Series: React Basics Lesson 79

Typing refs — DOM ref va imperative API’larni to‘g‘ri tipizatsiya qilish

React va TypeScript'da useRef tiplashtirish, DOM elementlari (HTMLInputElement, HTMLVideoElement), mutable ref farqi va imperative metodlar.

79-dars

Typing refs — DOM ref va imperative API’larni to‘g‘ri tipizatsiya qilish

React ilovalarida useRef hook'i ikkita asosiy vazifani bajaradi:

  1. Re-render qo'zg'atmaydigan o'zgaruvchilarni saqlash (Mutable values);
  2. Brauzerdagi haqiqiy HTML elementlariga (DOM elementlari) to'g'ridan-to'g'ri murojaat qilish.

TypeScript bilan ishlaganda DOM ref'larini to'g'ri tiplashtirish eng nozik mavzulardan biridir, chunki har bir HTML elementining brauzerda o'ziga xos maxsus interfeysi va metodlari (focus(), play(), scrollIntoView()) mavjud.


useRefning 2 xil yuzi: DOM Ref vs Mutable Ref

TypeScript'da useRef qanday chaqirilishiga qarab ikki xil rejimda ishlaydi:

Xususiyat DOM Element Ref (Read-only for React) Mutable Value Ref (O'zgaruvchi saqlash)
Sintaksis useRef<HTMLInputElement>(null) useRef<number>(0) yoki useRef<number | null>(null)
Boshlang'ich qiymat Majburiy null Ixtiyoriy boshlang'ich qiymat
Kim o'zgartiradi? React o'zi elementni .currentga ulaydi Dasturchi o'zi (ref.current = 123)
Asosiy maqsadi DOM'ga fokus berish, o'lchash, skrol Taymer ID'si (setInterval), hisoblagich

[!IMPORTANT] Nega boshlang'ich qiymatga null berish shart? Agar siz const inputRef = useRef<HTMLInputElement>(); deb nullsiz yozsangiz, TypeScript buni Mutable Value Ref deb hisoblaydi. Natijada uni <input ref={inputRef} /> ga ulashga uringaningizda: "Type 'undefined' is not assignable to type 'HTMLInputElement | null'" degan xatolik chiqadi. Shu sababli DOM ref'lariga doimo useRef<Element>(null) deb boshlang'ich null berilishi shart!


Eng ko'p ishlatiladigan HTML Element turlari

TypeScript brauzerning barcha HTML elementlari uchun tayyor global turlarni taqdim etadi:

  • HTMLInputElement: <input /> teglari uchun (.focus(), .select(), .value).
  • HTMLTextAreaElement: <textarea /> matn maydonlari uchun.
  • HTMLButtonElement: <button /> tugmalari uchun.
  • HTMLDivElement: <div> konteynerlari uchun (.scrollIntoView(), .getBoundingClientRect()).
  • HTMLVideoElement / HTMLAudioElement: Media pleyerlar uchun (.play(), .pause(), .currentTime).
  • HTMLFormElement: Shakllar uchun (.reset(), .submit()).

Kodda qanday ko'rinadi?

Keling, input maydoniga avtomatik fokus o'rnatuvchi va uning qiymatini o'quvchi to'liq tiplashtirilgan komponentni ko'ramiz:

import React, { useRef } from 'react';

export default function DomRefTypingDemo() {
  // 1. HTMLInputElement uchun to'g'ri DOM ref yaratamiz (boshlang'ich qiymat: null)
  const inputRef = useRef<HTMLInputElement>(null);

  const handleFocusAndRead = () => {
    // 2. Dastlabki renderda .current null bo'lishi mumkinligi uchun tekshiramiz
    if (inputRef.current) {
      inputRef.current.focus(); // 💡 TypeScript focus() metodi borligini aniq biladi
      inputRef.current.style.borderColor = '#2563eb';
      alert(`Inputdagi matn: "${inputRef.current.value}"`);
    }
  };

  return (
    <div style={{ padding: '16px', border: '1px solid #e2e8f0', borderRadius: '8px', maxWidth: '350px' }}>
      <h3 style={{ marginTop: 0 }}>Typing Refs & DOM API</h3>

      <div style={{ marginBottom: '12px' }}>
        {/* 3. Ref'ni input elementiga ulaymiz */}
        <input
          type="text"
          ref={inputRef}
          placeholder="Matn kiriting..."
          defaultValue="Salom, TypeScript!"
          style={{ padding: '6px', width: '100%', boxSizing: 'border-box', borderRadius: '4px', border: '1px solid #cbd5e1' }}
        />
      </div>

      <button
        onClick={handleFocusAndRead}
        style={{
          padding: '8px 16px',
          backgroundColor: '#2563eb',
          color: 'white',
          border: 'none',
          borderRadius: '4px',
          cursor: 'pointer',
          width: '100%',
        }}
      >
        Fokus qilish va o'qish
      </button>
    </div>
  );
}

[!TIP] Optional Chaining (?.) bilan qisqa yozish: Agar qo'shimcha amallar bajarish shart bo'lmasa, if (inputRef.current) yozib o'tirmasdan, bir qatorda: inputRef.current?.focus(); deb yozish ham to'liq xavfsiz va qulaydir.


Real hayotiy misol: Televizor pulti va uning maxsus tugmalari

  • DOM Elementi (Televizor): Xonada turgan haqiqiy jismoniy televizor (ekrandagi haqiqiy <input /> yoki <video /> tegi).
  • Ref (Masofaviy pult): Siz televizorga borib qo'l bilan teginmaysiz, balki qo'lingizdagi pult orqali buyruq yuborasiz (inputRef.current.focus() yoki videoRef.current.play()).
  • TypeScript Tipi (HTMLVideoElement): Pult aynan qaysi texnikaga mos ekani oldindan belgilab qo'yilgan. Agar siz televizor pultida kir yuvish mashinasini yoqmoqchi bo'lsangiz, TypeScript sizni to'xtatadi: "Bu pult faqat televizorga mo'ljallangan, unda bunday tugma yo'q!".