Seriya: Axios Dars 93

File Download — Serverdan fayl yuklab olish

Axios yordamida serverdan fayl yuklab olish: responseType: 'blob', Content-Disposition sarlavhasidan fayl nomini o'qish, URL.createObjectURL va revokeObjectURL orqali xotirani tozalash.

93-dars

File Download — Serverdan fayl yuklab olish

Serverdan binar fayllarni (PDF hisobotlar, Excel jadvallari, ZIP arxivlar, rasm yoki audio fayllar) yuklab olish jarayoni odatdagi JSON formatidagi ma'lumotlarni qabul qilishdan tubdan farq qiladi.

Standart holatda Axios har qanday server javobini JSON deb o'ylab, uni matndan obyektga o'girishga urinadi. Fayllar esa xom baytlar (binary data) bo'lgani sababli, Axios'ga maxsus sozlama orqali javobni binar shaklda qabul qilishni ko'rsatishimiz kerak.


1. Eng muhim sozlama: responseType: 'blob'

Axios so'rov konfiguratsiyasida responseType: 'blob' (Binary Large Object) ko'rsatilishi shart. Bu parametr serverdan kelayotgan javobni oddiy matn yoki JSON sifatida emas, balki buzilmagan xom baytlar majmui (Blob obyekti) sifatida qabul qilishni ta'minlaydi.

[!CAUTION] Faylning buzilish xavfi: Agar responseType: 'blob' sozlamasi unutilsa, Axios baytlarni UTF-8 matni sifatida o'qiydi. Natijada yuklab olingan .pdf yoki .xlsx faylining binar tuzilishi buziladi va kompyuterda ochilganda "Fayl buzilgan yoki formati noto'g'ri" degan xatolik chiqadi.


2. Brauzerda faylni saqlash mexanizmi (Blob URL)

Serverdan binar Blob ma'lumoti kelib tushgach, brauzer uni to'g'ridan-to'g'ri foydalanuvchi kompyuteriga yuklab berishi uchun quyidagi 5 bosqichli standart mexanizm qo'llaniladi:

flowchart TD
    A["1. Serverdan Response (Blob) qabul qilinadi"] --> B["2. URL.createObjectURL(blob)\n(Vaqtinchalik xotira URL'i hosil qilinadi)"]
    B --> C["3. Yashirin <a> elementi yaratiladi\n(link.href = blobUrl, link.download = fileName)"]
    C --> D["4. link.click() simulyatsiyasi\n(Brauzer yuklab olishni boshlaydi)"]
    D --> E["5. Xotirani tozalash\n(URL.revokeObjectURL(blobUrl) & elementni o'chirish)"]
  1. Blob URL yaratish: window.URL.createObjectURL(blob) orqali brauzer xotirasidagi o'sha baytlarga ishora qiluvchi vaqtinchalik havola (blob:https://app.com/uuid...) olinadi.
  2. Yashirin havola (<a> elementi): DOM'da ko'rinmaydigan havola yaratilib, unga href va download (fayl nomi) xossalari beriladi.
  3. Avtomatik bosish: link.click() orqali brauzerning standart fayl saqlash oynasi ochiladi.
  4. Xotirani tozalash (Cleanup): window.URL.revokeObjectURL(blobUrl) orqali brauzer operativ xotirasi zudlik bilan bo'shatiladi.

3. Serverdan fayl nomini olish (Content-Disposition)

Ko'pincha backend server yaratilgan faylning aniq nomini HTTP sarlavhasida yuboradi:

Content-Disposition: attachment; filename="hisobot_noyabr_2026.pdf"

Axios javobining response.headers['content-disposition'] qismidan ushbu nomni Regex yordamida ajratib olish va foydalanuvchiga to'g'ri nom bilan saqlash mumkin.

[!NOTE] Agar frontend va backend alohida domenlarda bo'lsa, backend CORS sozlamalarida ushbu sarlavhaga ruxsat berishi shart: Access-Control-Expose-Headers: Content-Disposition


4. Amaliyot: TypeScript va Axios yordamida Fayl Yuklab Olish Servisi

Keling, yuklanish jarayonini (Progress) kuzatuvchi va fayl nomini server sarlavhasidan avtomatik ajratib oluvchi to'liq servis yozamiz:

// src/services/downloadService.ts
import { apiClient } from '../api/client';
import { AxiosProgressEvent } from 'axios';

export interface DownloadOptions {
  onProgress?: (percentage: number) => void;
  signal?: AbortSignal;
}

export const FileDownloadService = {
  /**
   * Serverdan faylni binar shaklda yuklab oladi va brauzerda saqlaydi
   */
  downloadFile: async (
    endpoint: string,
    defaultFileName: string,
    options?: DownloadOptions
  ): Promise<void> => {
    try {
      // 1. So'rovni binar rejimda yuboramiz
      const response = await apiClient.get(endpoint, {
        // ⚠️ ENG MUHIM: Binar ma'lumotlarni qabul qilish uchun
        responseType: 'blob',

        signal: options?.signal,

        // Yuklab olish jarayonini foizda kuzatish
        onDownloadProgress: (progressEvent: AxiosProgressEvent) => {
          if (progressEvent.total && options?.onProgress) {
            const percent = Math.round(
              (progressEvent.loaded * 100) / progressEvent.total
            );
            options.onProgress(percent);
          }
        },
      });

