qaytgan bo'lsa (POP) darhol ko'rsatiladi
const animationClass =
navigationType === 'PUSH'
? 'animate-slide-left'
: navigationType === 'POP'
? 'animate-fade-in'
: '';
return (
<div className={`p-6 bg-white rounded-xl shadow transition-all ${animationClass}`}>
<h1 className="text-2xl font-bold text-slate-800">Nomzod #{id} profili</h1>
<p className="mt-2 text-sm text-slate-500">
Navigatsiya turi: <span className="font-mono font-semibold text-indigo-600">{navigationType}</span>
</p>
</div>
);
}
2. Aqlli skroll boshqaruvi (Scroll Restoration)
Foydalanuvchi uzun ro‘yxatni (masalan, 100 ta nomzod) pastga varaqlab borib, 50-nomzodni ochdi.
- Agar u "Orqaga" (
POP) tugmasini bossa, ro‘yxat sahifasining eng tepasiga emas, aynan 50-nomzod turgan joyiga (scroll position) qaytishi kerak. - Agar u yangi havolani bosib boshqa sahifaga "yangi kirgan" (
PUSH) bo‘lsa, sahifa doimo eng tepasidan (window.scrollTo(0, 0)) boshlanishi kerak.
import { useEffect } from 'react';
import { useLocation, useNavigationType } from 'react-router-dom';
export default function SmartScrollManager() {
const { pathname } = useLocation();
const navType = useNavigationType();
useEffect(() => {
// Agar yangi sahifa ochilgan bo'lsa, oynani eng tepaga chiqaramiz
if (navType === 'PUSH') {
window.scrollTo({ top: 0, left: 0, behavior: 'smooth' });
}
// Agar POP bo'lsa, brauzerning o'zi avvalgi skroll o'rnini tiklashiga imkon beramiz
}, [pathname, navType]);
return null;
}
3. Ma'lumotlarni qayta yuklash (Cache & Re-fetching)
- Foydalanuvchi yangi forma to‘ldirib o‘tdimi (
PUSH)? Serverdan yangi ma'lumotlarni yuklab olamiz. - Foydalanuvchi shunchaki "Orqaga" tugmasi orqali qaytdimi (
POP)? Eski keshdagi ma'lumotlarni qayta so‘rov yubormasdan tezda ko‘rsatamiz.
import { useEffect, useState } from 'react';
import { useNavigationType } from 'react-router-dom';
export default function CandidateAnalytics() {
const navType = useNavigationType();
const [data, setData] = useState<string | null>(null);
useEffect(() => {
if (navType === 'PUSH' || !data) {
console.log('Yangi navigatsiya: Serverdan yangi ma‘lumot olinmoqda...');
// fetchCandidateData().then(setData);
} else {
console.log('Orqaga qaytildi (POP): Keshdagi ma‘lumotlar saqlab qolindi.');
}
}, [navType]);
return <div>Analitika ma'lumotlari</div>;
}
Taqqoslash jadvali
| Xususiyat | "PUSH" |
"REPLACE" |
"POP" |
|---|---|---|---|
| Qanday sodir bo‘ladi? | <Link>, navigate('/path') |
navigate('/path', { replace: true }) |
Brauzer "Orqaga"/"Oldinga", navigate(-1) |
| Tarix staki o‘zgarishi | Yangi yozuv qo‘shiladi (+1) | Joriy yozuv almashtiriladi (±0) | Mavjud yozuvlar bo‘ylab siljiydi |
| Brauzer "Back" tugmasi | Oldingi sahifaga qaytaradi | Eski sahifa o‘chgani uchun undan oldingisiga qaytaradi | Oldingi tarix yozuviga olib o‘tadi |
| Tavsiya etilgan harakat | Sahifa tepasiga skroll qilish (window.scrollTo(0,0)), kirish animatsiyasi |
UI'ni sokin yangilash, xatolik xabarlarini almashtirish | Avvalgi skroll va forma holatlarini asrab qolish |
Muhim eslatma
[!NOTE] Sayt brauzerda ilk bor ochilganda (masalan, foydalanuvchi yangi tab ochib manzilni terib
Enterbosganda),useNavigationType()har doim"POP"qiymatini qaytaradi. Bu xato emas — brauzer History API spetsifikatsiyasiga ko‘ra, boshlang‘ich oynaning yuklanishi tarix yozuvining ochilishi (popstate) sifatida qabul qilinadi.
Xulosa
useNavigationType hook'i ilovangizga foydalanuvchining harakat yo‘nalishini anglash imkonini beradi:
PUSH— foydalanuvchi oldinga intilmoqda (yangi kontent, yangi sahifa animatsiyasi, skrollni tepaga chiqarish).REPLACE— joriy holat sokin almashtirilmoqda (login/to‘lovdan so‘ng manzilni tozalash).POP— foydalanuvchi ortga qaytmoqda (avvalgi skroll o‘rnini va forma holatini saqlab qolish).