React Hook Form vs Controlled Forms — Asosiy farqlar va taqqoslash
Controlled (useState) va Uncontrolled (React Hook Form) formalarining farqi: unumdorlik, re-renderlar, tashqi UI kutubxonalar bilan ishlash va qachon qaysi birini tanlash.
3-dars
React Hook Form vs Controlled Forms
React ilovalarida formalarni loyihalashda asosan ikkita asosiy yondashuv mavjud: Controlled (boshqariladigan) va Uncontrolled (boshqarilmaydigan) formalar.
React Hook Form (RHF) asosan Uncontrolled yondashuvga tayansa-da, zarur bo'lgan vaziyatlarda (Controller yoki watch orqali) Controlled holat bilan ham ajoyib uyg'unlikda ishlay oladi.
Keling, ushbu ikki yondashuv o'rtasidagi tub farqlarni batafsil ko'rib chiqamiz.
Asosiy farqlar jadvali
| Mezon | Controlled Forms (useState) |
React Hook Form (Uncontrolled / ref) |
|---|---|---|
| Qiymat qayerda turadi? | React state (useState) ichida |
To'g'ridan-to'g'ri DOM input elementida (ref) |
| Har bir harf yozilganda | onChange → setState → komponent to'liq re-render bo'ladi |
onChange → ichki ref yangilanadi, re-render bo'lmaydi |
| Katta formalardagi tezlik | 20–50+ ta input bo'lganda sezilarli sekinlashish (input lag) yuzaga kelishi mumkin | Juda tez, minimal re-renderlar va silliq ishlash |
| Tashqi UI kutubxonalari | Oson ulanadi (value + onChange) |
Controller yoki useController orqali ulanadi |
| Real-time qiymatni ko'rish | Tayyor state doim mavjud | watch yoki useWatch talab qilinadi |
| Kod hajmi (Boilerplate) | Har bir maydon uchun alohida state va handler yozish kerak | register orqali juda qisqa va toza kod |
Real misol: 20 ta inputli forma farqi
Faraz qilaylik, foydalanuvchi ma'lumotlarini to'ldiruvchi shakl mavjud. Ikkala yondashuvning render xulq-atvorini taqqoslaymiz:
1. Controlled yondashuv (Har bir o'zgarishda komponent yangilanadi)
Har bir klavish bosilganda setState ishlaydi va butun ControlledProfileForm komponenti noldan qayta render qilinadi:
import { useState } from "react";
export function ControlledProfileForm() {
const [fullName, setFullName] = useState("");
const [phone, setPhone] = useState("");
console.log("Controlled render"); // Har bir kiritilgan harfda qayta ishlaydi!
const handleSubmit = (e: React.FormEvent) => {
e.preventDefault();
console.log({ fullName, phone });
};
return (
<form onSubmit={handleSubmit}>
<input
value={fullName}
onChange={(e) => setFullName(e.target.value)}
placeholder="Ism familiya"
/>
<input
value={phone}
onChange={(e) => setPhone(e.target.value)}
placeholder="+998 90 123 45 67"
/>
<button type="submit">Saqlash</button>
</form>
);
}
Muammo: Agar formangizda 20–30 ta input bo'lsa, bitta inputga yozilayotgan har bir harf qolgan barcha 29 ta inputni ham behuda qayta render qiladi.
2. React Hook Form yondashuvi (Yozish jarayonida re-render yo'q)
React Hook Form bilan qiymat to'g'ridan-to'g'ri DOM ref'da saqlanadi. Shuning uchun foydalanuvchi inputga yozganda komponent qayta render bo'lmaydi:
import { useForm } from "react-hook-form";
type ProfileValues = {
fullName: string;
phone: string;
};
export function RhfProfileForm() {
const { register, handleSubmit } = useForm<ProfileValues>();
console.log("RHF render"); // Faqat birinchi yuklanishda ishlaydi
const onSubmit = (data: ProfileValues) => {
console.log("Yuborildi:", data);
};
return (
<form onSubmit={handleSubmit(onSubmit)}>
{/* Inputga istalgancha yozing — forma qayta render bo'lmaydi */}
<input {...register("fullName")} placeholder="Ism familiya" />
<input {...register("phone")} placeholder="+998 90 123 45 67" />
<button type="submit">Saqlash</button>
</form>
);
}
Qaysi birini qachon ishlatish kerak?
1. React Hook Form (Default tanlov)
Ko'pchilik real loyihalarda va formalarda React Hook Form eng maqbul yondashuv hisoblanadi:
- Oddiy va murakkab formalar: Login, ro'yxatdan o'tish (Register), profil sozlamalari, buyurtma berish formalari.
- Ko'p bosqichli formalar (Multi-step forms): Ko'p sahifali va qadamli anketalar.
- Katta hajmdagi formalar: 10 tadan ortiq input, checkbox, select va radio tugmalari bo'lgan formalar.
- Tezlik va resurs tejamkorligi muhim bo'lgan joylarda: Mobil qurilmalarda tezkor va qotmasdan ishlashini ta'minlash uchun.
2. Controlled / Controller kerak bo'ladigan holatlar
Uncontrolled yondashuv hamma joyda ham yetarli bo'lmasligi mumkin. Quyidagi holatlarda Controlled yoki RHF'ning Controller komponenti ishlatiladi:
- Instant mask va formatlash: Raqam kiritilayotganda uni zudlik bilan formatlash zarur bo'lganda (masalan, karta raqami
4400 1234 ...yoki telefon raqami maskasi). - Ref ochmaydigan tashqi UI kutubxonalar: MUI (Material UI) Select/Autocomplete, Ant Design, React-Select kabi ichki ref berilmagan komponentlarni ulashda.
- Boshqa inputga bog'liq dinamik UI: Bir inputdagi tanlovga qarab butunlay boshqa inputlar bloki darhol ko'rinishi yoki yashirilishi kerak bo'lganda (
watchyokiuseWatchbilan birga).
Xulosa
- Controlled (
useState): Barcha jarayon React nazoratida bo'ladi, lekin ko'p re-renderlar hisobiga unumdorlik pasayishi mumkin. - Uncontrolled (
React Hook Form): Ma'lumotlar DOM elementida saqlanadi, unumdorlik juda yuqori bo'ladi va kod ancha qisqaradi. - RHF har ikki dunyoning eng yaxshi jihatlarini birlashtiradi: odatiy holatda Uncontrolled tezligini beradi, kerak bo'lganda
Controllerorqali Controlled kutubxonalar bilan 100% moslashadi.