Series: Axios Lesson 59

HTTP Status Code Handling — 400, 401, 403, 404, 422, 500 va boshqa status'lar

Axios ilovalarida HTTP status kodlarini boshqarish: 4xx mijoz xatolari (400, 401, 403, 404, 422), 5xx server xatolari (500, 502, 503) va handleStatusCodeError arxitekturasi.

59-dars

HTTP Status Code Handling — 400, 401, 403, 404, 422, 500 va boshqa status'lar

Server va mijoz o'rtasidagi muloqotda HTTP status kodlari o'ziga xos yo'l xaritasi vazifasini bajaradi. Yirik va professional frontend ilovalarida har bir status kodiga alohida biznes-mantiqiy yondashuv belgilanadi.


1. Client Error (4xx) — Mijoz yoki so'rovdagi xatolar

Bu guruhdagi xatolar odatda frontend tomonidan yuborilgan ma'lumotlar formati noto'g'ri ekanligini yoki foydalanuvchi huquqlari yetishmasligini bildiradi.

A. 400 Bad Request (Noto'g'ri so'rov)

  • Ma'nosi: Server so'rovni tushuna olmadi (masalan, yuborilgan JSON formati buzilgan yoki talab qilingan query parametrlar yetishmayapti).
  • Qanday boshqariladi: Odatda bu dasturlashdagi xato (bug) hisoblanadi. Uni konsolga yoki monitoring tizimiga log qilib, ishlab chiquvchiga bildirish lozim.

B. 401 Unauthorized (Autentifikatsiyadan o'tmagan)

  • Ma'nosi: Foydalanuvchi tizimga kirmagan yoki uning accessToken muddati tugagan.
  • Qanday boshqariladi: Global Response Interceptor darajasida tokenni tozalab (localStorage.removeItem), foydalanuvchini avtomatik ravishda /login sahifasiga yo'naltirish talab etiladi.

C. 403 Forbidden (Ruxsat yo'q)

  • Ma'nosi: Foydalanuvchi tizimga kirgan, lekin uning roli (huquqlari) ushbu amalni bajarishga yetmaydi (masalan, oddiy mijoz administrator paneliga murojaat qilsa).
  • Qanday boshqariladi: Foydalanuvchiga "Sizda ushbu amalni bajarish uchun ruxsat yo'q" xabarnomasi (Toast) chiqariladi yoki maxsus 403 Forbidden sahifasiga yo'naltiriladi.

D. 404 Not Found (Topilmadi)

  • Ma'nosi: So'ralgan API endpoint manzili yoki muayyan ID bo'yicha qidirilgan resurs (masalan, ID=99 bo'lgan foydalanuvchi) ma'lumotlar bazasida mavjud emas.
  • Qanday boshqariladi: Komponent darajasida maxsus bo'sh holat (Empty State yoki "Ma'lumot topilmadi") ko'rsatiladi.

E. 422 Unprocessable Entity (Validatsiya xatosi — ⚠️ Juda muhim)

  • Ma'nosi: So'rov sintaktik jihatdan to'g'ri, lekin biznes-mantiq yoki forma validatsiyasidan o'tmadi (masalan, kiritilgan email allaqachon band yoki parol uzunligi talabga javob bermaydi).
  • Qanday boshqariladi: Global darajada bloklanmaydi! Bu xato to'g'ridan-to'g'ri komponentdagi catch blokiga uzatiladi va forma maydonlari (input fields) tagiga qizil ogohlantirish matnlari ko'rinishida chiqariladi.

2. Server Error (5xx) — Serverdagi ichki xatolar

Bu guruhdagi xatolar foydalanuvchining xatosi bilan emas, balki server infratuzilmasidagi muammolar tufayli yuzaga keladi.

