Cookie-based Authentication — HttpOnly cookie va withCredentials
HttpOnly cookie va withCredentials: true orqali xavfsiz autentifikatsiya: XSS himoyasi, CORS talablari (Access-Control-Allow-Credentials, aniq Origin) va refresh flow integratsiyasi.
85-dars
Cookie-based Authentication — HttpOnly cookie va withCredentials
Oldingi darslarda biz Access Tokenlarni ilova xotirasida (Memory / State) saqlashni ko'rib chiqdik. Biroq bir necha kun yoki haftalab amal qiladigan uzoq muddatli Refresh Tokenlarni (yoki butun sessiya ma'lumotlarini) brauzerda xavfsiz saqlash uchun sanoatning oltin standarti — HttpOnly Cookies hisoblanadi.
1. HttpOnly Cookie nima va u nima uchun oltin standart?
Oddiy cookie'larni JavaScript orqali document.cookie yordamida o'qish, o'zgartirish yoki o'chirish mumkin. Bu esa ilovangizga uchinchi tomon kutubxonasi yoki zaif kod orqali bittagina zararli skript kirib qolsa (XSS — Cross-Site Scripting), tajovuzkor tokenni darhol o'g'irlashi mumkinligini anglatadi.
HttpOnly bayrog'i (flag) bilan serverdan o'rnatilgan cookie esa mutlaqo boshqacha ishlaydi:
- JavaScript kira olmaydi:
document.cookiebuyrug'i bu cookie'ni ko'rsatmaydi. Zararli XSS skriptlari brauzer xotirasiga qarab tokenni o'g'irlay olmaydi. - Brauzer va server o'rtasida avtomatik aylanadi: Brauzer bu cookie'ni har bir mos keluvchi HTTP so'rov sarlavhasiga (
Cookie: refreshToken=...) avtomatik ravishda, dasturchi aralashuvisiz qo'shib yuboradi.
flowchart LR
subgraph Browser["Brauzer"]
JS["JavaScript Kodi (XSS zaifligi)"] --x|Taqiqlangan!| Cookie["HttpOnly Cookie\n(Refresh Token)"]
Network["Tarmoq Qatlami (Axios / Fetch)"] -->|Avtomatik qo'shiladi| Cookie
end
Cookie -->|Cookie: refreshToken=...| Backend["Backend API Server"]
2. Axios'dagi eng muhim sozlama: withCredentials: true
Dasturchilar ko'pincha server login vaqtida Set-Cookie sarlavhasi bilan cookieni yuborganini ko'rishadi, lekin Axios orqali keyingi so'rovlarni jo'natganda doimiy ravishda 401 Unauthorized xatosiga duch kelishadi.
[!CAUTION] Brauzerning sukut bo'yicha xavfsizlik qoidasi: Agar so'rov boshqa domen, subdomen yoki portga yuborilayotgan bo'lsa (Cross-Origin Requests, masalan:
http://localhost:5173danhttps://api.mysite.comga), brauzer xavfsizlik nuqtai nazaridan cookie'larni avtomatik ravishda qo'shib yubormaydi!
Axios brauzerga: "Ushbu so'rovga foydalanuvchining cookie va ruxsatnomalarini qo'shib yubor" deb buyruq berishi uchun withCredentials: true parametri yoqilgan bo'lishi shart.
3. CORS va Backend talablari (Kritik qoidalar ⚠️)
Frontend tomonda withCredentials: true yoqilganda, backend serveri ham bunga javoban qat'iy CORS qoidalariga rioya qilishi shart. Aks holda brauzer so'rovni bloklab qo'yadi:
Access-Control-Allow-Credentials: truebo'lishi shart: Backend ushbu sarlavhani yubormasa, brauzer kelgan cookie'ni qabul qilmaydi va so'rov natijasini JavaScript'ga bermaydi.Access-Control-Allow-Origin: *(Wildcard) QAT'IYAN TAQIQLANADI:withCredentials: truebo'lganda yulduzcha (*) ishlamaydi! Backend ruxsat berilgan aniq manzilni ko'rsatishi shart (masalan:http://localhost:5173yokihttps://app.mysite.com).- Cookie atributlari to'g'ri bo'lishi shart:
HttpOnly— JavaScript kirishini taqiqlash;Secure— FaqatHTTPSprotokoli orqali uzatish (ishlab chiqish muhitidan tashqari);SameSite—Lax,StrictyokiNone(agar frontend va backend butunlay boshqa domenlarda bo'lsa,SameSite=None; Securetalab etiladi).
