Seriya: Axios Dars 42

Interceptor Lifecycle — Interceptor'larning request lifecycle'dagi o'rni

Axios so'rovining to'liq hayotiy tsikli: Trigger bosqichidan tortib, Request interceptor (LIFO), Network Adapter, Response interceptor (FIFO) va komponentgacha bo'lgan ma'lumotlar oqimi.

42-dars

Interceptor Lifecycle — Interceptor'larning request lifecycle'dagi o'rni

Har bir HTTP so'rov brauzerdan chiqib, serverga borib kelguncha ma'lum bir hayotiy tsiklni (Lifecycle) bosib o'tadi. Interceptor'lar ana shu tsiklning turli nuqtalarida faoliyat yuritib, so'rov va javob oqimini to'liq nazorat qilish imkonini beradi.


1. So'rovning to'liq hayotiy tsikli (Request Lifecycle)

Axios so'rov yuborilganda ma'lumotlar quyidagi bosqichlardan qat'iy ketma-ketlikda o'tadi:

flowchart TD
    A["Komponent / Service Layer\n(apiClient.get('/users'))"] --> B["Request Interceptors\n(LIFO tartibida)"]
    B --> C["Axios Adapter / Tarmoq\n(XHR / Fetch / Node http)"]
    C --> D["Backend API Server"]
    D --> E["Response Interceptors\n(FIFO tartibida)"]
    E --> F["Komponent Qatlami\n(.then() yoki .catch())"]

Matnli ko'rinishda:

[ Komponent / Service ] 
         ↓ (So'rov boshlanadi: apiClient.get('/users'))
[ Request Interceptors (LIFO tartibida: Oxirgidan birinchisiga) ]
         ↓ (Tayyorlangan config tarmoqqa uzatiladi)
[ Network / Axios Adapter (HTTP Request serverga jo'natiladi) ]
         ↓ (Server javob qaytaradi: 200 OK yoki 400/500 xato)
[ Response Interceptors (FIFO tartibida: Birinchidan oxirgisiga) ]
         ↓ (Yakuniy ma'lumot yoki xato)
[ Komponentdagi .then() yoki catch() bloki ]

2. Tsikldagi har bir bosqichning vazifasi

  1. Trigger bosqichi:

    • Komponent yoki API Service qatlami so'rovni ishga tushiradi (apiClient.get('/users')).
    • Axios ichki birlashgan config obyektini shakllantiradi (Global defaults + Instance defaults + Request config).
  2. Request Interceptor bosqichi:

    • So'rov tarmoqqa chiqishidan oldin barcha ro'yxatdan o'tgan request interceptor'lar ishga tushadi (LIFO tartibida).
    • Ular tokenni biriktiradi, so'rov boshlangan vaqtni belgilaydi yoki runWhen shartlarini tekshiradi.
  3. Tarmoq (Network / Axios Adapter) bosqichi:

    • Tayyor so'rov real tarmoq orqali serverga yo'l oladi (brauzerda XMLHttpRequest yoki fetch, Node.js'da http/https moduli orqali).
    • Agar shu nuqtada internet uzilsa yoki belgilangan timeout vaqti tugasa, so'rov to'xtatilib, xato sifatida keyingi bosqichga uzatiladi.
  4. Response Interceptor bosqichi:

    • Serverdan javob kelishi bilan response interceptor'lar ishga tushadi (FIFO tartibida).
    • Muvaffaqiyatli javoblar (2xx status) onFulfilled handler'idan, xatolar (4xx, 5xx, Network Error) esa onRejected error handler'idan o'tadi.
  5. Yakuniy nuqta (Consumer):

    • Interceptor'lardan muvaffaqiyatli o'tgan ma'lumot komponentdagi .then() yoki async/await natijasiga aylanadi.
    • Promise.reject(error) orqali otilgan xatolar esa komponentning .catch() blokiga borib tushadi.

3. Kod orqali butun tsiklni kuzatish

Keling, tsiklning har bir bosqichini konsolda kuzatib boruvchi amaliy kodni ko'rib chiqamiz:

import axios from 'axios';

export const apiClient = axios.create({
  baseURL: 'https://jsonplaceholder.typicode.com',
});

// 1. Birinchi qo'shilgan request interceptor
apiClient.interceptors.request.use((config) => {
  console.log('1. [Request Interceptor 1] Birinchi ro\'yxatdan o\'tgan');
  return config;
});

// 2. Ikkinchi qo'shilgan request interceptor (LIFO bo'yicha birinchi ishlaydi!)
apiClient.interceptors.request.use((config) => {
  console.log('2. [Request Interceptor 2] Oxirgi ro\'yxatdan o\'tgan (LIFO)');
  return config;
});

// 3. Response interceptor (FIFO bo'yicha tartib bilan ishlaydi)
apiClient.interceptors.response.use(
  (response) => {
    console.log('3. [Response Interceptor] Serverdan javob keldi');
    return response;
  },
  (error) => {
    console.error('3. [Response Interceptor] Xatolik yuz berdi');
    return Promise.reject(error);
  }
);

Komponentdan so'rov yuborilganda:

console.log('0. So\'rov yuborildi');
apiClient.get('/todos/1').then(() => {
  console.log('4. Komponent javobni qabul qildi');
});

// Konsoldagi ketma-ketlik:
// 0. So'rov yuborildi
// 2. [Request Interceptor 2] Oxirgi ro'yxatdan o'tgan (LIFO)
// 1. [Request Interceptor 1] Birinchi ro'yxatdan o'tgan
// 3. [Response Interceptor] Serverdan javob keldi
// 4. Komponent javobni qabul qildi

4. Lifecycle'ni tushunish nima uchun muhim?

  1. Xatolarni to'g'ri nuqtada ushlash:

    • Xatolik tarmoq uzilishidanmi yoki response interceptor ichidagi mantiqiy xatodanmi — buni bilish uchun so'rov aynan qaysi fazada turganini aniqlash zarur.
  2. Tokenni yangilash (Refresh Token oqimi):

    • 401 xatosi chiqqanda response interceptor so'rovni ushlab qolib, yangi token olgach, aslini buzmagan holda so'rovni xuddi shu lifecycle ichida qayta yuborishi (return apiClient(originalRequest)) aynan shu tsiklni chuqur tushunishga tayanadi.
  3. Ijro tartibining chalkashmasligi:

    • Request bosqichida LIFO, response bosqichida FIFO ishlashini bilish interceptor'larni to'g'ri tartibda ulash imkonini beradi.

Tsikl bosqichlari umumiy jadvali

Bosqich Qachon ishlaydi? Bajarilish tartibi Asosiy vazifasi
Trigger Komponentda API chaqirilganda Boshlang'ich Config obyektini shakllantirish
Request Interceptors So'rov tarmoqqa chiqishidan oldin LIFO (teskari) Token qo'shish, headerlar, tekshiruvlar
Network / Adapter Brauzer tarmoq sathi O'rtada Server bilan HTTP aloqa o'rnatish
Response Interceptors Serverdan javob/xato kelganda FIFO (to'g'ri) Global xatolarni hal qilish, javobni formatlash
Consumer (UI) Oxirgi bosqich Yakuniy State yangilash yoki UI xabarnomasi

Xulosa

Axios Request Lifecycle — bu so'rovning tug'ilishidan to UI komponentiga yetib borguncha bo'lgan qat'iy zanjirdir. Interceptor'larning ushbu tsikldagi o'rnini bilish kutilmagan bug'larning oldini oladi va murakkab autentifikatsiya mexanizmlarini toza amalga oshirishga poydevor yaratadi.