Series: Axios Lesson 95

Response Types — json, blob, arraybuffer va boshqa response formatlari

Axios responseType konfiguratsiyasi: json, blob, arraybuffer, text, document va stream formatlari, ularning farqlari, TypeScript Generics mosligi va xatoliklarni oldini olish.

95-dars

Response Types — json, blob, arraybuffer va boshqa response formatlari

Axios orqali serverga so'rov yuborganimizda, server qaytarayotgan ma'lumot har doim ham oddiy JSON obyektidan iborat bo'lmaydi. Server turli xil binar fayllar, audio treklari, xom matnlar yoki HTML/XML hujjatlarini qaytarishi mumkin.

Axios tarmoqdan kelayotgan xom baytlarni (raw bytes) qanday formatda o'qish, interpretatsiya qilish va dasturchiga taqdim etishni hal qilish uchun maxsus responseType konfiguratsiyasini taqdim etadi.


1. Axios qo'llab-quvvatlaydigan asosiy Response Type'lar

Axios konfiguratsiyasida responseType uchun quyidagi 6 ta asosiy qiymat mavjud:

flowchart TD
    A["Serverdan kelgan xom baytlar (Network Stream)"] --> B{"responseType sozlamasi"}
    B -->|'json' (Standart)| C["JavaScript Obyekti\n(JSON.parse)"]
    B -->|'blob'| D["Blob Obyekti\n(Binar fayllar, rasm, PDF)"]
    B -->|'arraybuffer'| E["ArrayBuffer\n(Xom xotira buferi, Audio, WebGL)"]
    B -->|'text'| F["String (Oddiy matn)\n(CSV, Loglar, SVG)"]
    B -->|'document'| G["DOM Document\n(HTML/XML Parser)"]
    B -->|'stream'| H["Node.js ReadableStream\n(Faqat Node muhitida)"]

1. 'json' (Sukutdagi format / Default)

  • Nima qiladi: Serverdan kelgan JSON matnini avtomatik ravishda JSON.parse() qilib, tayyor JavaScript/TypeScript obyektiga o'giradi.
  • Qo'llanilishi: Deyarli 95% holatlarda (REST API CRUD ma'lumotlari, foydalanuvchilar profili, postlar va boshqalar).

2. 'blob' (Binary Large Object)

  • Nima qiladi: Ma'lumotni o'zgarmas binar fayl (Blob) sifatida qabul qiladi.
  • Qo'llanilishi: Rasmlar, PDF hujjatlar, arxivlar yoki Excel fayllarini yuklab olish va brauzerda vaqtinchalik Blob URL yaratish uchun.

3. 'arraybuffer'

  • Nima qiladi: Ma'lumotni past darajadagi xotira buferi (ArrayBuffer) ko'rinishida qaytaradi.
  • Qo'llanilishi: Web Audio API orqali ovozli fayllarni qayta ishlash, WebGL/Canvas grafikalari, kriptografik hisob-kitoblar (Web Crypto API) va Protobuf binar protokollari bilan ishlashda.

4. 'text'

  • Nima qiladi: Server javobini hech qanday o'zgarishsiz oddiy qator (string) ko'rinishida qaytaradi.
  • Qo'llanilishi: CSV hisobotlar, oddiy matnli loglar, Markdown fayllar yoki xom SVG matnlarini o'qishda.

5. 'document'

  • Nima qiladi: Serverdan kelgan HTML yoki XML matnini brauzerning ichki DOMParseri orqali tahlil qilib, to'liq DOM Document obyektiga aylantiradi.
  • Qo'llanilishi: Web scraping, RSS tasmalarini o'qish yoki XML javoblarini xuddi HTML sahifadek DOM metodlari (querySelector) bilan tahlil qilishda.

6. 'stream'

  • Nima qiladi: Ma'lumotlarni oqim (ReadableStream) ko'rinishida qabul qiladi.
  • Qo'llanilishi: Faqat Node.js muhitida ishlaydi. Brauzer muhitida buni ishlatib bo'lmaydi.

