Series: Axios Lesson 80

Automatic Token Refresh — 401 kelganda avtomatik refresh mexanizmi

401 Unauthorized status kodi kelganda avtomatik refresh mexanizmi: response interceptor, cheksiz sikllardan (infinite loop) himoyalanish, withCredentials va UX optimizatsiyasi.

80-dars

Automatic Token Refresh — 401 kelganda avtomatik refresh mexanizmi

Frontend arxitekturasida 401 Unauthorized status kodi — bu shunchaki oddiy xato emas. Bu backend serverning: "Sening ruxsatnomang (Access Token) eskirdi yoki yaroqsiz, iltimos uni yangilab kel" degan maxsus chaqiruvidir.

Automatic Token Refresh mexanizmi dasturga har safar mana shu signal kelganda, foydalanuvchini bezovta qilmasdan (login sahifasiga uloqtirmasdan), fonda tokenni avtomatik ravishda yangilab olish va to'xtab qolgan operatsiyani davom ettirish imkonini beradi.


1. Mexanizm qanday ishlaydi? (Bosqichma-bosqich tahlil)

Keling, foydalanuvchi ma'lumotlar ro'yxatini yuklayotgan real vaziyat misolida ko'rib chiqaylik:

  1. So'rov yuboriladi: Foydalanuvchi ma'lumot olish uchun so'rov yuboradi (GET /todos).
  2. 401 Kelishi: Server Access Token muddati tugaganini aniqlaydi va 401 Unauthorized qaytaradi.
  3. Interceptor ushlab qoladi: Axios Response Interceptor darhol ushbu statusni aniqlaydi va so'rovni catch blokida to'xtatib turadi.
  4. Token yangilanadi (/auth/refresh): Interceptor yashirin ravishda serverga yangi token so'rovini yuboradi. Brauzer o'zi bilan birga HttpOnly Cookie dagi Refresh tokenni olib boradi.
  5. So'rov takrorlanadi: Server yangi Access Token beradi. Interceptor uni xotiraga saqlaydi va haligi to'xtatib turilgan dastlabki so'rovni (GET /todos) yangi token bilan qaytadan amalga oshiradi.
flowchart TD
    A["Foydalanuvchi amali\n(GET /todos)"] --> B["Backend API"]
    B -->|Access token eskirgan| C["401 Unauthorized Xatosi"]
    C --> D{"Response Interceptor\n(error.response.status === 401)"}
    D -->|Ha, _retry yo'q| E["Yashirin POST /auth/refresh so'rovi\n(HttpOnly Cookie bilan)"]
    D -->|Yo'q yoki takroriy| F["Xatoni qaytarish / Login sahifasi"]
    E -->|Muvaffaqiyatli| G["Yangi Access Token saqlanadi\n(TokenManager.setToken)"]
    G --> H["Dastlabki so'rovga yangi token qo'yiladi\n(originalRequest.headers.Authorization)"]
    H --> I["Asl so'rov qayta yuboriladi\napiClient(originalRequest)"]
    I --> J["Foydalanuvchiga muvaffaqiyatli ma'lumot (200 OK)"]
    E -->|Xato (Refresh token ham o'lgan)| K["Sessiyani tozalash & /login ga yo'naltirish"]

2. Amaliyot: 401 ni ushlab qoluvchi toza Response Interceptor

Quyida faqat 401 xatosini markazlashgan tarzda tutib oluvchi va uni qayta ishlashga mas'ul bo'lgan modulli interceptor keltirilgan:

// src/api/interceptors/authInterceptor.ts
import axios, { AxiosError, AxiosInstance, InternalAxiosRequestConfig } from 'axios';
import { TokenManager } from '../tokenManager';

// Qayta urinish bayrog'i (_retry) uchun Axios interfeysini kengaytiramiz
interface CustomRequestConfig extends InternalAxiosRequestConfig {
  _retry?: boolean;
}

/**
 * 401 xatolarida tokenni avtomatik yangilovchi Response Interceptor
 */
export const setupAuthResponseInterceptor = (apiClient: AxiosInstance): void => {
  apiClient.interceptors.response.use(
    (response) => {
      // Muvaffaqiyatli javoblarni o'zgarishsiz qaytaramiz
      return response;
    },
    async (error: AxiosError) => {
      const originalRequest = error.config as CustomRequestConfig | undefined;

      // Agar so'rov konfiguratsiyasi bo'lmasa, darhol rad etamiz
      if (!originalRequest) {
        return Promise.reject(error);
      }

      // Faqat 401 holatida va ushbu so'rov hali qayta urinilmagan bo'lsa:
      if (error.response?.status === 401 && !originalRequest._retry) {
        
