Custom Hook + TypeScript — Argumentlar va return type’larni aniqlash
TypeScript'da Custom Hook yaratish, argumentlarni tiplashtirish, Generics (<T>) ishlatish va tuple hamda obyekt ko'rinishidagi return type'lar.
57-dars
Custom Hook + TypeScript — Argumentlar va return type’larni aniqlash
Oldingi darsda Custom Hook nima ekanligini va u qanday qilib takrorlanuvchi mantiqni alohida funksiyaga ajratishini ko'rib chiqdik. Endi esa uni TypeScript bilan to'liq xavfsiz (type-safe), moslashuvchan va tushunarli qilish uchun unga qanday qilib argumentlar, qaytish qiymatlari (return types) va Generics (<T>) berishni o'rganamiz.
Custom Hook'da TypeScript'ni qo'llashning asosiy qadamlari
1. Argumentlar tipi (Parameters)
Hook funksiyasiga tashqaridan keladigan har qanday ma'lumotga (masalan, saqlash kaliti, boshlang'ich qiymat, API manzili yoki konfiguratsiya) aniq turlar beriladi:
function useLocalStorage<T>(key: string, initialValue: T)
2. Generics (<T>) qudrati
Agar hook faqat string bilan cheklanib qolsa, undan sonlar yoki murakkab obyektlarni saqlashda foydalana olmaymiz. Generics (<T>) yordamida hook istalgan turdagi ma'lumot (matn, raqam, massiv, obyekt) bilan birdek xavfsiz va universal ishlay oladi.
3. Return Type (Qaytish qiymati tipi)
Hook nima qaytarishini qat'iy belgilaymiz. React'da Custom Hook'lar odatda 2 xil shaklda qiymat qaytaradi:
- Tuple (Massiv):
[T, (value: T) => void]—useStatekabi nomini istalgancha destrukturizatsiya qilish uchun qulay. - Obyekt:
{ data, isLoading, error }— ko'p parametrli holatlarda nom chalkashmasligi uchun qulay.
Tuple (Massiv) vs Obyekt qaytarish
| Mezon | Tuple qaytarish ([val, setVal]) |
Obyekt qaytarish ({ data, refetch }) |
|---|---|---|
| Destrukturizatsiya | O'zingiz istagan yangi nom berasiz ([name, setName]) |
O'z nomi bilan olinadi yoki qayta nomlanadi ({ data: user }) |
| Elementlar soni | 1-3 ta qiymat uchun juda qulay | 4 ta va undan ortiq qiymatlar uchun ideal |
| TypeScript e'tibori | : [T, ...] yoki as const ko'rsatish shart |
Obyekt turlarini TypeScript o'zi avtomatik to'g'ri taniydi |
[!IMPORTANT] Nega Tuple qaytarishda aniq type ko'rsatish kerak? Agar TypeScript'da qaytish turini ko'rsatmasdan shunchaki
return [storedValue, setValue]deb yozsangiz, u bu massivni aralash massiv(T | ((val: T) => void))[]deb xulosa qiladi. Natijada massivning birinchi elementi funksiya ham bo'lishi mumkin deb o'ylab, xatolik beradi. Buni bartaraf qilish uchun funksiya qaytish turiga aniq: [T, (value: T) => void]ko'rsatiladi.
Kodda qanday ko'rinadi?
Keling, brauzerning localStorage xotirasi bilan ishlaydigan va to'liq tiplashtirilgan useLocalStorage nomli universal custom hook yozib ko'ramiz:
import React, { useState } from 'react';
// 1. Hook qabul qiladigan argumentlar va qaytaradigan qiymatlar uchun tiplar
// Generic <T> yordamida hook istalgan turdagi ma'lumot bilan ishlay oladi
function useLocalStorage<T>(
key: string,
initialValue: T
): [T, (value: T) => void] {
// State'ni localStorage'dagi qiymat yoki boshlang'ich qiymat bilan boshlaymiz
const [storedValue, setStoredValue] = useState<T>(() => {
try {
const item = window.localStorage.getItem(key);
return item ? (JSON.parse(item) as T) : initialValue;
} catch (error) {
console.error(`LocalStorage'dan o'qishda xatolik (${key}):`, error);
return initialValue;
}
});
// Qiymat o'zgarganda localStorage'ga saqlash funksiyasi
const setValue = (value: T) => {
try {
setStoredValue(value);
window.localStorage.setItem(key, JSON.stringify(value));
} catch (error) {
console.error(`LocalStorage'ga yozishda xatolik (${key}):`, error);
}
};
return [storedValue, setValue];
}
// 2. Asosiy Komponent
export default function CustomHookTSDemo() {
// Hook'dan foydalanish (T = string ekanligi avtomatik aniqlanadi)
const [name, setName] = useLocalStorage<string>('username', 'Mehmon');
return (
<div style={{ padding: '16px', border: '1px solid #e2e8f0', borderRadius: '8px', maxWidth: '350px' }}>
<h3 style={{ marginTop: 0 }}>Custom Hook + TypeScript</h3>
<p>
Saqlangan ism: <strong>{name}</strong>
</p>
<div style={{ marginBottom: '8px' }}>
<input
type="text"
value={name}
onChange={(e) => setName(e.target.value)}
placeholder="Ismingizni yozing..."
style={{ padding: '6px', width: '100%', boxSizing: 'border-box' }}
/>
</div>
<p style={{ fontSize: '12px', color: '#64748b', margin: 0 }}>
💡 Sahifani yangilaganingizda ham ismingiz saqlanib qolishini ko'rasiz (LocalStorage orqali).
</p>
</div>
);
}
[!TIP] Generics'ni avtomatik aniqlash (Type Inference): Ko'p hollarda
useLocalStorage<string>(...)deb yozish ham shart emas. TypeScript boshlang'ich qiymat"Mehmon"matn ekanligini ko'rib,Tparametrini o'zi avtomatik ravishdastringdeb belgilab oladi.
Real hayotiy misol: Imzolangan shartnoma va qat'iy talablar
- Buyurtma talablari (Parameters): Tasavvur qiling, siz mutaxassisga (Custom Hook) aniq topshiriq berasiz. Unga qanday xomashyo berishingizni (Arguments) oldindan belgilab qo'yasiz.
- Standart shartnoma (Generics
<T>): Bu shartnoma faqat yog'och uchun emas, balki temir, plastmassa yoki shisha uchun ham birdek ishlayveradi — unga nima bersangiz, o'shandan mahsulot yasaydi. - Tayyor mahsulot (Return Type): Oxirida mutaxassis sizning qo'lingizga qanday natija topshirishini (Return Type: buyum va uni boshqarish pulti) qat'iy kafolatlaydi.
- TypeScript aynan shu zanjirni nazorat qilib, kutilmagan nosozliklar kelib chiqmasligini ta'minlaydi.