Typing refs — DOM ref va imperative API’larni to‘g‘ri tipizatsiya qilish
React va TypeScript'da useRef tiplashtirish, DOM elementlari (HTMLInputElement, HTMLVideoElement), mutable ref farqi va imperative metodlar.
79-dars
Typing refs — DOM ref va imperative API’larni to‘g‘ri tipizatsiya qilish
React ilovalarida useRef hook'i ikkita asosiy vazifani bajaradi:
- Re-render qo'zg'atmaydigan o'zgaruvchilarni saqlash (Mutable values);
- Brauzerdagi haqiqiy HTML elementlariga (DOM elementlari) to'g'ridan-to'g'ri murojaat qilish.
TypeScript bilan ishlaganda DOM ref'larini to'g'ri tiplashtirish eng nozik mavzulardan biridir, chunki har bir HTML elementining brauzerda o'ziga xos maxsus interfeysi va metodlari (focus(), play(), scrollIntoView()) mavjud.
useRefning 2 xil yuzi: DOM Ref vs Mutable Ref
TypeScript'da useRef qanday chaqirilishiga qarab ikki xil rejimda ishlaydi:
| Xususiyat | DOM Element Ref (Read-only for React) | Mutable Value Ref (O'zgaruvchi saqlash) |
|---|---|---|
| Sintaksis | useRef<HTMLInputElement>(null) |
useRef<number>(0) yoki useRef<number | null>(null) |
| Boshlang'ich qiymat | Majburiy null |
Ixtiyoriy boshlang'ich qiymat |
| Kim o'zgartiradi? | React o'zi elementni .currentga ulaydi |
Dasturchi o'zi (ref.current = 123) |
| Asosiy maqsadi | DOM'ga fokus berish, o'lchash, skrol | Taymer ID'si (setInterval), hisoblagich |
[!IMPORTANT] Nega boshlang'ich qiymatga
nullberish shart? Agar sizconst inputRef = useRef<HTMLInputElement>();debnullsiz yozsangiz, TypeScript buni Mutable Value Ref deb hisoblaydi. Natijada uni<input ref={inputRef} />ga ulashga uringaningizda: "Type 'undefined' is not assignable to type 'HTMLInputElement | null'" degan xatolik chiqadi. Shu sababli DOM ref'lariga doimouseRef<Element>(null)deb boshlang'ichnullberilishi shart!
Eng ko'p ishlatiladigan HTML Element turlari
TypeScript brauzerning barcha HTML elementlari uchun tayyor global turlarni taqdim etadi:
HTMLInputElement:<input />teglari uchun (.focus(),.select(),.value).HTMLTextAreaElement:<textarea />matn maydonlari uchun.HTMLButtonElement:<button />tugmalari uchun.HTMLDivElement:<div>konteynerlari uchun (.scrollIntoView(),.getBoundingClientRect()).HTMLVideoElement/HTMLAudioElement: Media pleyerlar uchun (.play(),.pause(),.currentTime).HTMLFormElement: Shakllar uchun (.reset(),.submit()).
Kodda qanday ko'rinadi?
Keling, input maydoniga avtomatik fokus o'rnatuvchi va uning qiymatini o'quvchi to'liq tiplashtirilgan komponentni ko'ramiz:
import React, { useRef } from 'react';
export default function DomRefTypingDemo() {
// 1. HTMLInputElement uchun to'g'ri DOM ref yaratamiz (boshlang'ich qiymat: null)
const inputRef = useRef<HTMLInputElement>(null);
const handleFocusAndRead = () => {
// 2. Dastlabki renderda .current null bo'lishi mumkinligi uchun tekshiramiz
if (inputRef.current) {
inputRef.current.focus(); // 💡 TypeScript focus() metodi borligini aniq biladi
inputRef.current.style.borderColor = '#2563eb';
alert(`Inputdagi matn: "${inputRef.current.value}"`);
}
};
return (
<div style={{ padding: '16px', border: '1px solid #e2e8f0', borderRadius: '8px', maxWidth: '350px' }}>
<h3 style={{ marginTop: 0 }}>Typing Refs & DOM API</h3>
<div style={{ marginBottom: '12px' }}>
{/* 3. Ref'ni input elementiga ulaymiz */}
<input
type="text"
ref={inputRef}
placeholder="Matn kiriting..."
defaultValue="Salom, TypeScript!"
style={{ padding: '6px', width: '100%', boxSizing: 'border-box', borderRadius: '4px', border: '1px solid #cbd5e1' }}
/>
</div>
<button
onClick={handleFocusAndRead}
style={{
padding: '8px 16px',
backgroundColor: '#2563eb',
color: 'white',
border: 'none',
borderRadius: '4px',
cursor: 'pointer',
width: '100%',
}}
>
Fokus qilish va o'qish
</button>
</div>
);
}
[!TIP] Optional Chaining (
?.) bilan qisqa yozish: Agar qo'shimcha amallar bajarish shart bo'lmasa,if (inputRef.current)yozib o'tirmasdan, bir qatorda:inputRef.current?.focus();deb yozish ham to'liq xavfsiz va qulaydir.
Real hayotiy misol: Televizor pulti va uning maxsus tugmalari
- DOM Elementi (Televizor): Xonada turgan haqiqiy jismoniy televizor (ekrandagi haqiqiy
<input />yoki<video />tegi). - Ref (Masofaviy pult): Siz televizorga borib qo'l bilan teginmaysiz, balki qo'lingizdagi pult orqali buyruq yuborasiz (
inputRef.current.focus()yokivideoRef.current.play()). - TypeScript Tipi (
HTMLVideoElement): Pult aynan qaysi texnikaga mos ekani oldindan belgilab qo'yilgan. Agar siz televizor pultida kir yuvish mashinasini yoqmoqchi bo'lsangiz, TypeScript sizni to'xtatadi: "Bu pult faqat televizorga mo'ljallangan, unda bunday tugma yo'q!".