2. Amaliyot: TypeScript yordamida Turli Response Type'lar bilan ishlash

Keling, turli xil responseType sozlamalarini TypeScript Generics bilan 100% to'g'ri bog'langan toza servis misolida ko'rib chiqamiz:

// src/services/mediaService.ts
import { apiClient } from '../api/client';

export interface UserProfile {
  id: string;
  name: string;
  email: string;
}

export const MediaService = {
  // 1. JSON formatidagi ma'lumot (Standart holat)
  getUserProfile: async (userId: string): Promise<UserProfile> => {
    // responseType ko'rsatilmasa, sukut bo'yicha 'json' ishlaydi
    const response = await apiClient.get<UserProfile>(`/users/${userId}`);
    return response.data; // Type: UserProfile
  },

  // 2. Blob formatida rasm yuklab olish
  getAvatarImageUrl: async (avatarPath: string): Promise<string> => {
    const response = await apiClient.get<Blob>(avatarPath, {
      responseType: 'blob', // ⚠️ Binar Blob sifatida qabul qilish
    });

    // Blob'dan brauzer URL'i yasaymiz
    return URL.createObjectURL(response.data);
  },

  // 3. ArrayBuffer formatida audio faylni olish (Web Audio uchun)
  getAudioBuffer: async (audioUrl: string): Promise<ArrayBuffer> => {
    const response = await apiClient.get<ArrayBuffer>(audioUrl, {
      responseType: 'arraybuffer', // ⚠️ Xom xotira buferi
    });

    return response.data; // Type: ArrayBuffer
  },

  // 4. Text formatida CSV hisobotini olish
  getCsvData: async (): Promise<string> => {
    const response = await apiClient.get<string>('/reports/monthly.csv', {
      responseType: 'text', // ⚠️ Oddiy qator (string)
    });

    return response.data; // Type: string
  },

  // 5. Document formatida XML ma'lumotlarini olish
  getXmlFeed: async (): Promise<Document> => {
    const response = await apiClient.get<Document>('/feed.xml', {
      responseType: 'document', // ⚠️ DOM Document
    });

    return response.data; // Type: Document
  },
};

3. TypeScript Generics va responseType Mosligi ⚠️

Dasturchilar ko'pincha Axios generik turini (apiClient.get<T>) responseType bilan moslashtirishda xatoga yo'l qo'yishadi:

// ❌ XATO YONDASHUV:
// responseType 'blob' qilib belgilangan, lekin generik JSON obyekti sifatida ko'rsatilgan!
const response = await apiClient.get<{ success: boolean }>('/download', {
  responseType: 'blob',
});

// TypeScript response.data ni obyekt deb hisoblaydi, ammo runtime'da u Blob!
console.log(response.data.success); // 💥 RUNTIME XATOLIK: Blob.success mavjud emas!
// ✅ TO'G'RI YONDASHUV:
// responseType 'blob' bo'lsa, generik parametr ham <Blob> bo'lishi shart!
const response = await apiClient.get<Blob>('/download', {
  responseType: 'blob',
});

const myBlob: Blob = response.data; // 100% Type-safe!

4. Blob va ArrayBuffer Farqi: Qachon Qaysi Biri Tanlanadi?

Mezon Blob ArrayBuffer
Mohiyati Faylga o'xshash yuqori darajadagi binar obyekt Xom, past darajadagi xotira baytlari
MIME turi O'zining type (masalan: image/png) xossasiga ega MIME turi yo'q, shunchaki xom baytlar
Manipulyatsiya To'g'ridan-to'g'ri o'zgartirib bo'lmaydi (immutable) TypedArray (Uint8Array) orqali har bir baytni tahrirlash mumkin
Asosiy maqsadi Fayllarni saqlash, yuklab olish, ObjectURL yaratish Audio/Video ishlov berish, Canvas piksellari, WebGL

[!TIP] Blob va ArrayBuffer o'rtasida o'girish:

  • Blob dan ArrayBuffer olish: const buffer = await blob.arrayBuffer();
  • ArrayBuffer dan Blob yasash: const blob = new Blob([buffer], { type: 'image/png' });

5. Barcha Response Type'larning Qiyosiy Jadvali

responseType Qaytadigan Ma'lumot Turi Ishlatilish Joyi
json JavaScript Obyekti / Massiv Standart REST API so'rovlari
blob Blob Fayllar, rasmlar, PDF va Excel yuklab olish
arraybuffer ArrayBuffer Audio/video ishlov berish, kriptografiya, WebGL
text string CSV jadvallar, Markdown, xom matnlar
document Document (DOM) XML tahlili, RSS lentalar, HTML sahifalar
stream ReadableStream Node.js muhitida katta oqimlarni o'qish

Xulosa

Axios'ning responseType sozlamasi brauzerga kelayotgan tarmoq baytlarini qanday talqin qilishni aniq ko'rsatib beradi. Standart REST API ma'lumotlari uchun json sukut bo'yicha yetarli bo'lsa-da, binar ma'lumotlar bilan ishlaganda blob yoki arraybuffer parametrlarini to'g'ri tanlash va ularni TypeScript generiklari bilan moslashtirish dasturning barqaror ishlashini ta'minlaydi.