Series: React Basics Lesson 63

React + TypeScript event typing — ChangeEvent, FormEvent va kerakli event turlari

React va TypeScript'da hodisalarni tiplashtirish, ChangeEvent, FormEvent, MouseEvent, KeyboardEvent va HTML generic elementlari bilan ishlash.

63-dars

React + TypeScript event typing — ChangeEvent, FormEvent va kerakli event turlari

React ilovalarida TypeScript bilan ishlaganda hodisalar (events) bilan ishlash oddiy JavaScript'dan farq qiladi. Har bir hodisa argumentiga (e) aniq qaysi turdagi voqea sodir bo'layotgani va u qaysi HTML elementiga tegishli ekani ko'rsatilishi shart. Agar hodisaga shunchaki e: any yozib ketilsa, TypeScript taqdim etadigan barcha qulayliklar va avtotugallash (autocomplete) imkoniyatlari yo'qoladi.


React'dagi eng muhim Event turlari va ularning generiklari

React hodisalarining tiplari react kutubxonasidan import qilinadi va ular generik (Generic <T>) qabul qiladi:

1. ChangeEvent<T>

  • Input, textarea yoki select maydonlariga biror narsa yozilganda yoki tanlov o'zgarganda ishlatiladi.
  • Mos elementlar: ChangeEvent<HTMLInputElement>, ChangeEvent<HTMLTextAreaElement>, ChangeEvent<HTMLSelectElement>.
  • e.target.value va checkbox'lar uchun e.target.checked qiymatlarini xavfsiz o'qish imkonini beradi.

2. FormEvent<T>

  • Forma yuborilganda (onSubmit) ishlatiladi.
  • Mos element: FormEvent<HTMLFormElement>.
  • Sahifaning qayta yuklanishini to'xtatish (e.preventDefault()) va formadagi ma'lumotlarni yig'ishda qo'llanadi.

3. MouseEvent<T>

  • Sichqoncha yordamida element bosilganda (onClick, onDoubleClick) yoki kursor harakatlarida ishlatiladi.
  • Mos elementlar: MouseEvent<HTMLButtonElement>, MouseEvent<HTMLDivElement>.
  • Kursor koordinatalari (e.clientX, e.clientY) yoki bosilgan tugma (e.button) ma'lumotlarini taqdim etadi.

4. KeyboardEvent<T>

  • Klaviaturadan tugma bosilganda (onKeyDown, onKeyUp) ishlatiladi.
  • Qaysi tugma bosilganini aniqlash (e.key === 'Enter' yoki e.key === 'Escape') uchun xizmat qiladi.

Eng ko'p ishlatiladigan event turlari jadvali

Hodisa turi Sintaksis Mavjud asosiy xususiyatlar Qayerda ishlatiladi?
Matn o'zgarishi ChangeEvent<HTMLInputElement> e.target.value, e.target.checked onChange (input, select, textarea)
Forma yuborilishi FormEvent<HTMLFormElement> e.preventDefault(), e.currentTarget onSubmit (form)
Sichqoncha bosilishi MouseEvent<HTMLButtonElement> e.clientX, e.clientY, e.shiftKey onClick, onMouseDown (button, div)
Klaviatura bosilishi KeyboardEvent<HTMLInputElement> e.key, e.code, e.altKey onKeyDown, onKeyUp (input)

[!IMPORTANT] SyntheticEvent qoidasi: React'dagi hodisalar brauzerning oddiy window.Event obyekti emas, balki brauzerlararo nomuvofiqliklarni yo'qotuvchi maxsus React.SyntheticEvent qobig'idir. Shu sababli tiplarni doimo import { ChangeEvent, FormEvent } from 'react' ko'rinishida React'ning o'zidan import qilish zarur!


Kodda qanday ko'rinadi?

