Series: React Basics Lesson 69

Loading, success, error va empty state — So‘rov holatlarini to‘g‘ri ko‘rsatish

React'da asinxron so'rovlarning 4 ta asosiy holati: Loading, Success, Error va Empty state. Early return naqshi va foydalanuvchi tajribasini (UX) oshirish.

69-dars

Loading, success, error va empty state — So‘rov holatlarini to‘g‘ri ko‘rsatish

Frontend ilovalarida serverdan ma'lumot olib kelish (API request) jarayonida foydalanuvchiga har doim dastur aynan qaysi bosqichda ekanini ko'rsatib turish shart. Foydalanuvchini hech qachon tushunarsiz oppoq ekran yoki qotib qolgan interfeys qarshisida qoldirmaslik — yaxshi **Foydalanuvchi Tajribasi (UX)**ning oltin qoidasidir. Tarmoq so'rovlari vaqtida odatda 4 ta asosiy holat yuzaga keladi.


Asosiy 4 ta holat tahlili

1. Loading State (Yuklanish holati)

  • Server so'rovni qayta ishlayotgan va ma'lumot tarmoq orqali kelayotgan vaqt.
  • Foydalanuvchiga dastur ishlayotganini bildirish uchun spinner (aylanuvchi animatsiya), skeleton loader (kulrang qoliplar) yoki oddiy matnli bildirishnoma ko'rsatiladi.

2. Error State (Xatolik holati)

  • Tarmoq uzilishi, server qulashi (500) yoki resurs topilmasligi (404) yuz berganda.
  • Xatolikni qizil rangda, tushunarli tilda ko'rsatish va eng muhimi — foydalanuvchiga sahifani yangilamasdan qayta urinib ko'rish imkonini beruvchi "Qayta urinish" (Retry) tugmasini taqdim etish zarur.

3. Empty State (Bo'sh holat)

  • So'rov muvaffaqiyatli yakunlangan, lekin serverdan kelgan ma'lumotlar ro'yxati bo'sh (data.length === 0). Masalan: foydalanuvchining hali hech qanday xaridi yoki xabari yo'q.
  • Bunday paytda shunchaki bo'shliq qoldirmasdan, maxsus belgi (ikonka), tushuntirish va harakatga chaqiruvchi tugma (Call to Action — masalan: "Birinchi xaridingizni qiling") chiqariladi.

4. Success State (Muvaffaqiyatli holat)

  • Ma'lumotlar to'liq va xatosiz yetib kelgan holat.
  • Olingan ma'lumotlar ekranga chiroyli kartochkalar, jadvallar yoki ro'yxat ko'rinishida chiqariladi.

4 ta holat taqqoslash jadvali

Holat Tekshirish sharti Foydalanuvchiga ko'rsatiladigan UI
Loading isLoading === true Spinner, Skeleton loader
Error error !== null Tushunarli xato matni + "Qayta urinish" tugmasi
Empty !isLoading && !error && data.length === 0 "Ma'lumot topilmadi" xabari + yangilash tugmasi
Success !isLoading && !error && data.length > 0 Asosiy ma'lumotlar ro'yxati / jadvali

[!IMPORTANT] Empty State'ni unutib qoldirmang! Ko'plab yangi boshlovchi dasturchilar faqat Loading va Error holatlarini yozib, Empty State'ni unutishadi. Natijada ro'yxat bo'sh bo'lganda foydalanuvchi ma'lumot yuklanmay qoldimi yoki rostdan ham yo'qmi — tushunolmay qoladi. Bo'sh holat — bu xatolik emas, balki muvaffaqiyatli, ammo bo'sh natijadir!


Kodda qanday ko'rinadi? (Early Return patterni)

React'da barcha 4 holatni eng toza va o'qishli boshqarish usuli — bu Early Return (Erta qaytarish) usulidir:

import React, { useState, useEffect } from 'react';

type PostItem = {
  id: number;
  title: string;
};

export default function RequestStatesDemo() {
  const [items, setItems] = useState<PostItem[]>([]);
  const [isLoading, setIsLoading] = useState<boolean>(true);
  const [error, setError] = useState<string | null>(null);

  // Ma'lumotlarni yuklab olish funksiyasi
  const fetchItems = async () => {
    setIsLoading(true);
    setError(null);

    try {
      // _limit=0 berilsa bo'sh ro'yxat (empty state) qaytadi
      // Test qilish uchun _limit=5 qilib ko'rishingiz mumkin
      const response = await fetch('https://jsonplaceholder.typicode.com/posts?_limit=0');

      if (!response.ok) {
        throw new Error(`Server xatosi: status ${response.status}`);
      }

      const data: PostItem[] = await response.json();
      setItems(data);
    } catch (err: unknown) {
      if (err instanceof Error) {
        setError(err.message);
      } else {
        setError("Kutilmagan xatolik yuz berdi!");
      }
    } finally {
      setIsLoading(false);
    }
  };

  useEffect(() => {
    fetchItems();
  }, []);

