Series: TanStack Router Lesson 49

Authentication va authorization — Route context orqali permission tekshirish

TanStack Router'da RBAC (Role-Based Access Control): beforeLoad va route context yordamida rollar va ruxsatlarni tekshirish, 403 Forbidden va xavfsiz arxitektura.

49-dars

Authentication va authorization — Route context orqali permission tekshirish

Dasturlashda ko‘pincha ikkita tushuncha bir-biriga chalkashtiriladi:

  1. Autentifikatsiya (Authentication — "Siz kimsiz?"): Foydalanuvchining shaxsini aniqlash (login va parol orqali tizimga kirish).
  2. Avtorizatsiya (Authorization — "Sizga nimalarga ruxsat bor?"): Tizimga kirgan foydalanuvchining muayyan bo‘lim yoki ma'lumotlarga kirish huquqini (Role-Based Access Control — RBAC) tekshirish.

Tasavvur qiling, siz bank binosiga kirdingiz. Kirishdagi turniket sizning shaxsiy beydjigingizni tekshirib, binoga kiritadi (Autentifikatsiya). Ammo binoga kirganingiz sizga bank seyfi yoki boshqaruv serveri xonasiga kirish huquqini bermaydi. Seyf eshigidagi elektron qulf sizning lavozimingizni (Avtorizatsiya) tekshiradi — agar siz oddiy kassir bo‘lsangiz, seyf eshigi ochilmaydi (403 Forbidden).

TanStack Router’da har ikkala tekshiruv ham beforeLoad va Route Context yordamida to‘liq tiplangan holda amalga oshiriladi.


1. Global Context'da Foydalanuvchi va Rollarni belgilash

Eng avvalo, src/routes/__root.tsx faylida router konteksti uchun qat'iy TypeScript interfeysini shakllantiramiz:

// src/routes/__root.tsx
import { createRootRouteWithContext, Outlet } from '@tanstack/react-router'

// 1. Rollar va huquqlar ro'yxatini qat'iy tiplaymiz
export type UserRole = 'admin' | 'manager' | 'employee'

export interface User {
  id: string
  name: string
  email: string
  roles: UserRole[]
  permissions: string[] // Masalan: ['can_delete_users', 'can_view_reports']
}

export interface RouterContext {
  auth: {
    isAuthenticated: boolean
    user: User | null
  }
}

// 2. Root route'ni ushbu kontekst bilan bog'laymiz
export const Route = createRootRouteWithContext<RouterContext>()({
  component: () => <Outlet />,
})

2. Route ichida Rollarni tekshirish (beforeLoad)

Endi faqat admin va manager rollariga ega xodimlar kira oladigan /reports sahifasini ko‘rib chiqamiz:

// src/routes/reports.tsx
import { createFileRoute, redirect } from '@tanstack/react-router'

export const Route = createFileRoute('/reports')({
  beforeLoad: async ({ context, location }) => {
    // 1-bosqich: Autentifikatsiya (Tizimga kirganmi?)
    if (!context.auth.isAuthenticated || !context.auth.user) {
      throw redirect({
        to: '/login',
        search: { redirect: location.href },
      })
    }

    // 2-bosqich: Avtorizatsiya (Ushbu sahifaga huquqi bormi?)
    const userRoles = context.auth.user.roles
    const hasAccess = userRoles.includes('admin') || userRoles.includes('manager')

    if (!hasAccess) {
      // Huquqi bo'lmasa, "Ruxsat berilmagan" sahifasiga yo'naltiramiz
      throw redirect({
        to: '/forbidden',
      })
    }
  },

  component: ReportsPage,
})

function ReportsPage() {
  const { auth } = Route.useRouteContext()

  return (
    <div className="reports-page">
      <h1>Maxfiy Moliyaviy Hisobotlar</h1>
      <p>Mas'ul xodim: {auth.user?.name}</p>
    </div>
  )
}

[!NOTE] Agar foydalanuvchining roli to‘g‘ri kelmasa, sahifaning loader funksiyasi umuman ishga tushmaydi. Bu orqali maxfiy moliyaviy ma'lumotlar serverdan brauzer tarmog‘iga mutlaqo chiqmaydi.


