Seriya: React Router Dars 11

404 va fallback routes — Mavjud bo‘lmagan URL'larni boshqarish

React Router'da catch-all yulduzcha (*) marshrutlari, 404 sahifalarni loyihalash, global va ichki (nested) fallbacklar hamda foydalanuvchi tajribasini (UX) saqlab qolish.

11-dars

404 va fallback routes — Mavjud bo‘lmagan URL'larni boshqarish

Tasavvur qiling, siz katta ko'p qavatli binoga kirdingiz va adashib hech qanday eshigi yoki xonasi yo'q bo'sh devorga duch keldingiz. Bino xodimi sizga muloyimlik bilan: "Kechirasiz, bunday xona mavjud emas. Keling, sizga asosiy zalga qaytishga yordam beraman" deb yo'l ko'rsatadi.

Veb-ilovalarda ham foydalanuvchilar manzil satriga xato yozishi, eski havolalar orqali kirishi yoki o'chirilgan sahifalarni ochishga urinishi mumkin (masalan, mysite.com/xato-sahifa). Bunday holatlarda ilova oq ekran bo'lib qolmasligi yoki qotib qolmasligi shart.

Foydalanuvchini adashtirmaslik va tizimdan chiqarib yubormaslik uchun React Router'da Fallback routes (Zaxira marshrutlar) va 404 ("Sahifa topilmadi") sahifalari ishlatiladi.


Catch-All (Hamma narsani tutib oluvchi) * belgisi

React Router'da barcha e'lon qilinmagan, kutilmagan manzillarni tutib olish uchun maxsus yulduzcha (path="*") belgisi qo'llaniladi.

Agar foydalanuvchi kiritgan URL yuqoridagi mavjud marshrutlarning hech biriga mos kelmasa, Router zaxiradagi path="*" qatorini ishga tushiradi:

import { Routes, Route } from 'react-router-dom';

function App() {
  return (
    <Routes>
      {/* 1. Aniq belgilangan mavjud sahifalar */}
      <Route path="/" element={<Home />} />
      <Route path="/about" element={<About />} />
      <Route path="/candidates" element={<CandidatesList />} />

      {/* 2. ZAXIRA MARSHRUT (404 Not Found) */}
      {/* Yuqoridagilardan hech biri to'g'ri kelmasa, shu ishlaydi */}
      <Route path="*" element={<NotFoundPage />} />
    </Routes>
  );
}

404 Komponenti qanday ko'rinishi kerak?

Yaxshi 404 sahifasi shunchaki xato haqida xabar beribgina qolmay, foydalanuvchiga orqaga yoki bosh sahifaga qaytish yo'lini taklif qilishi kerak:

import React from 'react';
import { Link, useNavigate } from 'react-router-dom';

export function NotFoundPage() {
  const navigate = useNavigate();

  return (
    <div style={{ textAlign: 'center', padding: '60px 20px', fontFamily: 'sans-serif' }}>
      <h1 style={{ fontSize: '72px', margin: 0, color: '#ef4444' }}>404</h1>
      <h2 style={{ margin: '16px 0', color: '#1e293b' }}>Sahifa topilmadi!</h2>
      <p style={{ color: '#64748b', maxWidth: '400px', margin: '0 auto 24px auto' }}>
        Kechirasiz, siz qidirayotgan sahifa o'chirilgan, nomi o'zgartirilgan yoki vaqtincha mavjud emas.
      </p>

      <div style={{ display: 'flex', gap: '12px', justifyContent: 'center' }}>
        <button 
          onClick={() => navigate(-1)}
          style={{ padding: '10px 18px', background: '#e2e8f0', border: 'none', borderRadius: '6px', cursor: 'pointer' }}
        >
          ← Orqaga qaytish
        </button>

        <Link 
          to="/"
          style={{ padding: '10px 18px', background: '#2563eb', color: 'white', textDecoration: 'none', borderRadius: '6px' }}
        >
          Bosh sahifaga o'tish
        </Link>
      </div>
    </div>
  );
}

Ichki (Nested) 404: Foydalanuvchi qulayligini saqlab qolish

Professional dasturlarda butun ekranni 404 bilan qoplab tashlash har doim ham to'g'ri emas. Masalan, foydalanuvchi boshqaruv panelida turib noto'g'ri bo'limga kirdi: /dashboard/noma'lum-joy.

Agar butun ekranni o'chirib 404 qilsak, foydalanuvchi boshqaruv menyusidan (Sidebar) ham mahrum bo'ladi. Buning o'rniga Sidebar'ni saqlab qolgan holda, faqat <Outlet /> ichida 404 chiqarish mumkin:

<Routes>
  {/* Ommaviy sahifalar */}
  <Route path="/" element={<Home />} />

  {/* Dashboard bo'limi */}
  <Route path="/dashboard" element={<DashboardLayout />}>
    <Route index element={<DashboardOverview />} />
    <Route path="candidates" element={<CandidatesList />} />

    {/* ⭐️ FAQAT DASHBOARD ICHIDAGI 404: Sidebar o'z joyida qoladi! */}
    <Route path="*" element={<h3>Dashboard ichida bunday bo'lim mavjud emas!</h3>} />
  </Route>

  {/* GLOBAL 404: Saytning qolgan barcha noma'lum yo'llari uchun */}
  <Route path="*" element={<NotFoundPage />} />
</Routes>

Muhim qoida: Tartib va Joylashuv

[!TIP] Eng oxirgi qatorga qo'yish odati: Garchi React Router v6 ning Rank-based matching tizimi * marshrutiga avtomatik ravishda eng past ball (aniqlik darajasi) bersa-da, toza kod va jamoaviy qulaylik uchun zaxira path="*" route'ni doimo ro'yxatning eng quyi qismiga yozish qat'iy tavsiya etiladi.


Taqqoslash jadvali

Fallback turi Qayerda e'lon qilinadi? Natija Qachon ishlatiladi?
Global 404 <Routes> ning eng pastida Butun ekran 404 sahifasiga aylanadi Mavjud bo'lmagan umumiy URL'lar uchun
Nested (Lokal) 404 Ota <Route> ichida (<Outlet />) Sidebar/Header saqlanadi, faqat ichki kontent 404 bo'ladi Admin panellar, kabinetlar ichidagi xato yo'llar uchun

Real hayotiy analogiya: Metro Bekati

Tasavvur qiling, siz metroga tushdingiz:

  • Poyezdlar jadvalida har bir yo'nalish nomi yozilgan (Chilonzor, O'zbekiston, Yunusobod).
  • Agar siz jadvalda umuman mavjud bo'lmagan stansiyaga chipta olmoqchi bo'lsangiz (xato URL), kassa apparati qotib qolmaydi, balki ekranda "Bunday bekat mavjud emas, iltimos boshqa bekatni tanlang" degan bildirishnoma chiqadi (404 sahifasi).

Xulosa

404 va Fallback routes — bu ilovangizning himoyalanganlik darajasini ko'rsatuvchi muhim jihatdir. path="*" yordamida nafaqat xatolarni ushlash, balki foydalanuvchiga orqaga qaytish yoki qidiruvni davom ettirish uchun aniq yo'l ko'rsatish orqali unumli foydalanuvchi tajribasini (UX) yaratasiz!