Outlet — Child route'larni parent ichida render qilish
React Router'da Outlet komponentining ishlash mexanizmi, joylashuv o'rni, ko'p qavatli darchalar va useOutletContext orqali ota-bola o'rtasida ma'lumot almashish.
24-dars
Outlet — Child route'larni parent ichida render qilish
Tasavvur qiling, siz yangi uy sotib oldingiz va mehmonxonangizning o‘rtasiga maxsus chiroyli bo‘sh vitrina (shisha javon) o‘rnatdingiz. Xonaning devorlari, mebellari va chiroqlari har doim bir xil turadi. Lekin siz bu shisha vitrinaga har kuni turli buyumlarni qo‘yishingiz mumkin:
- Dushanba kuni — kitoblar to‘plami;
- Seshanba kuni — sport kuboklari;
- Chorshanba kuni — gullar va suvenirlar.
Mehmonxonaning o‘zi buzilib qaytadan qurilmaydi, faqatgina o‘sha vitrinaning ichidagi narsalar almashib turaveradi.
React Router kutubxonasidagi <Outlet /> komponenti aynan mana shu "bo‘sh vitrina" vazifasini bajaradi. U ota (Parent) komponent ichida turib: "Ey bolakay (Child) route'lar, agar URL sizning manzilingizga to‘g‘ri kelsa, kelib aynan mana shu yerga o‘rnashing!" deb ko‘rsatib turuvchi o‘rinbosar darchadir.
<Outlet /> qanday ishlaydi?
React Router marshrutlar daraxtini tekshirayotganda quyidagi mantiq bo‘yicha ishlaydi:
sequenceDiagram
autonumber
actor User as Foydalanuvchi
participant Router as React Router
participant Parent as DashboardLayout (Parent)
participant Outlet as <Outlet />
participant Child as CandidatesList (Child)
User->>Router: /dashboard/candidates manziliga kirdi
Router->>Parent: 1. Ota route mos keldi -> DashboardLayout chizildi
Parent->>Outlet: 2. Layout ichida <Outlet /> uchradi
Router->>Child: 3. URL'ning davomi (/candidates) mos keldi
Outlet->>Child: 4. <Outlet /> o'rniga CandidatesList joylashtirildi
[!IMPORTANT] Qat'iy qoida:
<Outlet />faqatgina Parent (Ota) komponentning ichida ishlatiladi. U yolg‘iz o‘zi alohida sahifa bo‘lib ishlay olmaydi. Agar parent ichiga<Outlet />qo‘yilmasa, React Router bolakay sahifani qayerga chizishni bilmaydi va natijada ekranning o‘sha qismi oppoq (bo‘sh) bo‘lib qoladi.
Amaliy misol: DashboardLayout ichida <Outlet />
Keling, HR boshqaruv paneli misolida ota layout va uning ichidagi <Outlet /> qanday ishlashini ko‘ramiz:
// DashboardLayout.tsx
import { Outlet, Link } from 'react-router-dom';
export default function DashboardLayout() {
return (
<div className="flex h-screen bg-slate-100">
{/* 1. Chap tarafdagi doimiy menyu (Sidebar) */}
<nav className="w-64 bg-slate-900 text-white p-6 flex flex-col justify-between">
<div>
<h3 className="text-xl font-bold text-indigo-400 mb-6">HRMS Admin</h3>
<ul className="space-y-3">
<li>
<Link to="/dashboard" className="block px-3 py-2 rounded hover:bg-slate-800">
Asosiy ko‘rsatkichlar
</Link>
</li>
<li>
<Link to="/dashboard/candidates" className="block px-3 py-2 rounded hover:bg-slate-800">
Nomzodlar ro‘yxati
</Link>
</li>
<li>
<Link to="/dashboard/settings" className="block px-3 py-2 rounded hover:bg-slate-800">
Tizim sozlamalari
</Link>
</li>
</ul>
</div>
<p className="text-xs text-slate-500">v2.4.0 © 2026</p>
</nav>
{/* 2. O'ng tarafdagi dinamik qism */}
<main className="flex-1 flex flex-col p-8 overflow-y-auto">
<header className="mb-6 pb-4 border-b border-slate-200">
<h2 className="text-2xl font-bold text-slate-800">Boshqaruv markazi</h2>
</header>
{/* --- OUTLET: Bolakay sahifalar aynan mana shu oq quti ichiga kelib tushadi! --- */}
<div className="flex-1 bg-white p-6 rounded-2xl shadow-sm border border-slate-200">
<Outlet />
</div>
</main>
</div>
);
}
Foydalanuvchi harakatlanganda nima sodir bo‘ladi?
