Series: React Router Lesson 51

Form — React Router orqali form yuborish

React Router'dagi <Form> komponenti: sahifani qayta yuklamasdan form yuborish, defaultValue bilan boshlang'ich qiymatlar, action prop va progressiv rivojlanish.

51-dars

Form — React Router orqali form yuborish

Tasavvur qiling, siz pochta bo‘limiga borib do‘stingizga xat jo‘natmoqchisiz:

  1. Oddiy HTML forma (<form>): Xatni qutiga tashlaganingizda butun pochta binosi birdaniga yopilib, chiroqlar o‘chib-yonib, bino qaytadan noldan ochiladi (ya'ni sahifa to‘liq oq bo‘lib, qayta yuklanadi). Bu juda sekin va noqulay.
  2. React Router formasi (<Form>): Siz xatni zamonaviy tezyurar pnevmatik qutiga solasiz. Pochta xodimlari o‘z ishini davom ettiraveradi, xat esa soniyaning ulushida kerakli manzilga (ya'ni action funksiyasiga) yetib boradi.

React Router’ning <Form> komponenti aynan mana shu tezyurar pochta kabi ishlaydi. U tashqi tomondan standart HTML formaga o‘xshaydi, ammo brauzerni qayta yuklamasdan (SPA rejimida), barcha kiritilgan ma'lumotlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri marshrutning action funksiyasiga yetkazib beradi.


<Form> qanday ishlaydi?

sequenceDiagram
    autonumber
    actor User as Foydalanuvchi
    participant Form as <Form method="post">
    participant Router as React Router
    participant Action as candidateEditAction()

    User->>Form: "Saqlash" tugmasini bosdi
    Form->>Router: Brauzerning to'liq reload'i to'xtatiladi (preventDefault)
    Router->>Action: Formadagi inputlar (FormData) action() ga uzatiladi
    Action->>Action: request.formData() orqali o'qilib, backendga yuboriladi
    Action-->>Router: redirect('/dashboard/candidates')
    Router->>User: Sahifa miltillamasdan yangilanadi

<Form> komponentining 3 ta asosiy afzalligi:

  1. Sahifa to‘liq qayta yuklanmaydi (No full-page reload): Brauzerning sahifani oqartirib yuklashini to‘xtatib, barcha yuborish jarayonini orqa fonda fetch orqali hal qiladi.
  2. State boshqaruvidan ozod qilish (Uncontrolled Forms): Inputlardagi ma'lumotlarni olish uchun har biriga useState va onChange yozish shart emas. Shunchaki name="..." atributini qo‘yib, boshlang‘ich qiymat uchun defaultValue berish kifoya.
  3. Progressive Enhancement: Agar mijozning brauzerida qandaydir sabab bilan JavaScript sekin ishlasa yoki uzilib qolsa ham, <Form> oddiy HTML forma sifatida o‘z vazifasini bajara oladi.

1. Amaliy misol: Nomzod ma'lumotlarini tahrirlash (CandidateEdit)

Tahrirlash sahifasida avval nomzodning joriy ma'lumotlarini yuklab olamiz (loader), so‘ngra ularni forma inputlariga defaultValue orqali qo‘yamiz va o‘zgarishlarni <Form> orqali saqlaymiz.

// src/pages/CandidateEdit.tsx
import { 
  Form, 
  useLoaderData, 
  redirect, 
  type LoaderFunctionArgs, 
  type ActionFunctionArgs 
} from "react-router-dom";

export interface Candidate {
  id: string;
  name: string;
  position: string;
  email: string;
}

// 1. LOADER: Tahrirlash uchun eski ma'lumotlarni serverdan yuklab oladi
export async function candidateEditLoader({ params }: LoaderFunctionArgs) {
  const { id } = params;
  const response = await fetch(`https://api.hr-dashboard.uz/candidates/${id}`);
  
  if (!response.ok) {
    throw new Response("Nomzod topilmadi", { status: 404 });
  }

  return response.json();
}

// 2. ACTION: Forma yuborilganda yangi ma'lumotlarni serverga yuboradi
export async function candidateEditAction({ request, params }: ActionFunctionArgs) {
  const { id } = params;
  
  // Formadagi barcha inputlarni avtomatik o'qiymiz
  const formData = await request.formData();
  const name = formData.get("name") as string;
  const position = formData.get("position") as string;
  const email = formData.get("email") as string;

  // Serverga PUT so'rovi jo'natamiz
  const response = await fetch(`https://api.hr-dashboard.uz/candidates/${id}`, {
    method: "PUT",
    headers: { "Content-Type": "application/json" },
    body: JSON.stringify({ name, position, email }),
  });

  if (!response.ok) {
    throw new Response("Ma'lumotlarni saqlashda xatolik yuz berdi", { status: 500 });
  }

  // Saqlangach, profil tafsilotlari sahifasiga qaytaramiz
  return redirect(`/dashboard/candidates/${id}`);
}

// 3. UI KOMPONENT
export function CandidateEdit() {
  const candidate = useLoaderData() as Candidate;

  return (
    <div style={{ maxWidth: "460px", margin: "24px auto", padding: "20px", background: "#fff", borderRadius: "8px", boxShadow: "0 2px 8px rgba(0,0,0,0.1)" }}>
      <h2>Nomzodni Tahrirlash</h2>
      <p style={{ color: "#666", marginBottom: "16px" }}>ID: {candidate.id}</p>

