Series: React Hook Form Lesson 3

React Hook Form vs Controlled Forms — Asosiy farqlar va taqqoslash

Controlled (useState) va Uncontrolled (React Hook Form) formalarining farqi: unumdorlik, re-renderlar, tashqi UI kutubxonalar bilan ishlash va qachon qaysi birini tanlash.

3-dars

React Hook Form vs Controlled Forms

React ilovalarida formalarni loyihalashda asosan ikkita asosiy yondashuv mavjud: Controlled (boshqariladigan) va Uncontrolled (boshqarilmaydigan) formalar.

React Hook Form (RHF) asosan Uncontrolled yondashuvga tayansa-da, zarur bo'lgan vaziyatlarda (Controller yoki watch orqali) Controlled holat bilan ham ajoyib uyg'unlikda ishlay oladi.

Keling, ushbu ikki yondashuv o'rtasidagi tub farqlarni batafsil ko'rib chiqamiz.


Asosiy farqlar jadvali

Mezon Controlled Forms (useState) React Hook Form (Uncontrolled / ref)
Qiymat qayerda turadi? React state (useState) ichida To'g'ridan-to'g'ri DOM input elementida (ref)
Har bir harf yozilganda onChange → setState → komponent to'liq re-render bo'ladi onChange → ichki ref yangilanadi, re-render bo'lmaydi
Katta formalardagi tezlik 20–50+ ta input bo'lganda sezilarli sekinlashish (input lag) yuzaga kelishi mumkin Juda tez, minimal re-renderlar va silliq ishlash
Tashqi UI kutubxonalari Oson ulanadi (value + onChange) Controller yoki useController orqali ulanadi
Real-time qiymatni ko'rish Tayyor state doim mavjud watch yoki useWatch talab qilinadi
Kod hajmi (Boilerplate) Har bir maydon uchun alohida state va handler yozish kerak register orqali juda qisqa va toza kod

Real misol: 20 ta inputli forma farqi

Faraz qilaylik, foydalanuvchi ma'lumotlarini to'ldiruvchi shakl mavjud. Ikkala yondashuvning render xulq-atvorini taqqoslaymiz:

1. Controlled yondashuv (Har bir o'zgarishda komponent yangilanadi)

Har bir klavish bosilganda setState ishlaydi va butun ControlledProfileForm komponenti noldan qayta render qilinadi:

import { useState } from "react";

export function ControlledProfileForm() {
  const [fullName, setFullName] = useState("");
  const [phone, setPhone] = useState("");

  console.log("Controlled render"); // Har bir kiritilgan harfda qayta ishlaydi!

  const handleSubmit = (e: React.FormEvent) => {
    e.preventDefault();
    console.log({ fullName, phone });
  };

  return (
    <form onSubmit={handleSubmit}>
      <input
        value={fullName}
        onChange={(e) => setFullName(e.target.value)}
        placeholder="Ism familiya"
      />
      <input
        value={phone}
        onChange={(e) => setPhone(e.target.value)}
        placeholder="+998 90 123 45 67"
      />
      <button type="submit">Saqlash</button>
    </form>
  );
}

Muammo: Agar formangizda 20–30 ta input bo'lsa, bitta inputga yozilayotgan har bir harf qolgan barcha 29 ta inputni ham behuda qayta render qiladi.


2. React Hook Form yondashuvi (Yozish jarayonida re-render yo'q)

React Hook Form bilan qiymat to'g'ridan-to'g'ri DOM ref'da saqlanadi. Shuning uchun foydalanuvchi inputga yozganda komponent qayta render bo'lmaydi:

import { useForm } from "react-hook-form";

type ProfileValues = {
  fullName: string;
  phone: string;
};

export function RhfProfileForm() {
  const { register, handleSubmit } = useForm<ProfileValues>();

  console.log("RHF render"); // Faqat birinchi yuklanishda ishlaydi

  const onSubmit = (data: ProfileValues) => {
    console.log("Yuborildi:", data);
  };

  return (
    <form onSubmit={handleSubmit(onSubmit)}>
      {/* Inputga istalgancha yozing — forma qayta render bo'lmaydi */}
      <input {...register("fullName")} placeholder="Ism familiya" />
      <input {...register("phone")} placeholder="+998 90 123 45 67" />
      <button type="submit">Saqlash</button>
    </form>
  );
}

Qaysi birini qachon ishlatish kerak?

1. React Hook Form (Default tanlov)

Ko'pchilik real loyihalarda va formalarda React Hook Form eng maqbul yondashuv hisoblanadi:

  • Oddiy va murakkab formalar: Login, ro'yxatdan o'tish (Register), profil sozlamalari, buyurtma berish formalari.
  • Ko'p bosqichli formalar (Multi-step forms): Ko'p sahifali va qadamli anketalar.
  • Katta hajmdagi formalar: 10 tadan ortiq input, checkbox, select va radio tugmalari bo'lgan formalar.
  • Tezlik va resurs tejamkorligi muhim bo'lgan joylarda: Mobil qurilmalarda tezkor va qotmasdan ishlashini ta'minlash uchun.

2. Controlled / Controller kerak bo'ladigan holatlar

Uncontrolled yondashuv hamma joyda ham yetarli bo'lmasligi mumkin. Quyidagi holatlarda Controlled yoki RHF'ning Controller komponenti ishlatiladi:

  • Instant mask va formatlash: Raqam kiritilayotganda uni zudlik bilan formatlash zarur bo'lganda (masalan, karta raqami 4400 1234 ... yoki telefon raqami maskasi).
  • Ref ochmaydigan tashqi UI kutubxonalar: MUI (Material UI) Select/Autocomplete, Ant Design, React-Select kabi ichki ref berilmagan komponentlarni ulashda.
  • Boshqa inputga bog'liq dinamik UI: Bir inputdagi tanlovga qarab butunlay boshqa inputlar bloki darhol ko'rinishi yoki yashirilishi kerak bo'lganda (watch yoki useWatch bilan birga).

Xulosa

  • Controlled (useState): Barcha jarayon React nazoratida bo'ladi, lekin ko'p re-renderlar hisobiga unumdorlik pasayishi mumkin.
  • Uncontrolled (React Hook Form): Ma'lumotlar DOM elementida saqlanadi, unumdorlik juda yuqori bo'ladi va kod ancha qisqaradi.
  • RHF har ikki dunyoning eng yaxshi jihatlarini birlashtiradi: odatiy holatda Uncontrolled tezligini beradi, kerak bo'lganda Controller orqali Controlled kutubxonalar bilan 100% moslashadi.