Series: Axios Lesson 54

Axios Error Architecture — Axios xatolarining strukturasi

AxiosError obyekti arxitekturasi: xatoliklarning 3 toifasi (Response errors, Network errors, Request Setup errors), error.response, error.request va error.config tahlili.

54-dars

Axios Error Architecture — Axios xatolarining strukturasi

JavaScript va TypeScript muhitida oddiy xatolar (new Error('Xatolik')) faqatgina message va stack xossalariga ega bo'ladi. Lekin HTTP so'rovlar dunyosi ancha murakkab: xatolik backend serverdan kelishi mumkin, tarmoq uzilib qolishi mumkin yoki so'rovning o'zini shakllantirish bosqichida xato ketishi mumkin.

Axios barcha bu xatoliklarni yagona, boy va standartlashtirilgan AxiosError obyekti ichiga o'rab (wrapper) taqdim etadi.


1. AxiosError obyektining asosiy strukturasi

Agar siz catch (error) blokida ushlangan obyektni konsolga chiqarsangiz, uning ichida quyidagi muhim maydonlar mavjudligini ko'rasiz:

export interface AxiosError<T = unknown, D = any> extends Error {
  config: InternalAxiosRequestConfig<D>; // So'rov yuborishda ishlatilgan to'liq sozlamalar
  code?: string;                         // Xatolik kodi ('ECONNABORTED', 'ERR_NETWORK')
  request?: any;                         // Asl so'rov obyekti (XMLHttpRequest / ClientRequest)
  response?: AxiosResponse<T, D>;        // Server javob qaytargan bo'lsa - javob obyekti
  isAxiosError: boolean;                 // Har doim true (Axios xatosi ekanini bildiruvchi bayroq)
  status?: number;                       // HTTP status kodi (masalan: 404, 500)
}

2. Axios xatolarining 3 ta arxitekturaviy toifasi

Arxitektura nuqtai nazaridan, har qanday Axios xatosi uchta asosiy stsenariyning birida sodir bo'ladi:

flowchart TD
    A["HTTP Xatolik yuz berdi"] --> B{"error.response mavjudmi?"}
    B -- "Ha (4xx, 5xx)" --> C["1. Response Error\n(Server javob berdi, lekin xato)"]
    B -- "Yo'q" --> D{"error.request mavjudmi?"}
    D -- "Ha" --> E["2. Network Error / Timeout\n(So'rov ketdi, lekin javob kelmadi)"]
    D -- "Yo'q" --> F["3. Request Setup Error\n(Kodda yoki interceptorda xato ketdi)"]

A. Server javob qaytargan xatolar (Response Errors — 4xx, 5xx)

  • Qachon yuz beradi? Server so'rovni qabul qildi, lekin uni muvaffaqiyatli yakunlay olmadi (masalan, 401 Unauthorized, 404 Not Found, 422 Unprocessable Entity, 500 Server Error).
  • Strukturadagi belgisi: error.response mavjud bo'ladi.
  • Xossalari: error.response.status (status kodi), error.response.data (server yuborgan xato tanasi), error.response.headers.

B. Tarmoq xatolari (Network Errors — No Response)

  • Qachon yuz beradi? So'rov brauzerdan chiqdi, lekin serverga yetib bormadi yoki server javob bera olmadi (internet uzildi, DNS xatosi, CORS blokirovkasi yoki server o'chib qolgan).
  • Strukturadagi belgisi: error.response mavjud emas (undefined), lekin error.request mavjud bo'ladi.
  • Xossalari: error.code ko'pincha 'ERR_NETWORK' yoki vaqt tugaganda 'ECONNABORTED' bo'ladi.

C. So'rovni shakllantirish xatolari (Request Setup Errors)

  • Qachon yuz beradi? So'rov tarmoqqa chiqmasidan oldin, kodning o'zida lokal xatolik ketganda (masalan, noto'g'ri URL formati berilgan yoki request interceptor ichida kutilmagan istisno yuz bergan).
  • Strukturadagi belgisi: Na error.response, na error.request mavjud bo'ladi.
  • Xossalari: Faqatgina error.message xatolik matnini ko'rsatadi.

3. Arxitekturaviy tahlil qilish namunasi

Professional ilovalarda xatolarni boshqarish funksiyasi (global error handler) aynan mana shu uch qatlamli strukturaga tayanadi:

import axios, { AxiosError } from 'axios';

export const handleApiError = (error: unknown): string => {
  if (axios.isAxiosError(error)) {
    // 1. Server javob qaytargan holat (4xx, 5xx)
    if (error.response) {
      const status = error.response.status;
      const data = error.response.data as { message?: string };
      
      if (status === 401) {
        return 'Sessiyangiz muddati tugadi. Iltimos, qaytadan kiring.';
      }

      if (status === 403) {
        return 'Sizda bu amalni bajarish uchun ruxsat yo\'q.';
      }

      if (status === 404) {
        return 'So\'ralgan resurs topilmadi.';
      }

      return data?.message || `Server xatoligi yuz berdi (Status: ${status})`;
    }
    
    // 2. Tarmoq uzilgan yoki vaqt tugagan (Timeout) holat
    if (error.request) {
      if (error.code === 'ECONNABORTED') {
        return 'So\'rov vaqti tugadi (Timeout). Internet tezligini tekshiring.';
      }

      return 'Server bilan aloqa o\'rnatib bo\'lmadi. Internet aloqasini tekshiring.';
    }
    
    // 3. So'rovni shakllantirishdagi lokal xatolik
    return `So'rov yuborishda xatolik: ${error.message}`;
  }

  // 4. Boshqa kutilmagan JavaScript xatolari
  return 'Kutilmagan xatolik yuz berdi.';
};

4. Xatolik toifalarining qiyosiy jadvali

Toifa Qachon sodir bo'ladi? error.response error.request Misollar
Response Error Server xato HTTP status qaytarsa Mavjud ({ data, status }) Mavjud 400, 401, 404, 500
Network Error So'rov yetib bormasa / javob bo'lmasa undefined Mavjud (XMLHttpRequest) Offline, CORS, Timeout
Setup Error So'rov jo'natilishidan oldin lokal xato undefined undefined Noto'g'ri config, interceptor xatosi

5. Nima uchun bu strukturani tushunish muhim?

  1. Aniq tashxis qo'yish (Accurate Diagnosis): Xatolik serverdan kelganmi yoki foydalanuvchining interneti uzilganmi — buni bilish foydalanuvchiga to'g'ri xabarnoma (UI Toast / Modal) chiqarishda eng muhim qadamdir.
  2. Monitoring va Log qilish (Error Tracking): Xatolarni serverga (Sentry, Datadog kabi monitoring tizimlariga) jo'natayotganda error.config.url, error.code va error.response?.status larni jamlab yuborish nosozlik sababini darhol topish imkonini beradi.

Xulosa

AxiosError arxitekturasi HTTP so'rovlarida yuzaga keladigan har qanday xatolikni aniq klassifikatsiya qilish imkonini beradi. error.response va error.request mavjudligini tekshirish orqali tizim barqarorligini oshirish va foydalanuvchiga tushunarli xabarlar ko'rsatish mumkin.