Series: React Basics Lesson 43

State preservation va reset — Komponent joylashuvi va key state’ga qanday ta’sir qiladi

React'da state saqlanishi (preservation) va uni key prop yordamida majburiy tozalash (reset) mexanizmi.

43-dars

State preservation va reset — Komponent joylashuvi va key state’ga qanday ta’sir qiladi

React ilovalarida komponentlar ekrandan yo'qolib, qaytib paydo bo'lganda, ularning ichidagi holati (state) saqlanib qolishi yoki aksincha, noldan tozalanishi (reset bo'lishi) mumkin. Bu jarayon to'liq ravishda komponentning UI daraxtidagi pozitsiyasiga va maxsus key atributiga bog'liq.

State qanday saqlanadi va qachon reset bo'ladi?

  1. Joylashuv (Position):
    • Agar komponent UI daraxtining aynan o'sha joyida tursa, React uning state'ini saqlab qoladi (Preservation), hatto siz unga boshqa props qiymatlarini uzatsangiz ham. React uchun joy o'zgarmadimi — demak, o'sha eski komponent ishlayapti deb hisoblaydi.
  2. key prop yordamida majburiy reset:
    • Ba'zan bizga aksincha, props yoki ma'lumot o'zgarganda (masalan, yangi foydalanuvchi profiliga o'tganda) komponentning ichidagi eski state'ni tozalab, noldan boshlash kerak bo'ladi. Buning uchun maxsus key prop'idan foydalanamiz. Agar key qiymati o'zgarsa, React eski komponentni butunlay o'chirib yuboradi (unmount) va yangisini noldan yaratadi (mount / reset).

Kodda qanday ko'rinadi?

Keling, key atributi yordamida state saqlanishi yoki reset bo'lishini boshqarish misolini ko'ramiz:

import { useState } from 'react';

// Ballarni hisoblovchi kichik komponent
function ScoreCounter({ player }: { player: string }) {
  const [score, setScore] = useState<number>(0);

  return (
    <div style={{ marginTop: '10px', padding: '8px', background: '#f8fafc', borderRadius: '4px' }}>
      <p>O'yinchi: <strong>{player}</strong> | Ball: <strong>{score}</strong></p>
      <button onClick={() => setScore(s => s + 1)} style={{ padding: '4px 8px', cursor: 'pointer' }}>
        Ball qo'shish (+)
      </button>
    </div>
  );
}

function ResetDemo() {
  const [isPlayerOne, setIsPlayerOne] = useState<boolean>(true);
  const [useKey, setUseKey] = useState<boolean>(false);

  return (
    <div style={{ padding: '16px', border: '1px solid #e2e8f0', borderRadius: '8px', maxWidth: '350px' }}>
      <h3>State Preservation & Reset</h3>
      
      <button 
        onClick={() => setIsPlayerOne(prev => !prev)}
        style={{ padding: '6px 12px', backgroundColor: '#2563eb', color: 'white', border: 'none', borderRadius: '4px', cursor: 'pointer', marginBottom: '10px' }}
      >
        O'yinchini almashtirish
      </button>

      {/* 
        - Agar useKey = false bo'lsa: key berilmagani uchun o'yinchi almashganda ball SAQLANIB qoladi.
        - Agar useKey = true bo'lsa: key o'zgargani uchun har safar o'yinchi almashganda ball 0 ga RESET bo'ladi.
      */}
      {useKey ? (
        <ScoreCounter key={isPlayerOne ? "player-1" : "player-2"} player={isPlayerOne ? "Aziz" : "Jasur"} />
      ) : (
        <ScoreCounter player={isPlayerOne ? "Aziz" : "Jasur"} />
      )}

      <div style={{ marginTop: '12px' }}>
        <label style={{ fontSize: '14px', cursor: 'pointer' }}>
          <input 
            type="checkbox" 
            checked={useKey} 
            onChange={(e) => setUseKey(e.target.checked)}
            style={{ marginRight: '6px' }}
          />
          Key ishlatish (Reset qilish)
        </label>
      </div>
    </div>
  );
}

Real hayotiy misol: Maktabdagi shkafchalar (Lockers)

  • State saqlanishi (Preservation): Tasavvur qiling, o'quvchi 5-raqamli shkafchadan foydalanmoqda. Ertasi kuni u kiyimini o'zgartirib kelsa ham (props o'zgardi), uning shkaf raqami o'zgarmagani uchun ichidagi kitoblari joyida turadi (state saqlanadi). React ham pozitsiya o'zgarmasa state'ni saqlaydi.
  • Key orqali reset: Agar o'qituvchi o'quvchining shkaf raqamini majburan o'zgartirsa (key o'zgarsa), eski shkafchadagi barcha narsalar bo'shatilib, yangi shkaf noldan ochiladi (Reset). React ham yangi key ko'rganda avvalgi barcha state'ni tozalab, komponentni noldan chizadi.