Series: React Router Lesson 34

useSearchParams — Query parametrlarini o‘qish va yangilash

React Router'da useSearchParams hook'i: URL query parametrlarini (search params) o'qish, yangilash, URLSearchParams metodlari, filter va qidiruv tizimlari.

34-dars

useSearchParams — Query parametrlarini o‘qish va yangilash

Tasavvur qiling, siz yirik internet-do‘konga kirib telefon qidiryapsiz. Qidiruv qatoriga "Samsung" deb yozdingiz va narx bo‘yicha "Arzondan qimmatga" saralash (filter) tugmasini bosdingiz. Shu onda brauzerning yuqori qismidagi URL manzil quyidagi ko‘rinishga keladi:
https://sayt.uz/products?search=samsung&sort=price_asc

URL manzilining oxiridagi ? (so‘roq) belgisidan keyin keladigan barcha kalit-qiymat juftliklari Query parameters (so‘rov parametrlari) deb ataladi.

Ularning asosiy vazifasi — sahifadagi filtrlash, qidiruv, saralash yoki sahifalash (pagination) holatlarini brauzer URL manzilida saqlab qolishdir. Buning sharofati bilan foydalanuvchi sahifani yangilasa (F5) yoki havolani nusxalab hamkasbiga jo‘natsa ham, tanlangan barcha filtrlar yo‘qolib ketmaydi!

React Router kutubxonasidagi useSearchParams hook’i aynan mana shu query parametrlarni o‘qish va dasturiy ravishda yangilash uchun xizmat qiladi.


useSearchParams qanday ishlaydi?

useSearchParams xuddi React'ning useState hook'iga o‘xshash tarzda ikkita elementdan iborat massiv qaytaradi:

const [searchParams, setSearchParams] = useSearchParams();
  1. searchParams: Brauzerning standart URLSearchParams obyekti nusxasi. URL’dagi parametrlarni o‘qish uchun ishlatiladi (masalan: searchParams.get('status')).
  2. setSearchParams: URL parametrlarini yangilash yoki o‘chirish uchun funksiya (masalan: setSearchParams({ status: 'active' })).
flowchart LR
    URL["URL: /candidates?status=active&page=2"] --> USP["useSearchParams()"]
    USP --> READ["searchParams.get('status') -> 'active'"]
    USP --> WRITE["setSearchParams({ status: 'rejected' })"]
    WRITE --> NEW_URL["Yangi URL: /candidates?status=rejected"]

searchParamsning asosiy o‘qish metodlari

searchParams obyekti JavaScript Web API spetsifikatsiyasiga asoslangan bo‘lib, quyidagi qulay metodlarga ega:

  • searchParams.get('nomi') $\rightarrow$ Parametr qiymatini oladi (agar yo‘q bo‘lsa null qaytaradi).
  • searchParams.getAll('nomi') $\rightarrow$ Bitta kalit bilan bir nechta qiymat kelsa massiv qaytaradi (masalan, ?tag=react&tag=ts $\rightarrow$ ['react', 'ts']).
  • searchParams.has('nomi') $\rightarrow$ Parametr URL’da bor yoki yo‘qligini tekshiradi (true / false).

Path parametrlari (:id) vs Query parametrlari (?search=...)

Ko‘p dasturchilar qachon :id, qachon query parameter ishlatish kerakligini adashtiradilar:

Taqqoslash mezoni Path Parameters (/candidates/:id) Query Parameters (/candidates?status=active)
Asosiy maqsadi Muayyan resursni aniqlash (Identifikatsiya) Resurslarni filtrlash, qidirish, saralash, sahifalash
Majburiyligi Odatda qat'iy majburiy bo‘ladi Doimo ixtiyoriy (optional)
Joylashuvi URL yo‘lining ichida (/candidates/15) URL oxirida ? dan so‘ng (?page=2)
React Router hook'i useParams() useSearchParams()

Amaliy loyiha: Nomzodlarni qidirish va filtrlash

Keling, real tizimlarda eng ko‘p qo‘llaniladigan qidiruv va status filtri komponentini TypeScript'da yaratamiz.

import React from 'react';
import { useSearchParams } from 'react-router-dom';

export default function CandidatesFilterPage() {
  // 1. useSearchParams hook'ini chaqiramiz
  const [searchParams, setSearchParams] = useSearchParams();

  // 2. URL'dan joriy qiymatlarni o'qib olamiz
  const search = searchParams.get('search') || '';
  const status = searchParams.get('status') || 'all';