  // 1. LOADING STATE: Ma'lumot kutilayotgan payt
  if (isLoading) {
    return (
      <div style={{ padding: '20px', textAlign: 'center', color: '#2563eb' }}>
        <p style={{ margin: 0 }}>⏳ Ma'lumotlar yuklanmoqda...</p>
      </div>
    );
  }

  // 2. ERROR STATE: Tarmoq yoki server xatosi yuz berganda
  if (error) {
    return (
      <div
        style={{
          padding: '16px',
          backgroundColor: '#fee2e2',
          color: '#b91c1c',
          borderRadius: '8px',
          maxWidth: '350px',
          border: '1px solid #fca5a5',
        }}
      >
        <p style={{ margin: 0, fontWeight: 600 }}>❌ Xatolik yuz berdi:</p>
        <p style={{ margin: '6px 0 12px 0', fontSize: '13px' }}>{error}</p>
        <button
          onClick={fetchItems}
          style={{
            padding: '6px 12px',
            backgroundColor: '#b91c1c',
            color: 'white',
            border: 'none',
            borderRadius: '4px',
            cursor: 'pointer',
          }}
        >
          Qayta urinish 🔄
        </button>
      </div>
    );
  }

  // 3. EMPTY STATE: So'rov muvaffaqiyatli, lekin ma'lumot bo'sh bo'lganda
  if (items.length === 0) {
    return (
      <div
        style={{
          padding: '24px',
          textAlign: 'center',
          border: '1px dashed #cbd5e1',
          borderRadius: '8px',
          maxWidth: '350px',
        }}
      >
        <p style={{ fontSize: '32px', margin: '0 0 8px 0' }}>📭</p>
        <strong style={{ color: '#334155' }}>Ma'lumotlar mavjud emas</strong>
        <p style={{ color: '#64748b', fontSize: '13px', margin: '6px 0 12px 0' }}>
          Hozircha hech qanday maqola topilmadi.
        </p>
        <button
          onClick={fetchItems}
          style={{
            padding: '6px 12px',
            backgroundColor: '#f1f5f9',
            border: '1px solid #cbd5e1',
            borderRadius: '4px',
            cursor: 'pointer',
            fontSize: '13px',
          }}
        >
          Yangilash
        </button>
      </div>
    );
  }

  // 4. SUCCESS STATE: Ma'lumotlar muvaffaqiyatli yetib kelganda
  return (
    <div style={{ padding: '16px', border: '1px solid #e2e8f0', borderRadius: '8px', maxWidth: '350px' }}>
      <h3 style={{ marginTop: 0 }}>Maqolalar ro'yxati ({items.length})</h3>
      <ul style={{ paddingLeft: '20px', margin: 0 }}>
        {items.map((item) => (
          <li key={item.id} style={{ fontSize: '14px', marginBottom: '6px' }}>
            {item.title}
          </li>
        ))}
      </ul>
    </div>
  );
}

[!TIP] Retry tugmasining afzalligi: Xatolik holatida foydalanuvchiga shunchaki xato haqida xabar berish kifoya emas. Unga onClick={fetchItems} ulangan "Qayta urinish" tugmasini berish orqali butun sahifani qayta yuklamasdan tarmoqni qayta tekshirib ko'rish imkonini yaratasiz.


Real hayotiy misol: Do'kon vitrini va omborxona

  • Loading: Siz do'konga kirib ma'lum bir kiyimni so'raganingizda, sotuvchining: "Bir daqiqa, hozir omborxonaga kirib qidirib ko'raman" deb turishi.
  • Error: Tasodifan do'konda elektr chiroqlari o'chib qolib, sotuvchi omborga kirolmasligi yoki kompyuter tizimi ishlamay qolishi (Tarmoq/server xatosi).
  • Empty State: Sotuvchi omborga kirib qidiradi, ammo siz so'ragan o'lchamdagi kiyim tugab qolgan bo'ladi. U qo'li bo'sh qaytib kelib: "Bu mahsulot hozircha omborda qolmagan, yangi partiya ertaga keladi" deb tushuntiradi.
  • Success: Sotuvchi siz qidirgan kiyimni ombordan olib chiqib, qo'lingizga topshirishi.