Series: React Hook Form Lesson 36

readOnly va disabled holatlarining tub farqlari — Qaysi birini qachon tanlash kerak?

readOnly va disabled o'rtasidagi farqlar: fokus va tanlash, Tab navigatsiyasi, submit paytida qiymatning uzatilishi va RHF validatsiyasi.

36-dars

readOnly va disabled holatlarining farqi

readOnly va disabled atributlari bir qarashda foydalanuvchining input qiymatini tahrirlashini cheklash uchun ishlatilgandek ko'rinsa-da, ular brauzerning HTML/DOM xatti-harakati, fokus/klaviatura navigatsiyasi, formani yuborish (submit) va ayniqsa React Hook Form validatsiyasi jihatidan tubdan farq qiladi.


1. Asosiy farqlar taqqoslamasi

Xususiyat readOnly (<input readOnly />) disabled (register("x", { disabled: true }))
Fokus va nusxalash (Focus / Select) Fokus olish, matnni belgilash va nusxalash (copy) mumkin. Fokus olmaydi, matnni belgilab yoki nusxalab bo'lmaydi.
Klaviatura (Tab navigatsiyasi) Tab bosilganda navigatsiya ketma-ketligida qatnashadi. Tab bosilganda butunlay o'tkazib yuboriladi.
Qiymatni o'zgartirish Foydalanuvchi klaviatura orqali yozolmaydi (kod orqali setValue bilan o'zgartirish mumkin). Foydalanuvchi ham, tashqi UI ham o'zgartira olmaydi.
Submit paytidagi qiymat Qiymat handleSubmit ning data obyektida saqlanadi va serverga yuboriladi. RHF { disabled: true } bo'lsa, qiymat undefined bo'ladi (yuborilmaydi).
RHF validatsiyasi O'rnatilgan validatsiya qoidalari to'liq ishlaydi. RHF validatsiyadan butunlay ozod qilinadi (xato bermaydi).
Asosiy maqsad va UX Foydalanuvchiga qiymatni ko'rsatish, nusxalatish yoki faqat dasturiy hisoblangan ma'lumotlar uchun. Maydon ayni paytda faol emasligi, ruxsat yo'qligi yoki shart bajarilmaganligini bildirish uchun.

2. Real misol: API kalit (readOnly) va Shartli Webhook (disabled)

Quyidagi integratsiya sozlamalari shaklida tizim tomonidan berilgan API kalitni nusxalash mumkin bo'lgan readOnly maydon sifatida, webhook URL manzilini esa faqat checkbox yoqilgandagina ishlaydigan disabled maydon sifatida quramiz:

import { useForm, type SubmitHandler } from "react-hook-form";

type IntegrationFormValues = {
  apiKey: string;
  enableWebhook: boolean;
  webhookUrl?: string;
};

export function ReadOnlyVsDisabledForm() {
  const {
    register,
    watch,
    setValue,
    handleSubmit,
    formState: { errors },
  } = useForm<IntegrationFormValues>({
    defaultValues: {
      apiKey: "mk_live_89f3a21c0d4e",
      enableWebhook: false,
      webhookUrl: "",
    },
  });

  const enableWebhook = watch("enableWebhook");

  // Dasturiy ravishda yangi kalit generatsiya qilish
  const handleRegenerateKey = () => {
    const nextKey = `mk_live_${Math.random().toString(36).slice(2, 12)}`;
    setValue("apiKey", nextKey, { shouldDirty: true });
  };

  const onSubmit: SubmitHandler<IntegrationFormValues> = (data) => {
    // data.apiKey har doim serverga ketadi
    // data.webhookUrl faqat enableWebhook = true bo'lsagina yuboriladi (aks holda undefined)
    console.log("Saqlanadigan integratsiya ma'lumotlari:", data);
  };

  return (
    <form onSubmit={handleSubmit(onSubmit)} noValidate>
      {/* 1. readOnly maydoni: foydalanuvchi o'zgartira olmaydi, lekin nusxalay oladi va submitda ketadi */}
      <div>
        <label htmlFor="apiKey">API Kalit (readOnly)</label>
        <div style={{ display: "flex", gap: "8px", marginTop: "4px" }}>
          <input
            id="apiKey"
            readOnly
            style={{ background: "#f5f5f5", cursor: "text" }}
            {...register("apiKey", { required: "API kalit mavjud bo'lishi shart" })}
          />
          <button type="button" onClick={handleRegenerateKey}>
            Yangi kalit yaratish
          </button>
        </div>
        {errors.apiKey && <p style={{ color: "red" }}>{errors.apiKey.message}</p>}
      </div>

      {/* 2. disabled maydoni: checkbox belgilanmaguncha nofaol va validatsiyadan ozod */}
      <div style={{ marginTop: "1.5rem" }}>
        <label>
          <input type="checkbox" {...register("enableWebhook")} />
          Webhook bildirishnomalarini yoqish
        </label>
      </div>

      <div style={{ marginTop: "0.5rem" }}>
        <label htmlFor="webhookUrl">Webhook URL manzili</label>
        <input
          id="webhookUrl"
          type="url"
          placeholder="https://example.uz/api/webhook"
          {...register("webhookUrl", {
            disabled: !enableWebhook,
            required: "Webhook yoqilgan bo'lsa, URL kiritish majburiy",
          })}
        />
        {errors.webhookUrl && (
          <p style={{ color: "red" }}>{errors.webhookUrl.message}</p>
        )}
      </div>

      <button type="submit" style={{ marginTop: "1.5rem" }}>
        Sozlamalarni saqlash
      </button>
    </form>
  );
}

3. Qaysi birini qachon tanlash kerak?

readOnly tanlang, agar:

  • Foydalanuvchi maydon qiymatini ko'rishi, matnni belgilab (select) nusxalab olishi (copy) kerak bo'lsa;
  • Maydon qiymati boshqa maydonlar asosida avtomatik hisoblab chiqarilsa (masalan: summa = narx * soni, slug yoki referralCode);
  • Ushbu qiymat forma yuborilganda (submit) albatta serverga jo'natilishi shart bo'lsa.

disabled tanlang, agar:

  • Maydon joriy biznes holatida butunlay nofaol bo'lsa (foydalanuvchi unga kirmasligi va Tab bilan o'tmasligi lozim);
  • Shart bajarilmaguncha ushbu maydonning required yoki boshqa validatsiya qoidalari formani yuborishga to'sqinlik qilmasligi kerak bo'lsa;
  • Maydon qiymati serverga ketmasligi (undefined bo'lishi) talab qilinsa.