  // 3. Qidiruv matni o'zgarganda URL parametrini yangilash
  const handleSearchChange = (e: React.ChangeEvent<HTMLInputElement>) => {
    const value = e.target.value;

    setSearchParams(
      (prev) => {
        if (value) {
          prev.set('search', value); // ?search=... qo'shadi
        } else {
          prev.delete('search');     // Bo'sh bo'lsa URL'dan o'chiradi
        }
        return prev;
      },
      { replace: true } // Tarixni to'ldirmaslik uchun replace qilamiz
    );
  };

  // 4. Status filter tugmasi bosilganda yangilash
  const handleStatusChange = (newStatus: string) => {
    setSearchParams((prev) => {
      if (newStatus === 'all') {
        prev.delete('status'); // Agar 'all' bo'lsa, URL'ni toza saqlash uchun o'chiramiz
      } else {
        prev.set('status', newStatus);
      }
      return prev;
    });
  };

  // 5. Barcha filtrlarni tozalash
  const handleResetFilters = () => {
    setSearchParams({}); // Barcha parametrlarni olib tashlaydi
  };

  return (
    <div className="max-w-3xl mx-auto p-6 bg-white border border-slate-200 rounded-2xl shadow-sm mt-8">
      <h1 className="text-2xl font-bold text-slate-800 mb-6">Nomzodlar bazasi</h1>

      {/* Qidiruv inputi */}
      <div className="mb-6">
        <label className="block text-sm font-medium text-slate-700 mb-2">
          Ism yoki ko‘nikma bo‘yicha qidiruv
        </label>
        <input
          type="text"
          value={search}
          onChange={handleSearchChange}
          placeholder="Masalan: Azizbek yoki React..."
          className="w-full px-4 py-2.5 border border-slate-300 rounded-xl focus:ring-2 focus:ring-indigo-500 outline-none"
        />
      </div>

      {/* Status filter tugmalari */}
      <div className="flex items-center justify-between mb-6 pb-6 border-b border-slate-100">
        <div className="flex gap-2">
          {[
            { key: 'all', label: 'Barchasi' },
            { key: 'active', label: 'Faol nomzodlar' },
            { key: 'interview', label: 'Suhbat bosqichida' },
            { key: 'rejected', label: 'Rad etilgan' },
          ].map((item) => (
            <button
              key={item.key}
              onClick={() => handleStatusChange(item.key)}
              className={`px-4 py-2 rounded-lg text-sm font-medium transition-colors ${
                status === item.key
                  ? 'bg-indigo-600 text-white'
                  : 'bg-slate-100 text-slate-700 hover:bg-slate-200'
              }`}
            >
              {item.label}
            </button>
          ))}
        </div>

        {(search || status !== 'all') && (
          <button
            onClick={handleResetFilters}
            className="text-xs text-red-600 hover:underline font-medium"
          >
            Filtrlarni tozalash
          </button>
        )}
      </div>

      {/* Tanlangan parametrlarning vizual holati */}
      <div className="p-4 bg-slate-50 border border-slate-200 rounded-xl">
        <h3 className="text-sm font-bold text-slate-700 mb-2">Joriy URL holati:</h3>
        <p className="text-sm text-slate-600">
          Qidiruv so‘zi: <strong>{search || '(Kiritilmagan)'}</strong>
        </p>
        <p className="text-sm text-slate-600">
          Status filtri: <strong className="text-indigo-600">{status}</strong>
        </p>
      </div>
    </div>
  );
}

2 ta muhim Best Practice

[!TIP] 1. Eskisini o‘chirib yubormasdan yangilash (Functional Update):
Agar siz shunchaki setSearchParams({ status: 'active' }) deb yozsangiz, URL’dagi qolgan barcha parametrlar (search, page) o‘chib ketadi! Boshqa filtrlarni saqlab qolish uchun har doim callback funksiya (prev => { prev.set(...); return prev; }) yondashuvidan foydalaning.

[!WARNING] 2. Har bir harf yozilganda tarixni to‘ldirmaslik (replace: true):
Qidiruv maydoniga foydalanuvchi "React" deb yozganda, har bir harf bosilganda yangi tarix yozuvi qo‘shilmasligi uchun ikkinchi argumentga { replace: true } berilishi kerak. Aks holda foydalanuvchi "Orqaga" tugmasini 5 marta bosishga majbur bo‘ladi.


Xulosa

  • useSearchParams — veb-sahifaning filtrlash, qidiruv va sahifalash holatini URL orqali boshqarishning eng qulay usulidir.
  • U sahifa holatini havolalarda to‘liq saqlash (Shareability) va brauzer tarixi bilan uyg‘un ishlash imkonini beradi.
  • Parametrlarni o‘qish uchun searchParams.get(), xavfsiz yangilash uchun esa setSearchParams(prev => ...) ishlatiladi.