      {/* DIQQAT: react-router-dom dan kelgan maxsus <Form> */}
      <Form method="post" style={{ display: "flex", flexDirection: "column", gap: "14px" }}>
        
        <div>
          <label htmlFor="name" style={{ display: "block", marginBottom: "4px", fontWeight: "bold" }}>
            F.I.O:
          </label>
          <input 
            id="name"
            type="text" 
            name="name" 
            defaultValue={candidate.name} 
            required
            style={{ width: "100%", padding: "8px", borderRadius: "4px", border: "1px solid #ccc" }}
          />
        </div>

        <div>
          <label htmlFor="position" style={{ display: "block", marginBottom: "4px", fontWeight: "bold" }}>
            Mutaxassisligi:
          </label>
          <input 
            id="position"
            type="text" 
            name="position" 
            defaultValue={candidate.position} 
            required
            style={{ width: "100%", padding: "8px", borderRadius: "4px", border: "1px solid #ccc" }}
          />
        </div>

        <div>
          <label htmlFor="email" style={{ display: "block", marginBottom: "4px", fontWeight: "bold" }}>
            Email manzili:
          </label>
          <input 
            id="email"
            type="email" 
            name="email" 
            defaultValue={candidate.email} 
            required
            style={{ width: "100%", padding: "8px", borderRadius: "4px", border: "1px solid #ccc" }}
          />
        </div>

        <button 
          type="submit" 
          style={{ 
            marginTop: "10px", 
            padding: "10px", 
            background: "#16a34a", 
            color: "#fff", 
            border: "none", 
            borderRadius: "6px", 
            fontWeight: "bold", 
            cursor: "pointer" 
          }}
        >
          O'zgarishlarni saqlash
        </button>
      </Form>
    </div>
  );
}

export default CandidateEdit;

2. defaultValue va value farqi

Ko‘p dasturchilar formadagi inputlarga qiymat berishda adashishadi:

  • ❌ value={candidate.name}: Agar value bersangiz, React bu inputni qat'iy nazorat ostiga oladi (Controlled). Natijada foydalanuvchi klaviaturada harf bossa ham, input ichidagi matn o‘zgarmay qoladi (chunki siz onChange yozmadingiz).
  • ✅ defaultValue={candidate.name}: Bu boshlang‘ich qiymatni loader'dan olib bir marta qo‘yadi, keyin esa foydalanuvchiga matnni erkin o‘zgartirishga ruxsat beradi (Uncontrolled). Ortiqcha useState kerak bo‘lmaydi!

3. <Form> ning muhim xususiyatlari

A) method atributi: post vs get

// 1. MUTATION: Ma'lumot qo'shish yoki o'zgartirish (action'ni ishga tushiradi)
<Form method="post"> ... </Form>

// 2. SEARCH: Qidiruv va filtrlash (action EMAS, loader'ni ishga tushiradi!)
<Form method="get" action="/dashboard/candidates">
  <input name="search" placeholder="Nomzodlarni qidirish..." />
  <button type="submit">Qidirish</button>
</Form>

[!IMPORTANT] Agar <Form method="get"> qilsangiz, React Router action funksiyasini chaqirmaydi! U barcha input qiymatlarini URL query parametrlariga aylantiradi (/dashboard/candidates?search=Ali) va marshrutning loader funksiyasini qayta chaqiradi. Qidiruv panellari uchun aynan shu usul ishlatiladi!

B) action prop'i: Boshqa manzilga yuborish

Agar formaga action ko‘rsatilmasa, u joriy turgan sahifaning o‘z actioniga murojaat qiladi. Agar ma'lumotni boshqa yo‘nalishdagi action'ga yubormoqchi bo‘lsangiz:

<Form method="post" action="/dashboard/candidates/archive">
  <input type="hidden" name="candidateId" value={candidate.id} />
  <button type="submit">Arxivga jo'natish</button>
</Form>

C) replace prop'i

Agar foydalanuvchi forma yuborgandan so‘ng brauzer tarixida (history stack) yangi yozuv paydo bo‘lishini xohlamasangiz, <Form method="post" replace> deb yozishingiz mumkin. Bu ayniqsa modal oynalardagi formalar uchun juda qo‘l keladi.


4. HTML <form> va React Router <Form> taqqosi

Xususiyat Standart HTML <form> React Router <Form>
Sahifani qayta yuklash Butun sahifa miltillab, to‘liq qayta yuklanadi (Full reload) Sahifa qayta yuklanmaydi, AJAX orqali silliq ishlaydi
Qayerga yuboradi? Server URL manziliga Marshrutdagi action (yoki get bo‘lsa loader) funksiyasiga
Avtomatik Revalidation Sahifa qayta yuklangani uchun brauzer hamma narsani noldan oladi Faqat kerakli loaderlar orqa fonda avtomatik yangilanadi
Scroll holati Sahifa tepaga sakrab ketadi Sahifaning skroli va UI holati saqlanib qoladi

Xulosa

  • React Router’ning <Form> komponenti Single Page Application muhitida formalar bilan ishlashni maksimal darajada osonlashtiradi.
  • method="post" ma'lumotlarni o‘zgartiruvchi action funksiyasini chaqiradi;
  • method="get" esa URL query parametrlarini shakllantirib, loader funksiyasini yangilaydi;
  • Inputlarga name va boshlang‘ich qiymat uchun defaultValue berish orqali minglab qatorli useState boshqaruvidan butunlay voz kechish mumkin.