Keling, input, forma, sichqoncha va klaviatura hodisalarining to'liq tiplashtirilgan amaliy misolini ko'ramiz:

import React, { useState, ChangeEvent, FormEvent, MouseEvent, KeyboardEvent } from 'react';

export default function EventTypingDemo() {
  const [text, setText] = useState<string>('');

  // 1. CHANGE EVENT: Input uchun ChangeEvent<HTMLInputElement>
  const handleInputChange = (e: ChangeEvent<HTMLInputElement>) => {
    setText(e.target.value);
  };

  // 2. FORM EVENT: Forma yuborilishi uchun FormEvent<HTMLFormElement>
  const handleFormSubmit = (e: FormEvent<HTMLFormElement>) => {
    e.preventDefault(); // Sahifa yangilanishini to'xtatamiz
    alert(`Yuborilgan matn: ${text}`);
  };

  // 3. MOUSE EVENT: Tugmani bosish uchun MouseEvent<HTMLButtonElement>
  const handleButtonClick = (e: MouseEvent<HTMLButtonElement>) => {
    console.log("Bosilgan koordinatalar (X, Y):", e.clientX, e.clientY);
  };

  // 4. KEYBOARD EVENT: Klaviatura tugmalarini tekshirish
  const handleKeyDown = (e: KeyboardEvent<HTMLInputElement>) => {
    if (e.key === 'Enter') {
      console.log("Input ichida Enter bosildi!");
    }
  };

  return (
    <form
      onSubmit={handleFormSubmit}
      style={{ padding: '16px', border: '1px solid #e2e8f0', borderRadius: '8px', maxWidth: '350px' }}
    >
      <h3 style={{ marginTop: 0 }}>React + TS Event Typing</h3>

      <div style={{ marginBottom: '10px' }}>
        <input
          type="text"
          value={text}
          onChange={handleInputChange} // ChangeEvent
          onKeyDown={handleKeyDown} // KeyboardEvent
          placeholder="Matn kiriting (Enter bosing)..."
          style={{ padding: '6px', width: '100%', boxSizing: 'border-box' }}
        />
      </div>

      <div style={{ display: 'flex', gap: '8px' }}>
        <button
          type="button"
          onClick={handleButtonClick} // MouseEvent
          style={{ padding: '6px 12px', cursor: 'pointer' }}
        >
          Koordinata
        </button>

        <button
          type="submit"
          style={{
            padding: '6px 12px',
            backgroundColor: '#2563eb',
            color: 'white',
            border: 'none',
            borderRadius: '4px',
            cursor: 'pointer',
          }}
        >
          Yuborish
        </button>
      </div>
    </form>
  );
}

[!TIP] Inline funksiyalarda tip ko'rsatish shart emas: Agar funksiyani alohida tashqariga chiqarmasdan, bevosita JSX ichida yozsangiz (onChange={(e) => setText(e.target.value)}), TypeScript e parametrining turini o'zi avtomatik ravishda to'g'ri topib oladi (Type Inference). Faqat alohida yozilgan handler funksiyalariga e: ChangeEvent<...> deb tip ko'rsatish kerak bo'ladi.


Real hayotiy misol: Pasport nazorati va rasmiy hujjatlar

  • Hujjat turlari: Aeroportdagi nazorat punktida xodim yo'lovchilardan ma'lum bir maqsad uchun aniq belgilangan hujjatni talab qiladi: shaxsni tasdiqlash uchun xorijiy pasport, transport uchun chipta, mashina uchun guvohnoma.
  • Xatolikning oldini olish: Agar siz xodimga samolyot chiptasi o'rniga oddiy chek bersangiz, u buni qabul qilmaydi.
  • TypeScript ham kodingizda xuddi shunday: kiritish maydoniga klaviatura ma'lumoti kelayotganini (ChangeEvent), yuborishda esa forma hodisasi (FormEvent) bo'layotganini qat'iy tekshiradi va xatoliklarni ish boshlanmasidanoq oldini oladi.