Series: React Router Lesson 39

useMatch va matchPath — URL'ni dasturiy tekshirish

React Router'da useMatch hook'i va matchPath funksiyasi: joriy URL'ning shablonga (pattern) mosligini tekshirish, dinamik parametrlarni ajratish va kontekstli interfeyslar.

39-dars

useMatch va matchPath — URL'ni dasturiy tekshirish

Tasavvur qiling, siz katta teatr zalining eshigi oldidagi nazoratchisiz. Qo‘lingizda qat'iy tekshiruv shabloni bor: "Faqat 3-qator, barcha o‘rindiqlar (/theater/row-3/:seat) uchun kirish ruxsat etiladi".

Har bir tomoshabin kelganda, uning chiptasidagi manzil ushbu qoidaga mos kelish-kelmasligini solishtirasiz:

  • Agar tomoshabinning chiptasida "3-qator, 14-o‘rindiq" yozilgan bo‘lsa, siz uni darhol ichkariga kiritasiz va uning 14-o‘rindiqda o‘tirishini bilib olasiz.
  • Agar chiptada "5-qator" yozilgan bo‘lsa, moslik topilmaydi va rad etasiz (null).

Veb-ilovalarda ham ba'zida brauzerdagi joriy URL manzilimiz ma'lum bir shablonga (pattern) mos kelishini dasturiy ravishda tekshirish talab etiladi. React Router kutubxonasida bu vazifani bajarish uchun ikkita kuchli instrument mavjud: useMatch (hook) va matchPath (funksiya).


useMatch va matchPath o‘rtasidagi farq

Ushbu ikki vosita bir xil mantiq asosida ishlaydi, biroq ularning chaqirilish joyi va muhiti turlicha:

Xususiyat useMatch(pattern) matchPath(pattern, pathname)
Turi React Hook Oddiy JavaScript funksiyasi (Utility)
Qayerda ishlatiladi? Faqat React komponentlari yoki maxsus hooklar ichida Istalgan joyda (komponent ichida ham, oddiy .ts fayllarda ham)
URL qayerdan olinadi? Joriy brauzer manzilidan avtomatik o‘qiydi URL manzilini ikkinchi argument sifatida qo‘lda berishingiz kerak
Qaytadigan qiymat PathMatch obyekti yoki null PathMatch obyekti yoki null
flowchart TD
    URL["Joriy URL: /candidates/42"]
    
    subgraph Komponent ichida
        URL --> UM["useMatch('/candidates/:id')"]
        UM -->|Mos kelsa| RES1["{ params: { id: '42' }, pathname: '...' }"]
        UM -->|Mos kelmasa| NULL1["null"]
    end
    
    subgraph Komponent tashqarisida
        URL --> MP["matchPath('/candidates/:id', currentUrl)"]
        MP -->|Mos kelsa| RES2["{ params: { id: '42' }, pathname: '...' }"]
        MP -->|Mos kelmasa| NULL2["null"]
    end

PathMatch obyekti nimalarni o‘z ichiga oladi?

Agar manzil shablonga mos kelsa, natija sifatida quyidagi xususiyatlarga ega obyekt qaytadi:

{
  "params": { "id": "42" },
  "pathname": "/dashboard/candidates/42",
  "pathnameBase": "/dashboard/candidates/42",
  "pattern": { "path": "/dashboard/candidates/:id", "end": true }
}
  • params: URL ichidagi barcha dinamik parametrlarning kalit-qiymat obyekti.
  • pathname: Shablonga mos kelgan haqiqiy to‘liq URL yo‘li.
  • Agar mos kelmasa $\rightarrow$ shunchaki null qaytadi.

end parametri: To‘liq moslik vs Prefiks moslik

useMatch yoki matchPathga oddiy string o‘rniga obyekt berish orqali uning qat'iyligini boshqarish mumkin:

// 1. end: true (Standart) — URL shablon bilan aniq tugashi shart
const match = useMatch({ path: '/candidates/:id', end: true });
// /candidates/42 -> MOS KELADI
// /candidates/42/edit -> MOS KELMAYDI (chunki oxirida yana /edit bor)

// 2. end: false — URL shablon bilan boshlansa kifoya (barcha ichki sahifalar uchun ham mos)
const prefixMatch = useMatch({ path: '/candidates/:id', end: false });
// /candidates/42 -> MOS KELADI
// /candidates/42/edit -> MOS KELADI!

