Series: React Basics Lesson 71

Race conditions va AbortController — Eskirgan so‘rov natijalarining UI’ga ta’sirini oldini olish

React'da Race Condition muammosi, eskirgan so'rov javoblari UI'ni buzishining oldini olish, AbortController va tarmoq so'rovlarini to'xtatish.

71-dars

Race conditions va AbortController — Eskirgan so‘rov natijalarining UI’ga ta’sirini oldini olish

Veb-ilovalarda foydalanuvchi qidiruv maydoniga matn kiritganda yoki sahifalarni (tab/pagination) tez-tez almashtirganda eng ko'p uchraydigan va aniqlash qiyin bo'lgan xatoliklardan biri — bu **Race Condition (Poyga holati)**dir. Agar bu holat nazoratga olinmasa, foydalanuvchi ekranda o'zi so'ragan ma'lumotni emas, balki bir necha soniya oldingi eskirgan natijani ko'rib qoladi.


Race Condition o'zi nima va u qanday yuzaga keladi?

Tasavvur qiling, foydalanuvchi qidiruv maydoniga ketma-ket ikkita so'rov yubordi:

  1. 1-so'rov: Foydalanuvchi "Olma" so'zini qidirdi (server biroz band bo'lgani sababli so'rov 2 soniya vaqt olyapti).
  2. 2-so'rov: Oradan 0.5 soniya o'tib, fikrini o'zgartirib "Banan" so'zini kiritdi (server bu so'rovga 0.3 soniyada tezkor javob qaytardi).
  3. Kutilmagan fojia: Ekranda to'g'ri "Banan" natijalari paydo bo'ldi. Ammo oradan yana bir soniya o'tib, eng birinchi yuborilgan "Olma" so'rovining javobi yetib keladi va ekrandagi eng so'nggi "Banan" ma'lumotlarini o'chirib, o'rniga eskirgan "Olma" ma'lumotlarini chiqarib qo'yadi!

So'rovlar serverga qaysi tartibda jo'natilgan bo'lsa, javoblar har doim ham aynan shu tartibda yetib kelmaydi. Mana shu holat Race Condition (tarmoq poygasi) deb ataladi.


AbortController qanday yordam beradi?

AbortController — bu brauzerning o'rnatilgan vositasi bo'lib, u yuborilgan HTTP so'rovini istalgan paytda to'xtatish (bekor qilish) imkonini beradi:

  • Foydalanuvchi yangi parametrni tanlaganda yoki yangi so'rov ketganda, useEffectning tozalash (cleanup) funksiyasi ishga tushadi.
  • Cleanup ichida eski so'rovga signal yuboriladi: "Sening natijang endi kerak emas, to'xta!" (controller.abort()).
  • Natijada, kechikkan eski so'rov natijasi umuman qabul qilinmaydi va UI faqat eng so'nggi so'rov natijasini aks ettiradi.

Race Condition yechimlari taqqoslanishi

Xususiyat AbortControllersiz (Oddiy fetch) AbortController bilan
Eskirgan ma'lumot xavfi Yuqori (oxirgi kelgan javob UI'ni buzadi) Yo'qoladi ✅ (faqat so'nggi javob qoladi)
Tarmoq va trafik Barcha so'rovlar behuda yuklanaveradi Eski so'rovlar darhol bekor qilinadi ✅
DevTools Network holati Barcha so'rovlar 200 OK Eski so'rovlar (canceled) bo'ladi
Server yuklamasi Server keraksiz ma'lumotlarni jo'nataveradi Server ortiqcha ma'lumot jo'natishni to'xtatadi

[!IMPORTANT] Network panelidagi (canceled) yozuvidan qo'rqmang! Brauzerning dasturchilar panelida (Network tab) qizil rangda (canceled) yozuvini ko'rsangiz, buni xatolik deb o'ylamang. Bu AbortController o'z vazifasini a'lo darajada bajarayotgani va eskirgan so'rovni muvaffaqiyatli to'xtatib qolganining belgisidir!


Kodda qanday ko'rinadi?