-
Foydalanuvchi
/dashboard/candidatesga kirdi:<DashboardLayout />ishga tushadi: qora rangli chap menyu va tepadagi sarlavha ekranga chiziladi.- Oq rangli quti ichidagi
<Outlet />o‘rniga avtomatik ravishda<CandidatesList />komponenti joylashadi.
-
Foydalanuvchi
/dashboard/settingshavolasini bosdi:- Butun brauzer yoki chap menyu qayta yuklanmaydi!
- Faqatgina oq quti ichidagi eski komponent o‘chadi va uning o‘rniga
<Settings />komponenti kelib tushadi.
Katta imkoniyat: useOutletContext orqali ma'lumot uzatish
Ko‘pincha dasturchilar shunday savol berishadi:
"Ota layout'da turgan biror ma'lumotni (masalan, tizimga kirgan foydalanuvchi ma'lumotlari yoki qidiruv so‘zini) <Outlet /> orqali render bo‘layotgan bolakay sahifaga qanday berib yuborish mumkin?"
Buning uchun React Router maxsus context propini va useOutletContext() hook'ini taqdim etadi!
1-qadam: Ota layout'da context uzatish
import { useState } from 'react';
import { Outlet } from 'react-router-dom';
export interface UserContextType {
currentUser: { name: string; role: string };
unreadNotifications: number;
}
export default function DashboardLayout() {
const [user] = useState({ name: 'Jasur Bek', role: 'HR Manager' });
const [notifications] = useState(4);
return (
<div>
<header>Salom, {user.name} ({user.role})</header>
{/* Bolakaylarga context orqali obyekt uzatamiz: */}
<Outlet context={{ currentUser: user, unreadNotifications: notifications } satisfies UserContextType} />
</div>
);
}
2-qadam: Bolakay komponentda ma'lumotni qabul qilib olish
Bolakay sahifa ichida useOutletContext hook'i yordamida ota layout bergan barcha ma'lumotlarni o‘qib olish mumkin:
import { useOutletContext } from 'react-router-dom';
import type { UserContextType } from './DashboardLayout';
export default function CandidatesList() {
// Ota layout yuborgan context'ni qabul qilib olamiz:
const { currentUser, unreadNotifications } = useOutletContext<UserContextType>();
return (
<div>
<h3>Nomzodlar bo‘limi</h3>
<p>Mas'ul xodim: {currentUser.name}</p>
<p>Yangi xabarnomalar: {unreadNotifications} ta</p>
</div>
);
}
[!TIP] Bu usul orqali siz ortiqcha global Redux, Zustand yoki alohida React Context Provider yaratmasdan, ota layout bilan bolakaylar o‘rtasida tezkor ma'lumot almashishingiz mumkin.
<Outlet /> bilan bog‘liq keng tarqalgan 2 ta xato
[!CAUTION] 1. Bitta komponentda bir nechta
<Outlet />yozib qo‘yish:
Agar bitta ota layout ichiga ikkita<Outlet />qo‘ysangiz, bolakay sahifa ekranda 2 marta (ikkala joyda ham) dublikat bo‘lib chiziladi! Har bir parent layout ichida odatda faqat bitta<Outlet />bo‘lishi lozim.
[!WARNING] 2. Eng chetdagi (Leaf) sahifa ichida
<Outlet />ishlatish:
Agar komponentning hech qanday bolakay (child) route'lari bo‘lmasa, uning ichiga<Outlet />qo‘yish hech qanday natija bermaydi (u shunchakinullqaytaradi).
Xulosa
<Outlet />— ota komponent ichida bolakay route'larning komponentlarini ko‘rsatish uchun mas'ul bo‘lgan maxsus darchadir.- U faqat Nested (ichma-ich) tuzilmaga ega ota route'larda ishlaydi.
useOutletContext()bilan birgalikda ishlatilganda, ota layout'dan bolakaylarga props kabi to‘g‘ridan-to‘g‘ri ma'lumot uzatish imkonini beradi.