Amaliy loyiha: Kontekstga moslashuvchan Header

Tasavvur qiling, bizda butun sayt uchun bitta umumiy Header komponenti bor.

  • Foydalanuvchi oddiy sahifalarda yursa, sarlavhada shunchaki "HR Boshqaruv Markazi" chiqadi.
  • Lekin u nomzodning tafsiloti sahifasida (/dashboard/candidates/:id) tursa, Header'da avtomatik ravishda "⬅️ Ro‘yxatga qaytish" tugmasi va nomzodning ID raqami paydo bo‘lishi kerak:
import { useMatch, Link } from 'react-router-dom';

export default function AppHeader() {
  // useMatch joriy URL aynan ushbu shablonga tushishini tekshiradi
  const candidateMatch = useMatch('/dashboard/candidates/:id');

  return (
    <header className="h-16 bg-white border-b border-slate-200 px-8 flex items-center justify-between">
      <div className="flex items-center gap-4">
        <h1 className="text-lg font-bold text-slate-800">HR Boshqaruv Markazi</h1>

        {/* Agar foydalanuvchi nomzod sahifasida bo'lsa, qo'shimcha navigatsiyani ko'rsatamiz */}
        {candidateMatch && (
          <div className="flex items-center gap-3 pl-4 border-l border-slate-200">
            <Link
              to="/dashboard/candidates"
              className="text-xs font-semibold text-indigo-600 hover:text-indigo-800 flex items-center gap-1"
            >
              &larr; Ro‘yxatga qaytish
            </Link>

            <span className="px-2.5 py-1 bg-slate-100 text-slate-700 text-xs font-mono font-medium rounded-md">
              Nomzod ID: #{candidateMatch.params.id}
            </span>
          </div>
        )}
      </div>

      <div className="flex items-center gap-2">
        <span className="w-2 h-2 rounded-full bg-emerald-500"></span>
        <span className="text-xs text-slate-500">Tizim faol</span>
      </div>
    </header>
  );
}

Komponent tashqarisida matchPathdan foydalanish

Tasavvur qiling, sizda oddiy TypeScript yordamchi funksiyasi bor (masalan, foydalanuvchining ma'lum bir sahifaga kirish huquqini tekshiruvchi funksiya). React komponenti bo‘lmagani uchun u yerda useMatch hook'ini chaqira olmaysiz. Bu yerda matchPath qo‘l keladi:

// authGuard.ts (Oddiy TypeScript moduli)
import { matchPath } from 'react-router-dom';

export function isCandidateDetailPage(currentPath: string): boolean {
  // matchPath pattern va manzilni solishtiradi
  const match = matchPath('/dashboard/candidates/:id', currentPath);
  
  return Boolean(match);
}

// Test qilib ko'ramiz:
console.log(isCandidateDetailPage('/dashboard/candidates/15')); // true
console.log(isCandidateDetailPage('/dashboard/settings'));      // false

useMatch vs useLocation vs useParams

Qaysi vaziyatda qaysi birini ishlatish kerak?

  • useParams(): Siz allaqachon shu marshrutning ichidagi sahifada turganingizda parametrlarni olish uchun.
  • useLocation(): URL'ning to‘liq stringini (pathname, search) shunchaki o‘qish uchun.
  • useMatch(): Joriy sahifa ixtiyoriy shablonga (:id, *) mos kelishini aniqlash va o‘sha shablondagi parametrlarni boshqa ixtiyoriy komponent (masalan, tashqi Header yoki Sidebar) ichida tutib olish uchun.

Xulosa

  • useMatch — joriy URL'ni deklarativ ravishda shablonga solishtiruvchi va mos parametrlarini qaytaruvchi qulay React hook.
  • matchPath — React komponentlaridan tashqarida istalgan URL stringini tekshirish uchun toza funksional utility.
  • Ushbu vositalar yordamida global Navbar, sarlavha panellari, non ushoqlari (breadcrumbs) va dinamik UI elementlarini oson boshqarish mumkin.