A. 500 Internal Server Error (Server ichki xatoligi)

  • Ma'nosi: Backend kodida kutilmagan xatolik yuz berdi (masalan, ma'lumotlar bazasiga ulanish uzildi yoki kodda qayta ishlanmagan nosozlik chiqdi).
  • Qanday boshqariladi: Global Response Interceptor orqali ushlanib, foydalanuvchiga do'stona xabar ko'rsatiladi: "Serverda nosozlik yuz berdi. Iltimos, keyinroq qaytadan urinib ko'ring."

B. 502 Bad Gateway va 503 Service Unavailable

  • Ma'nosi: Nginx/proksi server backend'dan javob ololmadi yoki serverda rejali texnik ishlar ketmoqda.
  • Qanday boshqariladi: Xuddi 500 kabi global darajada do'stona texnik ishlar oynasi ko'rsatiladi.

3. Amaliy arxitektura: Status kodlarini boshqaruvchi funksiya

Yirik loyihalarda kodni tartibli saqlash uchun status kodlarni alohida switch-case yordamida boshqaruvchi modul yaratiladi:

// src/api/statusCodeHandler.ts
import axios from 'axios';

export const handleStatusCodeError = (error: unknown): void => {
  if (!axios.isAxiosError(error) || !error.response) return;

  const status = error.response.status;

  switch (status) {
    case 401:
      // Global seans tugashi
      console.warn('Seans muddati tugadi (401)');
      localStorage.removeItem('accessToken');
      window.location.href = '/login';
      break;

    case 403:
      console.warn('Ruxsat etilmagan amal (403)');
      // showToast('Bu amalga ruxsatingiz yetarli emas', 'error');
      break;

    case 404:
      console.warn('Resurs topilmadi (404)');
      break;

    case 422:
      // 422 validatsiya xatosi bo'lgani uchun uni global ushlamaymiz, 
      // komponent o'zida formaga bog'lab ishlatishi uchun o'tkazib yuboramiz.
      break;

    case 500:
    case 502:
    case 503:
      console.error('Server nosozligi yuz berdi (5xx)');
      // showToast('Serverda texnik ishlar. Keyinroq urinib ko\'ring.', 'error');
      break;

    default:
      console.error(`Boshqarilmagan status kodi: ${status}`);
  }
};

Ushbu funksiya bevosita Response Interceptor ichiga ulanadi:

// src/api/client.ts
import { apiClient } from './client';
import { handleStatusCodeError } from './statusCodeHandler';

apiClient.interceptors.response.use(
  (response) => response,
  (error) => {
    handleStatusCodeError(error);
    return Promise.reject(error);
  }
);

4. HTTP Status Kodlari va Tavsiya etilgan Harakatlar Jadvali

Status Kodi Tavsifi Yuzaga kelish sababi Tavsiya etilgan harakat Boshqaruv darajasi
400 Bad Request Noto'g'ri so'rov parametrlari Kodni tekshirish, dasturchiga log Lokal / Dev
401 Unauthorized Token muddati o'tgan / yo'q Sessiyani tozalash, /login ga yo'naltirish Global
403 Forbidden Huquq yetishmasligi "Ruxsat yo'q" xabarnomasi Global
404 Not Found Resurs bazada mavjud emas "Ma'lumot topilmadi" Empty State Lokal
422 Unprocessable Forma validatsiyasi o'tmadi Input maydonlari ostiga xato chiqarish Lokal
500 Internal Error Backend kutilmagan xatosi "Server xatoligi" modal oynasi Global
503 Unavailable Server o'chiq / texnik ishlar "Vaqtinchalik texnik xizmat" sahifasi Global

Xulosa

HTTP status kodlarini to'g'ri tabaqalashtirish mijoz bilan server o'rtasidagi aloqani mustahkam qiladi. Foydalanuvchi har qanday xatolikda nima yuz berganini aniq tushunadi: seansi tugagan bo'lsa login'ga o'tadi, forma maydonida xato qilsa qizil yozuvni ko'radi, serverda nosozlik bo'lsa texnik ishlar xabarini oladi.