        // 1. CHEKSIZ SIKL (Infinite loop) DAN HIMOYALANISH:
        // Agar 401 bergan so'rovning o'zi /auth/refresh bo'lsa, demak Refresh Token ham eskirgan!
        if (originalRequest.url?.includes('/auth/refresh')) {
          TokenManager.clearToken();
          window.location.href = '/login';
          return Promise.reject(error);
        }

        // Qayta urinish bayrog'ini yoqamiz (ikkinchi marta bu blokga tushmasligi uchun)
        originalRequest._retry = true;

        try {
          // 2. Yashirincha yangi token so'raymiz
          // Eslatma: apiClient emas, toza axios chaqiriladi (interceptor takrorlanmasligi uchun)
          const refreshResponse = await axios.post<{ accessToken: string }>(
            'https://api.mysite.com/v1/auth/refresh',
            {},
            { withCredentials: true } // Cookie'larni uzatish uchun zarur
          );

          const newAccessToken = refreshResponse.data.accessToken;

          // 3. Yangi tokenni xotiraga saqlaymiz
          TokenManager.setToken(newAccessToken);

          // 4. Asl so'rov sarlavhasini yangilaymiz
          originalRequest.headers.Authorization = `Bearer ${newAccessToken}`;

          // 5. To'xtab qolgan so'rovni qaytadan yuboramiz
          return apiClient(originalRequest);

        } catch (refreshError) {
          // Refresh token ham eskirgan yoki bekor qilingan bo'lsa:
          TokenManager.clearToken();
          window.location.href = '/login';
          
          return Promise.reject(refreshError);
        }
      }

      // 401 dan boshqa barcha xatolar odatiy tartibda qaytariladi
      return Promise.reject(error);
    }
  );
};

3. Xavfsizlik va Arxitektura bo'yicha muhim eslatmalar ⚠️

A. Cheksiz sikl (Infinite Loop) xavfi

Agar /auth/refresh so'rovining o'zi 401 Unauthorized qaytarsa va siz uni maxsus tekshiruvsiz yana yangilashga urinaversangiz, brauzer cheksiz so'rovlar girdobiga tushib qoladi (DoS attack effekti) va oxiri sahifa muzlab qoladi.

Buning oldini olish uchun ikkita to'siq o'rnatiladi:

  1. originalRequest.url?.includes('/auth/refresh') — Refresh so'rovining o'zini yangilash taqiqlanadi.
  2. originalRequest._retry = true — Asl so'rovga ikkinchi marta takrorlanish huquqi berilmaydi.

B. withCredentials: true

Refresh Token ko'pincha xavfsiz HttpOnly Cookie formatida saqlanadi. Brauzer boshqa domen yoki subdomen bo'ylab so'rov jo'natganda ushbu cookie'larni avtomatik qo'shib yuborishi uchun withCredentials: true parametri sozlangan bo'lishi shart:

const refreshResponse = await axios.post(
  '/auth/refresh',
  {},
  { withCredentials: true }
);

C. Foydalanuvchi tajribasi (UX)

Avtomatik refresh muvaffaqiyatsiz chiqqandagina (catch bloki) foydalanuvchi login sahifasiga yo'naltiriladi. Aks holda, vaqtinchalik access token muddati tugagani sababli foydalanuvchini har 15 daqiqada login sahifasiga uloqtirish ilovaning sifat darajasini keskin tushirib yuboradi.


4. Manual (Qo'lda) vs Automatic (Avtomatik) Refresh

Mezon Qo'lda boshqarish (Manual) Avtomatik Refresh (Interceptor)
Foydalanuvchi harakati Qaytadan login qilish yoki sahifani yangilashga majbur Hech qanday qo'shimcha harakatsiz fonda bajariladi
UX uzilishi To'liq uzilish (Formalar va kiritilgan ma'lumotlar yo'qolishi mumkin) Nol uzilish (So'rov o'z joyida takrorlanadi)
Koddagi joylashuvi Har bir UI komponent yoki sahifada alohida tekshiruv Yagona markazlashtirilgan Response Interceptor
Cheksiz sikl ehtimoli Har bir chaqiruvda boshqarilmasa yuqori _retry flagi bilan to'liq nazorat qilinadi

Xulosa

Axios'da 401 Unauthorized holatini oddiy xatolik sifatida emas, balki tokenni qayta yangilash signali sifatida qabul qilish va uni Response Interceptor orqali avtomatlashtirish zamonaviy veb-ilovalarning asosiy talablaridan biridir. Ushbu mexanizm xavfsiz va to'g'ri sozlangan bo'lsa, foydalanuvchi seansi xavfsiz va uzluksiz davom etadi.