Seriya: Axios Dars 3

Axios architecture — Axios'ning umumiy ishlash mexanizmi

Axios arxitekturasi: Environment Adapterlar, Request va Response Interceptorlar zanjiri hamda Config Merging mexanizmi haqida to'liq qo'llanma.

3-dars

Axios architecture — Axios'ning umumiy ishlash mexanizmi

Axios'ning arxitekturasi bir nechta asosiy qismlardan iborat bo'lib, ular birgalikda so'rovlarni boshqarish, o'zgartirish va xatolarni qayta ishlash jarayonini mukammal avtomatlashtiradi. Keling, uning asosiy mexanizmlarini qismlarga bo'lib ko'rib chiqamiz.

1. Adapterlar mexanizmi (Environment Adapters)

Axios'ning eng asosiy arxitektura yutuqlaridan biri — u bir xil kod bazasi bilan ham brauzerda, ham Node.js muhitida ishlay oladi.

Bunga sabab uning Adapter naqshidir (Adapter Pattern):

  • Brauzerda: So'rov yuborish uchun eski XMLHttpRequest yoki zamonaviy fetch mexanizmlaridan foydalanadigan adapter ishga tushadi.
  • Node.js'da: Server muhitida brauzer obyektlari bo'lmagani uchun, Axios Node.js'ning o'zining ichki http va https modullariga murojaat qiluvchi adapterni ishga soladi.

Dasturchi sifatida siz bularning farqi bilan bosh qotirmaysiz — ikkala muhitda ham bir xil axios.get() yoki axios.post() sintaksisidan foydalanaverasiz.

2. Request va Response Interceptor'lar zanjiri (Pipeline)

Axios so'rov yuborishdan oldin yoki javob kelgandan keyin uni maxsus "truba" (pipeline) orqali o'tkazadi. Bu arxitektura Interceptor (To'siqlar) deb ataladi.

Tasavvur qiling, har bir so'rov quyidagi bosqichlardan o'tadi:

[Sizning kodingiz] 
       │
       ▼
[Request Interceptor]  ──► (Token qo'shish, URL'ni o'zgartirish)
       │
       ▼
[Axios Adapter]        ──► (Serverga tarmoq so'rovi ketishi)
       │
       ▼
[Response Interceptor] ──► (Kelgan ma'lumotni tozalash, 401 xatosini ushlash)
       │
       ▼
[.then() / .catch()]   ──► (Sizning kodingizga natija kelishi)

Real misol (Interceptor qanday ishlaydi):

import axios from 'axios';

const api = axios.create({
  baseURL: 'https://api.example.com'
});

// 1. REQUEST INTERCEPTOR: Har bir so'rov ketishidan oldin ishlaydi
api.interceptors.request.use(
  (config) => {
    // LocalStorage'dan tokenni olib, sarlavhaga avtomatik qo'shamiz
    const token = localStorage.getItem('accessToken');
    if (token) {
      config.headers.Authorization = `Bearer ${token}`;
    }
    console.log(`So'rov ketmoqda: ${config.url}`);
    return config; // So'rov sozlamalarini qaytarish shart
  },
  (error) => {
    return Promise.reject(error);
  }
);

// 2. RESPONSE INTERCEPTOR: Serverdan javob kelganda ishlaydi
api.interceptors.response.use(
  (response) => {
    // Agar server muvaffaqiyatli javob bersa, faqat kerakli qismni (.data) olib beramiz
    return response.data;
  },
  (error) => {
    // Agar token eskirgan bo'lsa (401 xato), foydalanuvchini login sahifasiga yo'naltirish mumkin
    if (error.response && error.response.status === 401) {
      console.warn('Seans muddati tugadi, qaytadan kiring.');
      // window.location.href = '/login';
    }
    return Promise.reject(error);
  }
);

3. Konfiguratsiyani birlashtirish (Config Merging)

Axios'da sozlamalar uch bosqichda birlashtiriladi (merging):

  1. Global defaults (axios.defaults): Kutubxonaning o'zining boshlang'ich sozlamalari.
  2. Instance config (axios.create({...})): Siz o'zingiz yaratgan maxsus instansiya sozlamalari (masalan, baseURL, timeout).
  3. Request config (axios.get(url, {...})): Aniq bir so'rov uchun berilgan alohida sozlamalar.

Axios bu uchala qatlamdagi sozlamalarni birlashtirib (pastdagi ustidagisini e'tiborsiz qoldirmasdan yoki ustiga yozib), yakuniy so'rov obyektini hosil qiladi.