      // 2. Server yuborgan sarlavhadan fayl nomini ajratib olamiz
      let fileName = defaultFileName;
      const disposition = response.headers['content-disposition'];

      if (disposition && disposition.includes('filename=')) {
        // filename="nomi.ext" yoki filename=nomi.ext formatlarini ushlaymiz
        const match = disposition.match(/filename[^;=\n]*=((['"]).*?\2|[^;\n]*)/);
        if (match && match[1]) {
          fileName = decodeURIComponent(match[1].replace(/['"]/g, ''));
        }
      }

      // 3. Blob obyektini hosil qilamiz
      const blob = new Blob([response.data], {
        type: response.headers['content-type'] || 'application/octet-stream',
      });

      // 4. Brauzer xotirasida vaqtinchalik URL hosil qilamiz
      const blobUrl = window.URL.createObjectURL(blob);

      // 5. Yashirin havola orqali yuklab olishni boshlaymiz
      const link = document.createElement('a');
      link.href = blobUrl;
      link.download = fileName;
      document.body.appendChild(link);
      link.click();

      // 6. Xotira sizib chiqishining (Memory Leak) oldini olish uchun tozalaymiz
      document.body.removeChild(link);
      window.URL.revokeObjectURL(blobUrl);

    } catch (error: unknown) {
      console.error('Faylni yuklab olishda xatolik:', error);
      throw error;
    }
  },
};

5. React Komponentida Ishlatish Namunasi

// src/components/ReportDownloader.tsx
import React, { useState } from 'react';
import axios from 'axios';
import { FileDownloadService } from '../services/downloadService';

export const ReportDownloader: React.FC = () => {
  const [progress, setProgress] = useState<number>(0);
  const [downloading, setDownloading] = useState<boolean>(false);

  const handleDownload = async () => {
    setDownloading(true);
    setProgress(0);

    try {
      await FileDownloadService.downloadFile(
        '/reports/monthly-sales.xlsx',
        'sales_report.xlsx',
        {
          onProgress: (percent) => {
            setProgress(percent);
          },
        }
      );
      alert('Fayl muvaffaqiyatli saqlandi!');
    } catch (error) {
      if (!axios.isCancel(error)) {
        alert('Faylni yuklab olishda xatolik yuz berdi.');
      }
    } finally {
      setDownloading(false);
    }
  };

  return (
    <div style={{ padding: '20px', border: '1px solid #ccc', borderRadius: '8px', maxWidth: '350px' }}>
      <h4>Oylik Savdo Hisoboti</h4>
      
      <button
        onClick={handleDownload}
        disabled={downloading}
        style={{
          padding: '8px 16px',
          backgroundColor: '#007bff',
          color: '#fff',
          border: 'none',
          borderRadius: '4px',
          cursor: downloading ? 'not-allowed' : 'pointer',
        }}
      >
        {downloading ? `Yuklanmoqda: ${progress}%` : 'Excel hisobotni olish (.xlsx)'}
      </button>

      {downloading && (
        <div style={{ marginTop: '12px' }}>
          <progress value={progress} max="100" style={{ width: '100%' }} />
        </div>
      )}
    </div>
  );
};

6. Nozik Jihatlar va Xatoliklarni Tutish (Troubleshooting) ⚠️

[!WARNING] responseType: 'blob' bo'lganda server xatolarini o'qish: Agar serverda xatolik yuz bersa (masalan, 404 Not Found yoki 403 Forbidden) va server { "message": "Fayl topilmadi" } degan JSON qaytarsa, Axios responseType: 'blob' bo'lgani sababli error.response.data ni ham Blob sifatida qabul qiladi!

Xato xabarini o'qish uchun Blobni yana matnga o'girish kerak:

if (error.response?.data instanceof Blob) {
  const errorText = await error.response.data.text();
  const errorJson = JSON.parse(errorText);
  console.error('Server xabari:', errorJson.message);
}

[!TIP] revokeObjectURL ning hayotiy zarurati: Har safar URL.createObjectURL(blob) chaqirilganda brauzer xotirada fayl hajmidagi joyni band qiladi. Agar siz 100MB li faylni yuklab, revokeObjectURL qilmasangiz, foydalanuvchi sahifani yopguncha o'sha 100MB operativ xotirada (RAM) qolib ketadi.


7. Oddiy <a href="..."> vs Axios Blob Yuklab Olish

Xususiyat Oddiy Havola (<a href="/file.pdf">) Axios Blob Download
Avtorizatsiya (Auth Header) ❌ Bearer token yuborib bo'lmaydi ✅ Interceptor orqali xavfsiz token biriktiriladi
Yuklanish jarayoni (Progress) ❌ Kuzatib bo'lmaydi ✅ onDownloadProgress orqali foiz ko'rsatiladi
Xatoliklarni ushlash ❌ 401/404 da yangi tabda xom xato ochiladi ✅ try...catch da chiroyli xabar chiqarish mumkin
Fayl nomini o'zgartirish Faqat server belgilagan nom ✅ Frontendda istalgan nomni belgilash mumkin

Xulosa

Serverdan himoyalangan va dinamik fayllarni yuklab olishda Axios va Blob URL texnologiyasi eng ishonchli yondashuvdir. responseType: 'blob' sozlamasi, Content-Disposition tahlili va URL.revokeObjectURL orqali xotirani tozalash har qanday professional ilovada xavfsiz va xatosiz fayl yuklab olish imkonini beradi.