Series: TypeScript Basics Lesson 7

unknown

TypeScript'dagi unknown tipi, uning any'dan farqi, type narrowing va type assertion haqida.

7-dars

unknown

any muammosini eslang: u tip xavfsizligini butunlay o'chiradi. Lekin ba'zan bizga haqiqatan ham "hozircha tipini bilmayman" degan holat kerak bo'ladi — masalan, API javobini, foydalanuvchi inputini yoki JSON.parse() natijasini qabul qilganda. Bunday holatlar uchun TypeScript unknown tipini taqdim etadi — bu anyning "xavfsiz og'a-singlisi".

unknown sizga "men bu yerda tipni bilmayman, lekin sendan uni ishlatishdan oldin isbotlashingni talab qilaman" deydi.

Qanday ishlaydi?

unknown ham, any kabi, har qanday qiymatni qabul qiladi:

let value: unknown;
value = 5;
value = "matn";
value = { name: "Ali" };
value = [1, 2, 3]; // hammasi to'g'ri

Lekin asosiy farq shu yerda: unknown tipidagi o'zgaruvchidan hech qanday amalni tipni tekshirmasdan bajarib bo'lmaydi:

let value: unknown = "salom";

value.toUpperCase(); // ❌ Xato: Object is of type 'unknown'
value.foo.bar;        // ❌ Xato
value();               // ❌ Xato

anydan farqli o'laroq, compiler bu yerda jim turmaydi — u sizdan avval tipni isbotlashni talab qiladi. Buning uchun type narrowing ishlatiladi:

let value: unknown = "salom";

if (typeof value === "string") {
  value.toUpperCase(); // ✅ Endi xavfsiz — TypeScript buni "string" deb biladi
}

typeof value === "string" tekshiruvidan so'ng, TypeScript if blokining ichida valueni avtomatik string deb "toraytiradi" (narrow qiladi).

unknownni boshqa aniq tipdagi o'zgaruvchiga ham to'g'ridan-to'g'ri berib bo'lmaydi:

let value: unknown = "salom";
let text: string = value; // ❌ Xato: Type 'unknown' is not assignable to type 'string'

let text2: string = value as string; // ✅ Type assertion bilan lekin bu xavfli, dasturchi javobgarligida

Eng ko'p uchraydigan xato

Eng ko'p uchraydigan xato — unknownni ishlatib, keyin darhol as bilan uni majburan aylantirib, aslida unknownning butun maqsadini yo'qqa chiqarish:

function processApiResponse(data: unknown) {
  const user = data as { name: string; age: number }; // "tekshirmasdan ishonaman"
  console.log(user.name.toUpperCase());
}

Bu yerda unknown ishlatilgan bo'lsa-da, as orqali tip tekshiruvi majburan chetlab o'tilgan — natijada unknownning asosiy afzalligi (ishlatishdan oldin isbotlashni talab qilish) yo'qqa chiqadi. Agar data haqiqatda { name: string } shaklida bo'lmasa, dastur runtime'da yiqiladi, xuddi any ishlatilgandagidek.

To'g'ri yondashuv — real tekshiruv yozish (yoki is bilan custom type guard) yoki runtime validatsiya kutubxonasidan foydalanish:

function processApiResponse(data: unknown) {
  if (
    typeof data === "object" &&
    data !== null &&
    "name" in data &&
    typeof (data as any).name === "string"
  ) {
    console.log((data as { name: string }).name.toUpperCase());
  }
}

Qoida: yangi kod yozayotganda, tipi noma'lum bo'lgan joyda har doim any emas, unknown ishlating. unknown — compiler bilan "hamkorlikda" ishlaydi, any esa compiler'ni butunlay "o'chirib qo'yadi".