Series: React Router Lesson 41

Protected routes — Authentication talab qiladigan sahifalar

React Router'da Protected routes (himoyalangan marshrutlar): autentifikatsiya tekshiruvi, Pathless layout orqali o'rash, Outlet va redirect back mexanizmi.

41-dars

Protected routes — Authentication talab qiladigan sahifalar

Tasavvur qiling, siz katta bank yoki yirik xalqaro korporatsiya binosidasiz. Bino ichida oddiy mehmonlar yuradigan ochiq koridorlar va qabulxona (reception) bor. Lekin bitta maxsus qavatda "Moliya va Boshqaruv xonasi" joylashgan.

Bu xonaning eshigi oldida qat'iy nazoratchi (qorovul) turadi va ichkariga kirmoqchi bo‘lgan har bir kishidan maxsus elektron ID kartasini (ruxsatnomasini) ko‘rsatishni talab qiladi:

  • Agar sizda elektron karta bo‘lsa $\rightarrow$ eshik ochiladi va siz bemalol ichkaridagi xonalarga kirasiz.
  • Agar sizda karta bo‘lmasa $\rightarrow$ qorovul sizni darhol birinchi qavatdagi ro‘yxatdan o‘tish bo‘limiga (/login sahifasiga) qaytarib yuboradi.

Veb-ilovalarda ham aynan shunday! Foydalanuvchi tizimga kirmagan (login qilmagan) holda maxfiy sahifalarga (/dashboard, /candidates, /settings) to‘g‘ridan-to‘g‘ri URL orqali kirib kelishining oldini olish uchun Protected routes (himoyalangan marshrutlar) ishlatiladi.


Protected routes arxitekturasi qanday ishlaydi?

React Router’da himoyalangan yo‘llarni tashkil qilishning eng zamonaviy va nafis usuli — bu Pathless Layout (yo‘lsiz layout) yondashuvidir.

Mantiqiy ketma-ketlik juda oddiy:

flowchart TD
    Req["Foydalanuvchi /dashboard/candidates manziliga kirdi"] --> Guard["<ProtectedRoute /> (Qorovul)"]
    Guard --> Check{"Foydalanuvchi tizimga kirganmi?<br/>(isAuthenticated)"}
    Check -->|Ha: true| Allow["✅ <Outlet /> ruxsat beradi<br/>(Sahifa ochiladi)"]
    Check -->|Yo'q: false| Deny["❌ <Navigate to='/login' replace /><br/>(Login sahifasiga haydaladi)"]
  1. Tekshiruv: Foydalanuvchi tizimga kirganmi yoki yo‘q (token mavjudligi, AuthContext yoki Redux holati tekshiriladi).
  2. Agar kirgan bo‘lsa (true): Barcha ichki sahifalarga ruxsat beriladi (<Outlet />).
  3. Agar kirmagan bo‘lsa (false): <Navigate to="/login" replace /> komponenti orqali zudlik bilan login sahifasiga yo‘naltiriladi.

1-qadam: Himoyalovchi komponent (ProtectedRoute.tsx)

Ushbu komponent URL manziliga hech qanday ortiqcha so‘z qo‘shmaydi, faqat xavfsizlik filtri vazifasini bajaradi:

import { Navigate, Outlet, useLocation } from 'react-router-dom';

export default function ProtectedRoute() {
  const location = useLocation();

  // 1. Tizimga kirganlik holatini tekshiramiz (amalda token yoki context'dan olinadi)
  const token = localStorage.getItem('access_token');
  const isAuthenticated = Boolean(token);

  if (!isAuthenticated) {
    // 2. Kirmagan bo'lsa: ayni paytdagi manzilni state'ga eslab qolib login'ga jo'natamiz
    // replace: true — orqaga bosganda yana himoyalangan sahifaga qaytib qolmasligi uchun!
    return <Navigate to="/login" state={{ from: location }} replace />;
  }

  // 3. Agar kirgan bo'lsa: ichki bolakay sahifalarni ekranga chiqaramiz
  return <Outlet />;
}

[!IMPORTANT] Nima uchun state={{ from: location }} beriladi?
Foydalanuvchi to‘g‘ridan-to‘g‘ri /dashboard/candidates/42 ga kirmoqchi bo‘lganida, uni login sahifasiga haydaymiz. U login qilgach, tizim uni yana bosh sahifaga emas, aynan u ko‘rmoqchi bo‘lgan 42-nomzod sahifasiga qaytarib yuborishi (Redirect Back) uchun ayni paytdagi manzilni state ichida saqlab qolamiz!


