Series: React Basics Lesson 65

Field-level va form-level errors — Xatolarni ko‘rsatish va boshqarish

React'da maydon darajasidagi (field-level) va umumiy forma darajasidagi (form-level) xatoliklarni ajratish, xatolarni tozalash va toza UI yaratish.

65-dars

Field-level va form-level errors — Xatolarni ko‘rsatish va boshqarish

Formalar bilan ishlashda faqatgina validatsiya qoidalarini yozish yetarli emas. Foydalanuvchiga qaysi maydonda qanday xatoga yo'l qo'yganini yoki butun forma bo'yicha qanday umumiy muammo borligini tushunarli, chiroyli va o'z vaqtida ko'rsatib berish (UI/UX) eng muhim bosqichlardan biridir. React'da xatoliklar ikki darajaga ajratib boshqariladi: Field-level (Maydon darajasidagi) va Form-level (Forma darajasidagi) xatolar.


Xatoliklarning 2 ta asosiy darajasi

1. Field-level Errors (Maydon darajasidagi xatolar)

  • Nima u? Aniq bir input maydoniga tegishli bo'lgan xatolik (masalan: "Ism kiritilishi shart", "Email formati noto'g'ri" yoki "Parol kamida 6 ta belgi bo'lishi kerak").
  • Qayerda ko'rsatiladi? To'g'ridan-to'g'ri o'sha inputning ostida kichik qizil matn ko'rinishida chiqariladi va inputning hoshiyasi (border) qizil rangga bo'yaladi.
  • Holati: Odatda type FieldErrors = { [key: string]: string | undefined } ko'rinishidagi obyekt state'da saqlanadi.

2. Form-level Errors (Forma darajasidagi umumiy xatolar)

  • Nima u? Bitta maydonga emas, balki butun formaga yoki server bilan bog'liq jarayonga tegishli umumiy muammo (masalan: "Bunday email allaqachon ro'yxatdan o'tgan", "Login yoki parol noto'g'ri", "Serverga ulanishda nosozlik yuz berdi").
  • Qayerda ko'rsatiladi? Formaning eng yuqori qismida yoki "Yuborish" tugmasining tepasida ogohlantiruvchi qizil banner (Alert box) shaklida ko'rsatiladi.
  • Holati: Odatda string | null ko'rinishidagi alohida state'da saqlanadi.

Field-level va Form-level taqqoslash jadvali

Mezon Field-level (Maydon darajasi) Form-level (Forma darajasi)
Xato sababi Maydon talabi buzilganda (format, uzunlik) Server javobi, autentifikatsiya, tizim cheklovlari
Joylashuvi Tegishli inputning ostida Formaning yuqori qismida banner sifatida
UI o'zgarishi Faqat o'sha input hoshiyasi qizil bo'ladi Butun forma uchun umumiy alert chiqadi
Tozalanish vaqti Foydalanuvchi o'sha inputga yoza boshlaganda Foydalanuvchi qayta urinib ko'rganda yoki maydonlarni o'zgartirganda

[!IMPORTANT] Xatoni o'z vaqtida tozalash qoidasi: Foydalanuvchi xatoni ko'rgach, uni to'g'rilash uchun inputga yoza boshlagan paytda (handleChange jarayonida) o'sha maydonning xatosini darhol tozalash (setFieldErrors(prev => ({ ...prev, [name]: undefined }))) juda muhim. Aks holda foydalanuvchi to'g'ri ma'lumot kiritayotgan bo'lsa ham, qizil xatolik ko'rinib turishi chalg'itadi.


Kodda qanday ko'rinadi?

Keling, maydon darajasidagi va umumiy forma darajasidagi xatolarni birgalikda boshqarish misolini ko'ramiz:

import React, { useState, FormEvent, ChangeEvent } from 'react';

// Maydonlar uchun xatolar tipi
type FieldErrors = {
  username?: string;
  email?: string;
};

export default function ErrorHandlingDemo() {
  const [formData, setFormData] = useState({ username: '', email: '' });

  // 1. Maydon darajasidagi xatolar state'i (Obyekt shaklida)
  const [fieldErrors, setFieldErrors] = useState<FieldErrors>({});

  // 2. Forma darajasidagi umumiy xato state'i (Matn yoki null)
  const [formError, setFormError] = useState<string | null>(null);
  const [successMsg, setSuccessMsg] = useState<string | null>(null);

  const handleChange = (e: ChangeEvent<HTMLInputElement>) => {
    const { name, value } = e.target;
    setFormData((prev) => ({ ...prev, [name]: value }));

    // 💡 Foydalanuvchi yoza boshlaganda o'sha maydonning xatosini tozalaymiz
    if (fieldErrors[name as keyof FieldErrors]) {
      setFieldErrors((prev) => ({ ...prev, [name]: undefined }));
    }
    // Umumiy forma xatosini ham yopamiz
    if (formError) {
      setFormError(null);
    }
  };

  const handleSubmit = (e: FormEvent<HTMLFormElement>) => {
    e.preventDefault();
    const errors: FieldErrors = {};