Keling, foydalanuvchi turli ID raqamli tugmalarni tez-tez bosganda poyga holatining oldini oluvchi to'liq komponentni ko'ramiz:

import React, { useState, useEffect } from 'react';

export default function RaceConditionDemo() {
  const [userId, setUserId] = useState<number>(1);
  const [userName, setUserName] = useState<string>('');
  const [isLoading, setIsLoading] = useState<boolean>(false);
  const [error, setError] = useState<string | null>(null);

  useEffect(() => {
    // 1. Har bir yangi renderda yangi Controller yaratamiz
    const controller = new AbortController();
    const { signal } = controller;

    const fetchUser = async () => {
      setIsLoading(true);
      setError(null);

      try {
        const response = await fetch(`https://jsonplaceholder.typicode.com/users/${userId}`, {
          signal, // 💡 So'rovga bekor qilish signalini bog'laymiz
        });

        if (!response.ok) {
          throw new Error("Foydalanuvchi topilmadi.");
        }

        const data = await response.json();
        setUserName(data.name);
      } catch (err: unknown) {
        // 2. Agar so'rov ataylab bekor qilingan bo'lsa, xatolik chiqarmaymiz
        if (err instanceof Error && err.name === 'AbortError') {
          console.log(`🧹 #${userId} so'rovi yangi so'rov kelgani sababli to'xtatildi.`);
          return;
        }

        if (err instanceof Error) {
          setError(err.message);
        } else {
          setError("Noma'lum xatolik yuz berdi!");
        }
      } finally {
        setIsLoading(false);
      }
    };

    fetchUser();

    // 3. CLEANUP: Agar userId o'zgarsa, darhol oldingi so'rovni bekor qilamiz!
    return () => {
      controller.abort();
    };
  }, [userId]); // userId o'zgarganda qayta ishlaydi

  return (
    <div style={{ padding: '16px', border: '1px solid #e2e8f0', borderRadius: '8px', maxWidth: '350px' }}>
      <h3 style={{ marginTop: 0 }}>Race Conditions & AbortController</h3>
      <p style={{ margin: '0 0 10px 0' }}>
        Tanlangan ID: <strong>#{userId}</strong>
      </p>

      {/* ID larni tez-tez almashtirib ko'ring */}
      <div style={{ display: 'flex', gap: '8px', marginBottom: '14px' }}>
        {[1, 2, 3, 4].map((id) => (
          <button
            key={id}
            onClick={() => setUserId(id)}
            style={{
              padding: '6px 12px',
              backgroundColor: userId === id ? '#2563eb' : '#f1f5f9',
              color: userId === id ? '#ffffff' : '#0f172a',
              border: '1px solid #cbd5e1',
              borderRadius: '4px',
              cursor: 'pointer',
            }}
          >
            User {id}
          </button>
        ))}
      </div>

      {isLoading && <p style={{ color: '#2563eb', margin: 0 }}>⏳ Yuklanmoqda...</p>}
      {error && <p style={{ color: '#ef4444', margin: 0 }}>❌ {error}</p>}
      {!isLoading && !error && (
        <p style={{ margin: 0 }}>
          Foydalanuvchi: <strong>{userName}</strong>
        </p>
      )}
    </div>
  );
}

[!TIP] Debounce bilan birga ishlatish: Qidiruv maydonlarida eng mukammal yechim — bu Debounce (foydalanuvchi yozishdan to'xtashini 300-500ms kutish) va AbortController kombinatsiyasidir. Debounce keraksiz so'rovlar sonini kamaytirsa, AbortController yo'lda qolib ketgan tasodifiy so'rovlar javobini tozalab beradi.


Real hayotiy misol: Restoranda ofitsiantlarning almashishi

  • 1-buyurtma: Siz birinchi ofitsiantga "Menga issiq choy olib keling" deb aytdingiz (1-so'rov).
  • Qarorni o'zgartirish: Oradan bir necha soniya o'tib fikringiz o'zgardi va ikkinchi ofitsiantga "Yo'q, choy emas, yaxna kofe olib keling" dedingiz (2-so'rov).
  • Tartibsiz oshxona (Race condition): Agar tartib bo'lmasa, ikkinchi ofitsiant kofeni tezda olib keladi. Ammo oradan 5 daqiqa o'tib, birinchi ofitsiant sekin harakatlanib, kofening yoniga choyni ham qo'yib ketadi. Natijada siz istamagan eski buyurtma stolingizda paydo bo'ladi.
  • AbortController kuchi: Siz ikkinchi buyurtmani bergan zahotingiz administrator oshxonaga sim qoqadi: "To'xtang, choy buyurtmasi bekor qilindi, unga tegmang!". Natijada siz faqat o'zingiz xohlagan oxirgi ichimlikka ega bo'lasiz.