Series: React Hook Form Lesson 69

useFieldArray() — Dynamic field array yaratish

Dinamik massiv maydonlari, append, prepend, remove, move metodlari, field.id identifikatori va nima uchun useState o'rniga useFieldArray ishlatish kerakligi.

69-dars

useFieldArray() — Dynamic field array yaratish

Dynamic field array (dinamik maydonlar massivi) — bu foydalanuvchi forma to'ldirish jarayonida yangi input qatorlarini erkin qo'shishi (append / prepend), o'chirishi (remove), o'rnini almashtirishi (swap / move) yoki yangilashi mumkin bo'lgan interfeysdir.

Real loyihalarda bunday holatlar juda ko'p uchraydi:

  • Bir nechta telefon raqam yoki elektron pochta manzillari kiritish;
  • Invoys yoki buyurtmadagi tovarlar ro'yxati (invoice line items: mahsulot nomi, narxi, soni);
  • Rezyumedagi ish tajribalari, ta'lim bosqichlari yoki sertifikatlar ro'yxati;
  • Dynamic filter yoki shartlar konstruktori.

React Hook Form taqdim etadigan useFieldArray() hooki ushbu murakkab massivlarni oddiy register() va control orqali yuqori tezlikda boshqarish imkonini beradi.


1. Nima uchun oddiy useState emas, useFieldArray()?

Ko'plab dasturchilar dinamik ro'yxatlarni React'ning standart useState hooki orqali boshqarishga urinishadi, ammo bu katta muammolarga olib keladi:

Muammo jihati Oddiy useState yondashuvi useFieldArray() yondashuvi
Index siljishi va adashish Qator o'chirilganda indexlar o'zgaradi, lekin uncontrolled inputlar eski qiymatlarini saqlab, boshqa qatorga ko'chib qoladi. field.id har bir element uchun noyob va barqaror ID beradi — React DOM elementlarini adashtirmaydi.
Input fokusi (Focus preservation) Element qo'shilganda yoki o'chirilganda butun ro'yxat re-render bo'lib, foydalanuvchi kiritayotgan inputdan fokus yo'qoladi. Faqat o'zgargan elementlar bilan ishlanadi, fokus yo'qolmaydi.
reset() va defaultValues Formani reset() qilganda useState avtomatik yangilanmaydi, alohida useEffect yozishga to'g'ri keladi. Formaning reset() va defaultValues sikli bilan to'liq avtomatik sinxronlashadi.
Validatsiya va xatolar Massiv ichidagi xatolar (errors.items[1].price) bilan useState dagi elementlar mos kelmay qolishi mumkin. Validatsiya xatolari (errors.items?.[index]?.field) har doim to'g'ri index bilan bog'lanadi.

2. useFieldArray() ning asosiy metodlari

const {
  fields,   // Massiv elementlari (har birida { id, ...qiymatlar } bo'ladi)
  append,   // Ro'yxat oxiriga element qo'shish
  prepend,  // Ro'yxat boshiga element qo'shish
  insert,   // Berilgan index'ga yangi element joylash
  remove,   // Index bo'yicha elementni (yoki massivini) o'chirish
  swap,     // Ikki elementning o'rnini almashtirish: swap(indexA, indexB)
  move,     // Elementni yangi o'ringa surish: move(fromIndex, toIndex)
  update,   // Muayyan indexdagi butun elementni almashtirish
  replace,  // Butun massivni yangi massiv bilan almashtirish
} = useFieldArray({
  control,  // useForm dan olingan control obyekti
  name: "phones", // FormValues ichidagi massiv nomi
});

3. Qat'iy qoidalar va eng ko'p uchraydigan xatolar

[!CAUTION] 1. Hech qachon key={index} ishlatmang! map qilayotganda doimo key={field.id} dan foydalaning. Agar key={index} bersangiz, o'rtadagi element o'chirilganda React pastdagi elementning DOM tugunini va fokusini noto'g'ri inputga biriktirib qo'yadi.

[!IMPORTANT] 2. Massiv elementlari doimo obyekt bo'lishi kerak! React Hook Form primitive massivlarni (string[] yoki number[]) to'g'ridan-to'g'ri qo'llab-quvvatlamaydi. Har bir element kamida bitta kalitga ega obyekt bo'lishi shart:

  • ❌ Noto'g'ri: phones: string[]
  • ✅ To'g'ri: phones: { number: string }[]

[!WARNING] 3. Qo'shish va o'chirish tugmalariga type="button" bering! HTML shakllarida <button> ning standart turi type="submit" hisoblanadi. Agar type="button" ko'rsatmasangiz, qator qo'shish yoki o'chirish tugmasi bosilganda forma muddatidan oldin submit bo'lib ketadi.


4. Real loyiha misoli: Dinamik telefon raqamlar ro'yxati

Quyidagi misolda foydalanuvchi bir nechta telefon raqam qo'shishi, qatorlarni o'chirishi va har bir qator uchun alohida validatsiyadan o'tishi mumkin:

import React from "react";
import { useForm, useFieldArray, type SubmitHandler } from "react-hook-form";

// 1. Tip deklaratsiyalari
type PhoneItem = {
  label: string;
  number: string;
};

type ContactFormValues = {
  fullName: string;
  phones: PhoneItem[];
};

export function ContactPhonesForm() {
  // 2. useForm ni defaultValues bilan ishga tushirish
  const {
    register,
    control,
    handleSubmit,
    reset,
    formState: { errors, isSubmitting },
  } = useForm<ContactFormValues>({
    mode: "onBlur",
    defaultValues: {
      fullName: "",
      phones: [
        { label: "Asosiy", number: "" }, // Kamida bitta qator
      ],
    },
  });