    // 1. Field-level validatsiya
    if (!formData.username.trim()) {
      errors.username = "Ism kiritilishi shart!";
    }
    if (!formData.email.includes("@")) {
      errors.email = "Yaroqli email manzilini kiriting!";
    }

    // Agar maydonlarda xatolik bo'lsa, to'xtatamiz
    if (Object.keys(errors).length > 0) {
      setFieldErrors(errors);
      return;
    }

    // 2. Form-level xatolikni simulyatsiya qilish (Server javobi)
    if (formData.email === "[email protected]") {
      setFormError("Bu email allaqachon ro'yxatdan o'tgan! Boshqa email tanlang.");
      return;
    }

    // Muvaffaqiyatli yakun
    setSuccessMsg("Muvaffaqiyatli ro'yxatdan o'tdingiz!");
    setFormData({ username: '', email: '' });
    setFieldErrors({});
    setFormError(null);
  };

  return (
    <form
      onSubmit={handleSubmit}
      style={{ padding: '16px', border: '1px solid #e2e8f0', borderRadius: '8px', maxWidth: '350px' }}
    >
      <h3 style={{ marginTop: 0 }}>Xatolarni Boshqarish</h3>

      {/* Forma darajasidagi umumiy xato (Form-level error banner) */}
      {formError && (
        <div
          style={{
            marginBottom: '12px',
            padding: '8px',
            backgroundColor: '#fee2e2',
            color: '#b91c1c',
            borderRadius: '4px',
            fontSize: '13px',
            border: '1px solid #fca5a5',
          }}
        >
          ⚠️ {formError}
        </div>
      )}

      {/* Muvaffaqiyat xabari */}
      {successMsg && (
        <div
          style={{
            marginBottom: '12px',
            padding: '8px',
            backgroundColor: '#f0fdf4',
            color: '#166534',
            borderRadius: '4px',
            fontSize: '13px',
            border: '1px solid #bbf7d0',
          }}
        >
          ✅ {successMsg}
        </div>
      )}

      {/* Ism maydoni */}
      <div style={{ marginBottom: '10px' }}>
        <label style={{ display: 'block', fontSize: '13px', marginBottom: '4px', fontWeight: 500 }}>
          Ism:
        </label>
        <input
          type="text"
          name="username"
          value={formData.username}
          onChange={handleChange}
          style={{
            padding: '6px',
            width: '100%',
            boxSizing: 'border-box',
            border: '1px solid',
            borderColor: fieldErrors.username ? '#ef4444' : '#cbd5e1',
            borderRadius: '4px',
          }}
        />
        {/* Maydon darajasidagi xato */}
        {fieldErrors.username && (
          <span style={{ color: '#ef4444', fontSize: '12px', display: 'block', marginTop: '2px' }}>
            {fieldErrors.username}
          </span>
        )}
      </div>

      {/* Email maydoni */}
      <div style={{ marginBottom: '14px' }}>
        <label style={{ display: 'block', fontSize: '13px', marginBottom: '4px', fontWeight: 500 }}>
          Email:
        </label>
        <input
          type="text"
          name="email"
          value={formData.email}
          onChange={handleChange}
          style={{
            padding: '6px',
            width: '100%',
            boxSizing: 'border-box',
            border: '1px solid',
            borderColor: fieldErrors.email ? '#ef4444' : '#cbd5e1',
            borderRadius: '4px',
          }}
        />
        {/* Maydon darajasidagi xato */}
        {fieldErrors.email && (
          <span style={{ color: '#ef4444', fontSize: '12px', display: 'block', marginTop: '2px' }}>
            {fieldErrors.email}
          </span>
        )}
      </div>

      <button
        type="submit"
        style={{
          padding: '8px 16px',
          backgroundColor: '#2563eb',
          color: 'white',
          border: 'none',
          borderRadius: '4px',
          cursor: 'pointer',
          width: '100%',
        }}
      >
        Yuborish
      </button>
    </form>
  );
}

[!TIP] Foydalanuvchi uchun qulaylik (UX): Maydon xatosi chiqqanda nafaqat qizil matn chiqarish, balki inputning chegara chizig'ini (borderColor) ham qizil rangga o'zgartirish foydalanuvchiga muammoli joyni ko'z bilan tez ilg'ab olishga yordam beradi.


Real hayotiy misol: Bankdagi kredit formasi

  • Field-level error (Maydon xatosi): Siz bank arizasini to'ldirayotib, telefon raqam katagini bo'sh qoldirsangiz, bank xodimi aynan o'sha katakchani qalam bilan belgilab beradi: "Iltimos, shu yerga telefon raqamingizni yozing".
  • Form-level error (Forma xatosi): Siz barcha katakchalarni to'g'ri to'ldirdingiz, lekin kassaga borganda tizim umumiy xato beradi: "Kechirasiz, sizning kredit tarixingiz yetarli emas" yoki "Bank tizimida nosozlik yuz berdi". Bu biron bir katakchaning xatosi emas, balki butun jarayonning umumiy to'sig'idir.