4. Amaliyot: TypeScript va Axios'da withCredentials ni sozlash
Professional loyihalarda bu parametrni har bir so'rovda qo'lda yozib o'tirmaslik uchun global instansiya darajasida o'rnatiladi:
// src/api/client.ts
import axios, { InternalAxiosRequestConfig } from 'axios';
import { TokenManager } from './tokenManager';
// Asosiy API instansiyasi
export const apiClient = axios.create({
baseURL: 'https://api.mysite.com/v1',
timeout: 10000,
// ⚠️ ENG MUHIM SOZLAMA:
// Brauzer va server o'rtasida HttpOnly Cookie'larning avtomatik almashinuvini ta'minlaydi
withCredentials: true,
});
// REQUEST INTERCEPTOR: Xotiradagi qisqa muddatli Access Tokenni qo'shish
apiClient.interceptors.request.use(
(config: InternalAxiosRequestConfig) => {
// Agar ommaviy endpoint bo'lsa, o'tkazib yuboramiz
if (config.skipAuth) return config;
const accessToken = TokenManager.getToken();
if (accessToken && config.headers) {
config.headers.Authorization = `Bearer ${accessToken}`;
}
return config;
},
(error) => Promise.reject(error)
);
Refresh so'rovida withCredentials
Access Token muddati tugaganda yuboriladigan yashirin refresh chaqiruvida ham cookielar albatta yetib borishi kerak:
// src/api/authService.ts
import axios from 'axios';
/**
* HttpOnly Cookie dagi Refresh Token orqali yangi Access Token olish
*/
export const refreshAccessToken = async (): Promise<string> => {
// withCredentials: true tufayli brauzer saqlab turgan
// HttpOnly Refresh Token avtomatik tarzda Cookie sarlavhasida ketadi
const response = await axios.post<{ accessToken: string }>(
'https://api.mysite.com/v1/auth/refresh',
{},
{
withCredentials: true, // Cross-Origin so'rovda cookie yetib borishi uchun shart!
}
);
return response.data.accessToken;
};
5. Xavfsizlik jihati: CSRF va SameSite choralari
HttpOnly cookie'lar XSS xavfidan 100% himoya qilsa-da, ular tabiatan CSRF (Cross-Site Request Forgery) hujumlariga moyil bo'lishi mumkin (chunki brauzer cookieni boshqa sayt orqali yuborilgan so'rovlarga ham beixtiyor qo'shib yuborishi mumkin).
Buning oldini olish uchun zamonaviy brauzerlar va serverlar SameSite atributidan foydalanadi:
SameSite=Strict: Cookie faqat va faqat foydalanuvchi aynan shu domenda bo'lgandagina yuboriladi.SameSite=Lax(Sukut bo'yicha): Tashqi havolalardan kirganda xavfsizGETso'rovlariga ruxsat beriladi, lekin tashqi saytdan kelganPOST/PUTso'rovlarida cookie yuborilmaydi (CSRF'dan ajoyib himoya).SameSite=None; Secure: Cross-domain (masalan, API boshqa domenda) bo'lganda ruxsat beriladi, lekin faqat HTTPS orqali.
6. localStorage vs HttpOnly Cookie Taqqoslovi
| Mezon | localStorage | HttpOnly Cookie |
|---|---|---|
| XSS himoyasi | ❌ Zaif (JS kod bemalol o'g'irlay oladi) | ✅ 100% Himoyalangan (JS kira olmaydi) |
| CSRF himoyasi | ✅ Xavfsiz (qo'lda Authorization beriladi) | ⚠️ SameSite atributi talab etiladi |
| Tarmoq trafigi | Faqat qo'lda yuborilgan so'rovlarda boradi | Har bir mos HTTP so'rovda avtomatik boradi |
| Cross-Origin talabi | Qo'shimcha sozlama talab etilmaydi | withCredentials: true va CORS sarlavhalari shart |
| Sanoatdagi o'rni | Qisqa muddatli yoki ommaviy parametrlar | Uzoq muddatli sessiyalar va Refresh Tokenlar |
Xulosa
Zamonaviy veb-arxitekturada eng xavfsiz kombinatsiya — bu In-Memory Access Token va HttpOnly Cookie Refresh Token tandemidir. Ushbu mexanizm ishlashi uchun Axios instansiyasida withCredentials: true sozlamasi bo'lishi va backend CORS talablariga (Access-Control-Allow-Credentials) qat'iy javob berishi zarur.