  // 3. useFieldArray hooki
  const { fields, append, remove } = useFieldArray({
    control,
    name: "phones",
  });

  // 4. Submit handler
  const onSubmit: SubmitHandler<ContactFormValues> = async (data) => {
    await new Promise((resolve) => setTimeout(resolve, 500));
    console.log("Yuborilgan kontakt ma'lumotlari:", data);
    alert(`Muvaffaqiyatli saqlandi! Qo'shilgan raqamlar soni: ${data.phones.length}`);
    reset();
  };

  return (
    <form onSubmit={handleSubmit(onSubmit)} noValidate style={{ maxWidth: "480px" }}>
      {/* Asosiy ism-familiya */}
      <div style={{ marginBottom: "16px" }}>
        <label htmlFor="fullName" style={{ display: "block", fontWeight: 600, marginBottom: "4px" }}>
          Ism va familiya *
        </label>
        <input
          id="fullName"
          {...register("fullName", { required: "Ism-familiyani kiritish majburiy" })}
          placeholder="Ali Valiyev"
          style={{ width: "100%", padding: "8px", boxSizing: "border-box" }}
          aria-invalid={Boolean(errors.fullName)}
        />
        {errors.fullName && (
          <p role="alert" style={{ color: "#e11d48", fontSize: "13px", marginTop: "4px" }}>
            {errors.fullName.message}
          </p>
        )}
      </div>

      {/* Dinamik telefonlar bo'limi */}
      <div style={{ marginBottom: "20px" }}>
        <div style={{ display: "flex", justifyContent: "space-between", alignItems: "center", marginBottom: "8px" }}>
          <span style={{ fontWeight: 600 }}>Telefon raqamlari</span>
          <button
            type="button"
            onClick={() => append({ label: "Qo'shimcha", number: "" })}
            style={{
              padding: "4px 10px",
              background: "#10b981",
              color: "#fff",
              border: "none",
              borderRadius: "4px",
              cursor: "pointer",
            }}
          >
            + Raqam qo'shish
          </button>
        </div>

        {fields.map((field, index) => {
          const numberError = errors.phones?.[index]?.number;

          return (
            <div
              key={field.id} // MUHIM: Har doim field.id ishlatiladi!
              style={{
                display: "flex",
                gap: "8px",
                alignItems: "flex-start",
                marginBottom: "10px",
                padding: "8px",
                background: "#f8fafc",
                borderRadius: "6px",
                border: "1px solid #e2e8f0",
              }}
            >
              {/* Yorliq (Ish, Uy, Asosiy) */}
              <div style={{ flex: "0 0 110px" }}>
                <input
                  {...register(`phones.${index}.label` as const)}
                  placeholder="Yorliq"
                  style={{ width: "100%", padding: "6px", boxSizing: "border-box" }}
                />
              </div>

              {/* Telefon raqami */}
              <div style={{ flex: 1 }}>
                <input
                  {...register(`phones.${index}.number` as const, {
                    required: "Telefon raqami kiritilishi shart",
                    pattern: {
                      value: /^\+?[0-9\s-]{7,15}$/,
                      message: "Noto'g'ri telefon formati",
                    },
                  })}
                  placeholder="+998 90 123 45 67"
                  style={{ width: "100%", padding: "6px", boxSizing: "border-box" }}
                  aria-invalid={Boolean(numberError)}
                />
                {numberError && (
                  <p role="alert" style={{ color: "#e11d48", fontSize: "12px", marginTop: "2px" }}>
                    {numberError.message}
                  </p>
                )}
              </div>

              {/* O'chirish tugmasi (kamida 1 ta qator qolishi uchun tekshiruv) */}
              {fields.length > 1 && (
                <button
                  type="button"
                  onClick={() => remove(index)}
                  title="Qatorni o'chirish"
                  style={{
                    padding: "6px 10px",
                    background: "#ef4444",
                    color: "#fff",
                    border: "none",
                    borderRadius: "4px",
                    cursor: "pointer",
                  }}
                >
                  ✕
                </button>
              )}
            </div>
          );
        })}
      </div>

      <button
        type="submit"
        disabled={isSubmitting}
        style={{
          padding: "10px 20px",
          background: "#2563eb",
          color: "#fff",
          border: "none",
          borderRadius: "6px",
          cursor: isSubmitting ? "not-allowed" : "pointer",
          fontWeight: 600,
        }}
      >
        {isSubmitting ? "Saqlanmoqda..." : "Kontaktni saqlash"}
      </button>
    </form>
  );
}

5. TypeScript bilan ishlash (as const)

register() chaqirayotganda satr shablonidan (template literal) foydalansangiz, TypeScript uni oddiy string deb tushunishi va tip xavfsizligini yo'qotishi mumkin:

// ❌ TypeScript xatolik berishi mumkin (Path tipiga mos emas):
register(`phones.${index}.number`);

// ✅ "as const" qo'shish orqali TypeScript aniq Path sifatida qabul qiladi:
register(`phones.${index}.number` as const, { required: "Raqam shart" });

6. Xulosa

  1. useFieldArray afzalligi: Massiv o'zgarishlarida fokus yo'qolmaydi, indexlar adashmaydi va formState.errors bilan to'liq sinxron ishlaydi.
  2. key={field.id} qoidasi: React ro'yxatini render qilishda hech qachon index emas, doimo field.id ishlatiladi.
  3. Obyektlar massivi: Elementlar ibtidoiy qiymat (string) emas, obyekt shaklida bo'lishi shart ({ number: "" }).
  4. type="button": Massivga yangi qator qo'shuvchi yoki o'chiruvchi barcha yordamchi tugmalarda type="button" bo'lishi shart.