3. Markazlashgan Permission Guard (DRY prinsipi)

Har bir faylda bir xil shartlarni qayta-qayta yozmaslik uchun universal va qayta ishlatiluvchi (reusable) yordamchi funksiyalar yaratamiz:

// src/utils/authGuards.ts
import { redirect } from '@tanstack/react-router'
import type { UserRole, RouterContext } from '../routes/__root'

interface GuardArgs {
  context: RouterContext
  location: { href: string }
}

// Faqat belgilangan rollarga ruxsat beruvchi guard
export function requireRoles({ context, location }: GuardArgs, allowedRoles: UserRole[]) {
  // 1. Tizimga kirish tekshiruvi
  if (!context.auth.isAuthenticated || !context.auth.user) {
    throw redirect({
      to: '/login',
      search: { redirect: location.href },
    })
  }

  // 2. Rol tekshiruvi
  const hasRole = context.auth.user.roles.some((role) => allowedRoles.includes(role))

  if (!hasRole) {
    throw redirect({ to: '/forbidden' })
  }
}

Foydalanish juda qulay va ixcham:

// src/routes/admin/settings.tsx
import { createFileRoute } from '@tanstack/react-router'
import { requireRoles } from '../../utils/authGuards'

export const Route = createFileRoute('/admin/settings')({
  beforeLoad: ({ context, location }) => {
    // Faqat 'admin' roliga ruxsat:
    requireRoles({ context, location }, ['admin'])
  },

  component: () => <div>Tizim Sozlamalari (Faqat Admin)</div>,
})

Agar siz adashib requireRoles(..., ['super_admin']) deb yozsangiz, TypeScript darhol: "Type 'super_admin' is not assignable to type 'UserRole'" deb xato beradi!


4. Ruxsatlarni tekshirish zanjiri (Mermaid Diagram)

flowchart TD
    User["Foydalanuvchi sahifaga kiradi (/reports)"] --> Guard["beforeLoad({ context })"]

    Guard --> AuthCheck{"1. Tizimga kirganmi? (isAuthenticated)"}
    AuthCheck -- "YO'Q" --> ToLogin["throw redirect({ to: '/login' })"]
    
    AuthCheck -- "HA" --> RoleCheck{"2. Roli to'g'ri keladimi? (admin / manager)"}
    RoleCheck -- "YO'Q" --> ToForbidden["throw redirect({ to: '/forbidden' }) (403)"]

    RoleCheck -- "HA" --> Allow["Ruxsat berildi!"]
    Allow --> Loader["loader() ma'lumotlarni yuklaydi"]
    Loader --> Page["ReportsPage komponenti render bo'ladi"]

5. React Router va TanStack Router taqqosi

Xususiyat React Router TanStack Router
Rolni tekshirish joyi JSX UI komponentida (<Can role="admin" />) Routing darajasida (beforeLoad)
Ma'lumotlar xavfsizligi Ruxsat bo‘lmasa ham loader ma'lumotni yuklab qo‘yishi mumkin Loader ishga tushmaydi, ma'lumot tarmoqqa chiqmaydi
Type Safety Rollar odatda oddiy string (string[]) TypeScript UserRole union turlari bilan 100% himoyalangan
Kodni ajratish (Code Splitting) Huquqi bo‘lmagan odamga ham sahifa JS kodi yuklanadi Faqat ruxsat berilganlargagina sahifa kodi yuklanadi
Qayta ishlatiluvchanlik Murakkab Wrapper komponentlar talab qilinadi Oddiy va toza requireRoles(...) funksiyalari

Xulosa

  • Autentifikatsiya foydalanuvchining shaxsini tekshirsa, Avtorizatsiya uning qaysi sahifa yoki amallarga huquqi borligini belgilaydi.
  • TanStack Router'da RBAC tizimi beforeLoad va Route Context orqali to‘liq routing poydevorida quriladi.
  • Ruxsatsiz foydalanuvchilar uchun sahifaning na JavaScript kodi, na uning maxfiy loader ma'lumotlari brauzerga yetib bormaydi.
  • Qat'iy TypeScript tiplari va markazlashgan guard funksiyalari orqali xavfsiz va kengayuvchan korporativ arxitektura hosil qilinadi.