2-qadam: Router konfiguratsiyasi (AppRoutes.tsx)

Barcha himoyalanishi kerak bo‘lgan sahifalarni bitta <Route element={<ProtectedRoute />}> ichiga o‘rab qo‘yamiz:

import { Routes, Route } from 'react-router-dom';
import HomePage from './pages/HomePage';
import LoginPage from './pages/LoginPage';
import ProtectedRoute from './components/ProtectedRoute'; // <-- Qorovul komponent
import DashboardLayout from './layouts/DashboardLayout';
import CandidatesList from './pages/CandidatesList';
import SettingsPage from './pages/SettingsPage';
import NotFoundPage from './pages/NotFoundPage';

export default function AppRoutes() {
  return (
    <Routes>
      {/* 1. Hammaga ochiq (ommaviy) sahifalar */}
      <Route path="/" element={<HomePage />} />
      <Route path="/login" element={<LoginPage />} />

      {/* 2. HIMOYALANGAN SAHIFALAR QATLAMI */}
      {/* Ota route'da path yo'q, faqat tekshiruvchi element bor */}
      <Route element={<ProtectedRoute />}>
        
        {/* Ushbu qolip ichidagi barcha sahifalar faqat login qilganlarga ochiladi */}
        <Route path="/dashboard" element={<DashboardLayout />}>
          <Route path="candidates" element={<CandidatesList />} />
          <Route path="settings" element={<SettingsPage />} />
        </Route>

      </Route>

      {/* 3. 404 Xatolik sahifasi */}
      <Route path="*" element={<NotFoundPage />} />
    </Routes>
  );
}

3-qadam: Login sahifasida avvalgi sahifaga qaytarish (LoginPage.tsx)

Foydalanuvchi login va parolini terib "Kirish" tugmasini bosgach, location.state tekshiriladi:

import React, { useState } from 'react';
import { useNavigate, useLocation } from 'react-router-dom';

interface LocationState {
  from?: {
    pathname: string;
  };
}

export default function LoginPage() {
  const [email, setEmail] = useState('');
  const [password, setPassword] = useState('');
  const navigate = useNavigate();
  const location = useLocation();

  // Foydalanuvchi qaysi maxfiy sahifadan haydalganini aniqlaymiz:
  const state = location.state as LocationState | null;
  const redirectDestination = state?.from?.pathname || '/dashboard';

  const handleLogin = (e: React.FormEvent) => {
    e.preventDefault();

    // Tokenni saqlaymiz (Login muvaffaqiyatli)
    localStorage.setItem('access_token', 'mock_jwt_token_123');

    // Foydalanuvchini to'xtagan joyiga qaytaramiz:
    navigate(redirectDestination, { replace: true });
  };

  return (
    <div className="max-w-md mx-auto mt-16 p-8 bg-white border border-slate-200 rounded-2xl shadow-sm">
      <h2 className="text-2xl font-bold text-slate-800 mb-2">Tizimga kirish</h2>
      
      {state?.from && (
        <div className="mb-4 p-3 bg-amber-50 border border-amber-200 text-amber-800 text-xs rounded-lg">
          Ushbu sahifani ko‘rish uchun avval tizimga kiring.
        </div>
      )}

      <form onSubmit={handleLogin} className="space-y-4">
        <div>
          <label className="block text-sm font-medium text-slate-700 mb-1">Email</label>
          <input
            type="email"
            required
            value={email}
            onChange={(e) => setEmail(e.target.value)}
            className="w-full px-4 py-2 border border-slate-300 rounded-lg outline-none focus:ring-2 focus:ring-indigo-500"
            placeholder="[email protected]"
          />
        </div>

        <div>
          <label className="block text-sm font-medium text-slate-700 mb-1">Parol</label>
          <input
            type="password"
            required
            value={password}
            onChange={(e) => setPassword(e.target.value)}
            className="w-full px-4 py-2 border border-slate-300 rounded-lg outline-none focus:ring-2 focus:ring-indigo-500"
            placeholder="••••••••"
          />
        </div>

        <button
          type="submit"
          className="w-full py-2.5 bg-indigo-600 hover:bg-indigo-700 text-white font-medium rounded-lg transition-colors"
        >
          Kirish va davom etish
        </button>
      </form>
    </div>
  );
}

2 ta eng muhim nozik jihat (Best Practices)

[!WARNING] 1. Asinxron Auth tekshiruvi (Loading paytida nima qilish kerak?):
Agar autentifikatsiya holati serverdan tekshirilayotgan bo‘lsa (isLoading === true), foydalanuvchini darhol /loginga haydavorish xato! Aks holda login qilgan odam ham 1 soniyaga login sahifasini ko‘rib qoladi.
isLoading paytida kichik aylanma spinner (Loading screen) ko‘rsatib turish kerak:

if (isLoading) {
  return <div className="p-8 text-center">Xavfsizlik tekshirilmoqda...</div>;
}

[!TIP] 2. Har doim replace: true ishlating:
<Navigate to="/login" replace /> qilmasangiz, foydalanuvchi login sahifasida "Orqaga" tugmasini bossa, yana o‘sha himoyalangan sahifaga qaytadi, u esa yana login'ga haydaydi va cheksiz "orqaga qaytish loop'i" (infinite loop) yuzaga keladi.


Xulosa

  • Protected routes — ruxsatsiz foydalanuvchilarning maxfiy sahifalarga kirishini to‘suvchi asosiy xavfsizlik arxitekturasi.
  • U Pathless <Route element={<ProtectedRoute />}> qolipi orqali barcha bolakay sahifalarni bir joyda o‘rab oladi.
  • state={{ from: location }} orqali foydalanuvchi login qilgach o‘zi xohlagan sahifaga avtomatik qaytariladi.